Hợp tác Việt Nam – Nhật Bản bước sang giai đoạn “kết quả cụ thể”
Hợp tác Việt Nam – Nhật Bản trong các ngành công nghệ chiến lược là quá trình hai nước cùng xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời triển khai các dự án nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa công nghệ, với trọng tâm hiện nay là công nghệ bán dẫn và các nền tảng kỹ thuật tiên tiến gắn với Hòa Lạc công nghệ. Điểm đáng chú ý là sự dịch chuyển rõ rệt từ hợp tác mang tính kết nối nguồn lực sang yêu cầu tạo ra sản phẩm, công nghệ, nhân lực và thị trường cụ thể. Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam – Nhật Bản chiều 13/8 tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) cơ sở Láng – Hòa Lạc với chủ đề xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo địa phương chính là biểu tượng của bước chuyển này. Thay vì chỉ nói về tiềm năng, các bên đã bắt đầu chốt những cơ chế, không gian và nhóm công tác cho các kết quả thực tế.
Bán dẫn: từ “ưu tiên chiến lược” đến kế hoạch đào tạo bài bản
Nếu trước đây hợp tác Việt Nam – Nhật Bản về công nghệ bán dẫn chủ yếu dừng lại ở trao đổi và kết nối doanh nghiệp, thì nay trọng tâm đã chuyển sang phát triển nhân lực và chương trình đào tạo mang tính hệ thống. Một trong những kết quả cụ thể là việc công bố thành lập Nhóm công tác phát triển nguồn nhân lực bán dẫn Việt Nam – Nhật Bản tại diễn đàn ở NIC Hòa Lạc, với sự tham gia của METI, Đại sứ quán Nhật và nhiều doanh nghiệp bán dẫn. Việc có 4 trường đại học kỹ thuật trọng điểm của Việt Nam cùng tham gia nhóm công tác cho thấy hợp tác không chỉ nhằm đưa sinh viên đi học mà hướng đến đồng kiến tạo chương trình, tiêu chuẩn kỹ năng và cơ hội tham gia các dự án công nghệ. Đây là bước đi đúng nếu Việt Nam muốn đi vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, thay vì ở mãi vai trò gia công đơn giản.
Hòa Lạc công nghệ: từ khu công nghệ cao thành “hub” đổi mới sáng tạo Việt–Nhật
Hòa Lạc từng được nhắc nhiều như một khu công nghệ cao nhưng thiếu “linh hồn” đổi mới sáng tạo. Sự xuất hiện của NIC tại cơ sở Láng – Hòa Lạc và việc lựa chọn nơi đây cho Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam – Nhật Bản cho thấy định hướng biến Hòa Lạc thành trung tâm hợp tác công nghệ thực chất giữa hai nước. Theo định hướng hợp tác, Không gian đổi mới sáng tạo Việt Nam – Nhật Bản (Viet Nam–Japan Innovation Hub) sẽ được khai trương tại NIC Hòa Lạc trong khuôn khổ dự án do Chính phủ Nhật Bản hỗ trợ và UNDP phối hợp triển khai. Nếu hub này vận hành đúng nghĩa – nơi doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học cùng nghiên cứu, thử nghiệm, đào tạo, ươm tạo và kết nối đầu tư – Hòa Lạc công nghệ sẽ thoát khỏi hình ảnh “khu hạ tầng để đó” để trở thành đầu mối R&D và thương mại hóa công nghệ chiến lược của hợp tác Việt Nam – Nhật Bản.
Đổi mới sáng tạo: kết nối không đủ, phải có sản phẩm và thị trường
Diễn đàn lần này không nói về đổi mới sáng tạo như một khẩu hiệu, mà đặt thẳng vấn đề: kết nối chỉ có ý nghĩa khi chuyển thành hành động, dự án và kết quả cụ thể. Theo nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng, các kết nối phải được biến thành dự án, và các dự án có tiềm năng cần tạo ra kết quả về công nghệ, đầu tư, nhân lực và thị trường. Đây là quan điểm cần thiết trong bối cảnh Việt Nam đã xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là một trong những nền tảng chiến lược tăng trưởng theo Nghị quyết 57-NQ/TW. Nhìn vào các mạng lưới công nghệ chiến lược mà NIC đang vận hành – từ an ninh mạng, lượng tử, UAV đến hàng không vũ trụ – có thể thấy hệ sinh thái đang hình thành nhưng vẫn cần thêm những “câu chuyện thành công” cụ thể. Đổi mới sáng tạo chỉ xây được niềm tin khi thị trường thấy sản phẩm, doanh nghiệp thấy hợp đồng và người trẻ thấy lộ trình nghề nghiệp.
Từ hợp tác lý thuyết đến đối tác cùng chia sẻ rủi ro và lợi ích
Nhìn tổng thể, hợp tác Việt Nam – Nhật Bản về công nghệ chiến lược đang thoát khỏi mô hình “dự án viện trợ – khóa tập huấn” và hướng đến quan hệ đối tác cùng chia sẻ rủi ro, cùng tạo giá trị. Chính phủ Nhật hỗ trợ NIC phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp, trong đó có chương trình Scale X, không chỉ để chuyển giao kinh nghiệm mà để xây dựng năng lực nội sinh của Việt Nam trong hỗ trợ startup và đổi mới sáng tạo. Câu hỏi lớn là liệu các sáng kiến hiện nay – nhóm công tác bán dẫn, innovation hub tại Hòa Lạc, mạng lưới công nghệ chiến lược – có được nuôi dưỡng đủ lâu để kết tinh thành sản phẩm, công ty và thị trường. Muốn vậy, hai bên cần kiên định với hướng tiếp cận cùng đầu tư vào R&D và nhân lực, coi hợp tác Việt Nam Nhật Bản là công cụ để tạo ra lợi thế cạnh tranh, chứ không chỉ là biểu tượng ngoại giao. Khi những con chip, giải pháp an ninh mạng hay nền tảng lượng tử do đội ngũ chung Việt–Nhật xuất hiện trên thị trường, đó mới là thước đo thành công của chiến lược hợp tác hiện nay.
