Từ TechConnect đến một trụ cột mới trong quan hệ Việt Nam – Australia
Chiến lược kết nối khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo Việt Nam Australia là định hướng hợp tác dài hạn đặt tri thức, nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực công nghệ vào trung tâm, nhằm liên kết hệ sinh thái viện trường – doanh nghiệp – nhà nước của hai bên thành một mạng lưới đồng kiến tạo công nghệ có khả năng gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp nhà nước tới Liên bang Australia, sáng 10/8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tham dự Diễn đàn Khoa học, Công nghệ, Đổi mới sáng tạo, Giáo dục-Đào tạo và Phát triển nguồn nhân lực (TechConnect) tại Đại học Công nghệ Sydney, cùng hơn 500 đại diện doanh nghiệp, hiệp hội, viện, trường hai nước. Đây không chỉ là một sự kiện, mà là bước mở màn cho một trụ cột mới trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện. Việc chọn khoa học công nghệ làm điểm nhấn thể hiện rõ sự dịch chuyển từ ngoại giao chính trị sang ngoại giao tri thức, nơi hai bên cam kết đồng hành trong chuyển đổi số, chuyển đổi năng lượng và đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương vừa là trung tâm tăng trưởng, vừa đối mặt ngày càng nhiều thách thức an ninh phi truyền thống, việc xây dựng một trục kết nối khoa học công nghệ dài hạn là lựa chọn mang tính chiến lược, không chỉ cho hai nước mà cho cả khu vực.
Bán dẫn và công nghệ số: tham vọng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu
Nếu phải chỉ ra lĩnh vực thể hiện rõ nhất tham vọng của chiến lược này, đó chính là bán dẫn. Hai bên thống nhất hình thành các mạng lưới hợp tác nghiên cứu trong các lĩnh vực ưu tiên như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ số, công nghệ lượng tử, năng lượng sạch, khoáng sản chiến lược và kinh tế biển. Đáng chú ý, Việt Nam tuy đi sau về sản xuất chip nhưng lại có lợi thế nhân lực trẻ, còn Australia sở hữu nền tảng nghiên cứu mạnh và tài nguyên cho chuỗi cung ứng thiết bị, vật liệu. Ý nghĩa lớn nhất của hợp tác khoa học công nghệ Việt Nam Australia ở mảng bán dẫn không nằm ở việc chạy đua công suất hay xây nhà máy bằng mọi giá, mà ở chỗ cùng thiết kế vị trí có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi – từ R&D, thiết kế, thử nghiệm đến dịch vụ kỹ thuật. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu rõ định hướng Việt Nam chuyển từ tiếp nhận công nghệ sang đồng sáng tạo, từ chỉ tham gia chuỗi giá trị sang từng bước giữ vị trí có giá trị gia tăng cao hơn. Với các doanh nghiệp địa phương, đây là lời nhắc rằng "tham gia chuỗi" không còn đủ; phải chuẩn bị năng lực R&D, tiêu chuẩn chất lượng và nhân lực để có thể bước vào các dự án chung với đối tác Australia, thay vì đứng ngoài gia công.
Công nghệ y–sinh học và đổi mới sáng tạo vì phát triển bền vững
Bên cạnh bán dẫn và công nghệ số, công nghệ y-sinh học Việt Nam được đặt trong bức tranh rộng hơn của hợp tác về công nghệ sinh học, năng lượng sạch và kinh tế biển. Đây là lựa chọn có tính tính toán: cả Việt Nam và Australia đều chịu áp lực chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, dẻo dai hơn trước biến đổi khí hậu và dịch bệnh. Công nghệ sinh học cho y tế, nông nghiệp và môi trường trở thành điểm giao giữa an ninh y tế, an ninh lương thực và an ninh sinh thái. Diễn đàn TechConnect được tổ chức ngay tại Đại học Công nghệ Sydney, nơi tập hợp đông đảo giới khoa học và doanh nghiệp hai nước, cho thấy nghiên cứu và ứng dụng trong y-sinh học sẽ khó tách rời khỏi bài toán thương mại hóa và thị trường. Thay vì coi công nghệ y-sinh học là lãnh địa thuần hàn lâm, chiến lược mới đang ngầm đặt doanh nghiệp vào trung tâm chuỗi đổi mới sáng tạo: nhóm nghiên cứu chung, phòng thí nghiệm chung, chương trình ươm tạo doanh nghiệp đều phải hướng tới sản phẩm có khả năng thương mại hóa. Với doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực dược, thiết bị y tế, nông nghiệp công nghệ cao, đây là cơ hội để bước ra khỏi thị trường nội địa, thử sức ở các chuẩn quốc tế ngay từ khâu nghiên cứu.
Phát triển nguồn nhân lực công nghệ: điều kiện tiên quyết cho mọi tham vọng
Không có nguồn nhân lực công nghệ đủ mạnh, mọi kế hoạch về bán dẫn hay công nghệ y-sinh học chỉ là tham vọng trên giấy. Phía Việt Nam nhìn nhận rất rõ thực tế này: phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao đã trở thành yêu cầu tất yếu nếu muốn hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. Vì thế, phát triển nguồn nhân lực công nghệ được đặt thành trụ cột hợp tác, với định hướng mở rộng đào tạo đội ngũ kỹ sư, nhà khoa học, chuyên gia công nghệ và các nhà quản trị đổi mới sáng tạo; đồng thời khuyến khích trao đổi sinh viên, nghiên cứu sinh và chuyên gia giữa hai nước. Điểm đáng giá là cách tiếp cận "ba nhà": nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp được yêu cầu gắn kết chặt chẽ, để đào tạo và nghiên cứu đi cùng nhu cầu thực sự của thị trường. Đường bay thẳng từ Thành phố Hồ Chí Minh đến sân bay tây Sydney dự kiến khai trương tháng 1/2027 không chỉ mang ý nghĩa giao thương, mà còn là điều kiện hạ tầng cho dòng chảy nhân lực, chuyên gia, sinh viên và nhà đầu tư khoa học công nghệ. Với các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ Việt Nam, không tận dụng trụ cột này sẽ là bỏ qua phần giá trị lớn nhất của quan hệ đối tác.
Từ hợp tác sang đồng kiến tạo: cơ hội và trách nhiệm cho doanh nghiệp địa phương
Điểm khác biệt căn bản của giai đoạn mới trong hợp tác khoa học công nghệ Việt Nam Australia là sự chuyển dịch từ hợp tác rời rạc sang đồng kiến tạo hệ sinh thái. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hai bên xây dựng và triển khai chiến lược kết nối khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo với tầm nhìn dài hạn, coi đây là một trụ cột mới của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện. TechConnect được định hướng trở thành diễn đàn định kỳ, làm nền tảng cho các sáng kiến và chương trình hợp tác giữa hai nước trong thời gian tới. Điều này đặt ra cả cơ hội lẫn trách nhiệm cho doanh nghiệp địa phương. Cơ hội là rất rõ: từ việc tham gia các chương trình chuyển đổi số, ứng dụng AI đến các dự án R&D chung, ươm tạo doanh nghiệp và đầu tư hai chiều trong lĩnh vực công nghệ cao. Nhưng trách nhiệm cũng không nhỏ: doanh nghiệp phải sẵn sàng đầu tư cho con người, chấp nhận chuẩn quốc tế về quản trị đổi mới sáng tạo, và chủ động bước vào đối thoại chính sách trong các cơ chế song phương. Nếu cộng đồng doanh nghiệp không "lên tàu" cùng chiến lược này, trụ cột khoa học công nghệ sẽ khó trở thành hình mẫu hợp tác trong khu vực như kỳ vọng đã được phía Việt Nam nêu ra.
