Cơ sở 3: từ một phòng khám chật hẹp thành mô hình bệnh viện trong ngày
Cơ sở 3 của Bệnh viện Tâm thần TP.HCM là một cơ sở chăm sóc tâm lý và tâm thần trẻ em, trẻ vị thành niên được xây dựng trên nền Khoa Tâm lý – Tâm thần Trẻ em, vận hành theo mô hình bệnh viện trong ngày, hướng đến điều trị chuyên sâu nhưng thân thiện, giúp trẻ vừa tiếp cận dịch vụ chuyên khoa vừa duy trì gắn kết với gia đình và cộng đồng. Việc khánh thành Cơ sở 3 tại số 957 đường 3 Tháng 2, phường Minh Phụng vào ngày 11/9 không chỉ là một sự kiện hành chính, mà là lời đáp cho tình trạng thiếu hụt bệnh viện tâm thần trẻ em kéo dài nhiều năm. Theo PGS.TS.BS Tăng Chí Thượng, cơ sở cũ tại 165B Phan Đăng Lưu hoạt động trong diện tích hạn chế, xuống cấp, không còn phù hợp với nhu cầu khám, tư vấn, can thiệp ngày càng tăng. Thành phố đã chọn cách không “vá víu” không gian cũ, mà tạo hẳn một cơ sở chăm sóc tâm lý trẻ riêng, rộng rãi và định hướng chuyên sâu.
Môi trường thân thiện: khi bệnh viện thôi làm trẻ sợ hãi
Điểm đáng nói của Cơ sở 3 là tinh thần thiết kế: coi trẻ em là chủ thể, không phải đối tượng bị quản lý. Cơ sở 3 được cải tạo với sự phối hợp của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM, bổ sung cả “Không gian vui chơi cho trẻ em” ngay trong bệnh viện. Điều này đi ngược với hình ảnh lạnh lẽo thường thấy ở cơ sở tâm thần, nơi trẻ dễ bị sợ hãi, thu mình và ít hợp tác. Trong hai ngày đầu vận hành, cơ sở đã tiếp đón 442 lượt khám, thực hiện 15 ca điện não, 9 ca điện tim và 82 lượt đánh giá, khám tâm lý – những con số cho thấy phụ huynh sẵn sàng đưa con đến một nơi họ cảm thấy an toàn. Khi bệnh viện tâm thần trẻ em trở thành một cơ sở chăm sóc tâm lý trẻ thân thiện, phụ huynh cũng ít ám ảnh với nhãn “tâm thần”, dễ chấp nhận việc khám sớm thay vì chờ bệnh nặng mới tìm đến.
Mô hình bệnh viện trong ngày: giữ trẻ gần gia đình, xa kỳ thị
Sở Y tế định hướng Cơ sở 3 phát triển mô hình bệnh viện trong ngày dành cho trẻ em và sức khỏe tâm thần trẻ vị thành niên. Trẻ sẽ được đánh giá toàn diện, trị liệu tâm lý, can thiệp hành vi, phục hồi chức năng và theo dõi chuyên môn trong ngày rồi trở về nhà, thay vì nằm viện dài ngày khi chưa thật sự cần. Đây là một thay đổi tư duy quan trọng: điều trị chuyên sâu không đồng nghĩa với tách trẻ khỏi gia đình. Mô hình bệnh viện trong ngày giúp giảm áp lực quá tải cho nhân viên y tế và mở rộng cánh cửa tiếp cận cho nhiều trẻ hơn. Quan trọng hơn, nó hạn chế nhãn “nhập viện tâm thần” – thứ dễ làm trẻ bị kỳ thị ở trường và cộng đồng. Khi chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ vị thành niên gắn chặt với gia đình, trường học, trẻ có cơ hội hồi phục trong chính môi trường sống, nơi các can thiệp được duy trì liên tục chứ không bị ngắt quãng sau khi xuất viện.
Giải quyết khoảng trống hạ tầng: từ quyết tâm chính trị đến hệ thống 1.000 giường
Cơ sở 3 không xuất hiện ngẫu nhiên; nó là kết quả của một quyết định chính trị cụ thể. Chỉ từ cuộc họp ngày 11/8 đến ngày ra mắt 11/9, ngành y tế và bệnh viện đã khẩn trương di dời, sửa chữa, cải tạo, chuẩn bị nhân lực để kịp tiến độ – minh chứng cho việc thành phố coi sức khỏe tâm thần trẻ em là ưu tiên chứ không phải việc “làm sau cùng”. Về lâu dài, thành phố đang thúc đẩy đầu tư bệnh viện tâm thần quy mô 1.000 giường và trung tâm điều dưỡng tâm thần 1.000 giường, dự kiến hình thành trên diện tích lần lượt khoảng 3,6ha và 3ha. Nếu được triển khai đúng định hướng, Cơ sở 3 sẽ là mắt xích đầu tiên của một mạng lưới bệnh viện tâm thần trẻ em từ cộng đồng đến chuyên khoa sâu – nơi các cơ sở chăm sóc tâm lý trẻ không còn là “góc nhỏ” trong bệnh viện lớn, mà là trụ cột trong hệ thống.
Từ khánh thành đến trách nhiệm chung: không thể để Cơ sở 3 hoạt động một mình
Lãnh đạo thành phố nhấn mạnh việc đưa Cơ sở 3 vào hoạt động là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị trong bảo vệ và nâng cao sức khỏe người dân, nhất là trẻ em và nhóm yếu thế. Tuy nhiên, nếu chỉ trông chờ vào một bệnh viện tâm thần trẻ em, khoảng trống chăm sóc sẽ vẫn lớn. Mô hình bệnh viện trong ngày chỉ phát huy hiệu quả khi cha mẹ, nhà trường và y tế cơ sở cùng nhận diện sớm các bất thường về cảm xúc, hành vi, giao tiếp, học tập của trẻ và chủ động kết nối với cơ sở chuyên khoa. Cơ sở 3 đã cho thấy nhu cầu thực tế của người dân thông qua gần 500 lượt khám chỉ trong hai ngày đầu vận hành. Vấn đề còn lại là chúng ta có dám coi sức khỏe tâm thần trẻ em quan trọng ngang sức khỏe thể chất hay không. Nếu câu trả lời là “có”, Cơ sở 3 phải được xem như mô hình mẫu để nhân rộng, chứ không chỉ là một công trình khánh thành xong rồi để đó.
