Chuẩn bị năm học 2026-2027: khái niệm không chỉ là khai giảng
Chuẩn bị năm học 2026-2027 là quá trình rà soát, bảo đảm đầy đủ sách giáo khoa, đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất an toàn, tổ chức ngày khai giảng như ngày hội và chấn chỉnh các sai phạm trong thu phí, tuyển sinh, dạy thêm, để việc dạy và học ổn định ngay từ những tuần đầu tiên. Nếu coi đây chỉ là vài buổi tổng vệ sinh và một lễ khai giảng hoành tráng, chúng ta đã bỏ qua phần cốt lõi: thiết kế cả năm học trên nền tảng quản trị phát triển giáo dục, chứ không chỉ là quản lý hành chính. Kế hoạch do Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu ký tại Quyết định số 1472/QĐ-TTg đã nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy "quản lý giáo dục" sang "quản trị phát triển giáo dục" để tạo chuyển biến thực chất trong hoạt động dạy và học. Đây không phải khẩu hiệu mà là lời nhắc: nếu chuẩn bị hời hợt, mọi khó khăn sẽ bùng nổ sau khai giảng, học sinh là người chịu thiệt đầu tiên.
Sách giáo khoa, cơ sở vật chất và an toàn trường học: không để thiếu, không để nguy hiểm
Điều cốt tử của danh sách kiểm tra là: Bộ Giáo dục và các địa phương phải đảm bảo đủ sách giáo khoa, giáo viên và cơ sở vật chất trước khai giảng, không để xảy ra tình trạng thiếu giáo viên, thiếu sách giáo khoa hoặc cơ sở vật chất không an toàn. Muốn chuẩn bị năm học 2026-2027 bài bản, Sở và nhà trường phải kiểm tra cơ sở vật chất theo từng hạng mục: phòng học, phòng bộ môn, thiết bị dạy học tối thiểu, nước sạch, nhà vệ sinh, điện, internet, an toàn phòng cháy chữa cháy và an ninh học đường. Một câu nói đáng để trích dẫn ở thời điểm này là: "Rà soát, kiểm tra các địa bàn, trường học có nguy cơ cao về bạo lực, ma túy, thuốc lá điện tử để chỉ đạo, xử lý kịp thời trước khai giảng và bảo đảm an toàn cho học sinh trong suốt quá trình học tập". Phụ huynh cần yêu cầu trường công khai kết quả kiểm tra này, vì quyền an toàn của con em không thể chỉ phụ thuộc vào báo cáo nội bộ.
- Lập danh sách kiểm tra phòng học, phòng bộ môn, thiết bị, nước sạch, nhà vệ sinh, điện, internet trước ngày khai giảng.
- Ghi nhận và khắc phục ngay các nguy cơ mất an toàn: công trình xuống cấp, điểm tối trong sân trường, khu vực gần đường giao thông.
- Phối hợp với chính quyền địa phương để kiểm tra các điểm nóng về bạo lực, ma túy, thuốc lá điện tử xung quanh khu vực trường.
Đội ngũ giáo viên và quản trị lớp học: không để “lớp có trò nhưng thiếu thầy”
Không có đội ngũ giáo viên đủ số lượng và chất lượng thì mọi kế hoạch chuẩn bị năm học chỉ còn là hình thức. Kế hoạch yêu cầu rà soát, báo cáo tổng thể về số liệu thừa, thiếu giáo viên mầm non, phổ thông và tổ chức tuyển dụng, điều chuyển, bố trí kịp thời để đảm bảo không có tình trạng "có học sinh mà không có giáo viên trong lớp". Đội ngũ giáo viên không chỉ cần đủ đầu người; cách phân công, giảm biên chế hành chính "quản lý giáo dục" để tăng biên chế trực tiếp giảng dạy, sắp xếp hợp lý mạng lưới trường lớp mới là phần khó nhưng bắt buộc. Danh sách kiểm tra cho các Sở và nhà trường phải gồm: rà soát định mức giáo viên theo từng môn, từng cấp học; kế hoạch bồi dưỡng giáo viên trước năm học; phương án dạy thay khi có người nghỉ dài ngày. Phụ huynh nên chủ động hỏi trường về sĩ số từng lớp, số giáo viên đứng lớp, để kịp phản ánh nếu thấy dấu hiệu quá tải hoặc thiếu giáo viên.
- Sở GDĐT rà soát số liệu thừa, thiếu giáo viên, báo cáo và đề xuất phương án tuyển dụng, điều chuyển.
- Nhà trường chủ động bố trí thời khóa biểu, tránh để lớp học không có giáo viên, nhất là đầu năm học.
- Giáo viên tự đánh giá năng lực, đăng ký bồi dưỡng chuyên môn theo hướng dẫn tại văn bản số 5208 ngày 7/8/2026.
Ngày khai giảng: từ lễ nghi trang trọng đến bảo vệ quyền lợi người học
Lễ khai giảng không nên bị biến thành buổi lễ dài dòng cho người lớn mà quên mất học sinh cần một ngày hội đúng nghĩa. Chương trình chuẩn bị năm học 2026-2027 được xây dựng để bảo đảm ngày khai giảng thực sự là ngày hội của học sinh và giáo viên, trang trọng, an toàn, thiết thực. Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao chuẩn bị kỹ phương án tổ chức Lễ khai giảng và Lễ khánh thành các trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền vào ngày 5/9/2026, gắn với việc kiểm tra đầy đủ phòng học, sách, thiết bị, nước sạch, điện, internet, an toàn trường học trước đó. Nhưng một lễ khai giảng đẹp không thể che lấp các vấn đề thu phí quá mức, lạm thu học phí hay tuyển sinh sai trái. Danh sách kiểm tra của trường phải có: công khai rõ ràng các khoản thu; tham vấn ban đại diện cha mẹ học sinh trước khi quyết định; không tổ chức dạy thêm, học thêm trái quy định; thiết lập đường dây nóng tiếp nhận phản ánh về lạm thu và tổ chức dạy thêm không đúng quy định để xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.
- Rút ngắn phần nghi lễ, tăng thời lượng cho hoạt động dành cho học sinh: đón tân học sinh, giới thiệu thầy cô, sinh hoạt tập thể.
- Công khai ngay tại ngày khai giảng các quy định về thu chi, dạy thêm, lớp học thêm, quy trình phản ánh sai phạm.
- Mời đại diện phụ huynh tham gia giám sát công tác thu phí, tuyển sinh, để bảo đảm minh bạch và công bằng.
Vai trò của địa phương và phụ huynh: không để học sinh nào bị bỏ lại phía sau
Một danh sách kiểm tra thực sự toàn diện cho năm học mới không chỉ dừng ở cổng trường. Kế hoạch yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố tập trung lãnh đạo, chỉ đạo công tác chuẩn bị năm học mới 2026-2027 theo chức năng, nhiệm vụ được giao. Địa phương được khuyến khích chủ động dùng ngân sách và nguồn lực hợp pháp để hỗ trợ học sinh ở vùng khó khăn, khu công nghiệp, khu chế xuất bằng bữa ăn trưa, bữa ăn bán trú, thiết bị, đồ dùng học tập, phương tiện đi lại, với mục tiêu "kiên quyết không để học sinh do hoàn cảnh khó khăn mà không được đến trường". Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành văn bản số 5208 ngày 7/8/2026 hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục phổ thông năm học 2026-2027, trong đó đề nghị các Sở tập trung chỉ đạo các cơ sở giáo dục thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ chuẩn bị năm học. Phụ huynh, thay vì chờ đợi, cần chủ động kiểm tra: con mình có đủ đồ dùng học tập, đường đến trường an toàn, các chế độ hỗ trợ đã được hưởng hay chưa. Một năm học công bằng và an toàn là sản phẩm của trách nhiệm chung, không phải ân huệ của bất kỳ cơ quan nào.
