Từ cơ hội tiếp cận đến năng lực làm chủ AI
Đào tạo AI cho sinh viên dân tộc thiểu số là việc trang bị kiến thức và kỹ năng để người học sử dụng công nghệ trong học tập, định hướng nghề nghiệp và giải quyết những vấn đề cụ thể của cộng đồng. Chương trình nâng cao năng lực ứng dụng AI năm 2026 tổng kết ngày 7/11 tại Trường Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên, sau khi được phát động ngày 17/10 tại Trường Đại học Đà Lạt. Với sự tham gia của 8 cơ sở giáo dục đại học, chương trình hỗ trợ hơn 5.400 sinh viên phát triển năng lực số và khả năng ứng dụng AI. Quy mô ấy đáng chú ý không chỉ vì số người học, mà còn vì cơ hội công nghệ thường đến không đồng đều. Khi sinh viên dân tộc thiểu số được tiếp cận AI qua hoạt động học tập có hướng dẫn, công nghệ có thể trở thành năng lực thiết thực, thay vì một công cụ xa lạ chỉ dành cho người có sẵn nhiều điều kiện.
Người học đến từ 42 dân tộc thiểu số, nữ giới chiếm 73,1%; các buổi học trực tuyến ghi nhận hơn 38.900 lượt xem và gần 24.200 lượt tương tác. Những con số này cho thấy chương trình có sức lan tỏa rộng, nhưng giá trị lâu dài nằm ở việc mở rộng tiếp cận AI bình đẳng và giúp người học tự tin tham gia vào đời sống số.
Kỹ năng thực hành, từ tìm kiếm thông tin đến tự động hóa
Chuỗi đào tạo gồm 6 buổi, mỗi buổi kéo dài hai giờ, kết hợp trực tiếp và trực tuyến. Nội dung đi từ tổng quan AI, cách viết câu lệnh và tìm kiếm, xử lý thông tin đến tạo bài trình bày, hình minh họa, phân tích dữ liệu, an toàn trên không gian mạng, xây dựng ứng dụng và tự động hóa công việc. Sinh viên cũng được hướng dẫn sử dụng AI để làm việc với tài liệu, kiểm chứng thông tin do công nghệ tạo ra, tối ưu phối hợp nhóm và chuẩn bị cho nghề nghiệp, gồm xây dựng hồ sơ ứng tuyển và luyện phỏng vấn. Cách học thực hành này có ý nghĩa hơn việc chỉ giới thiệu công cụ: người học cần biết chọn việc phù hợp để giao cho AI, đánh giá kết quả và chịu trách nhiệm với cách mình sử dụng công nghệ.
Chương trình thu hút hơn 5.400 người đăng ký và có 144 sản phẩm dự thi trong “Thử thách sinh viên ứng dụng AI”. Các buổi học nhận hơn 11.700 lượt đánh giá, đạt trung bình 4,84/5 điểm; 98,5% đánh giá ở mức 4 đến 5 sao. Đây là tín hiệu tích cực về mức độ đón nhận, dù thước đo quan trọng hơn vẫn là khả năng người học vận dụng kỹ năng sau khóa học.
Đưa bài tập AI ra khỏi lớp học, hướng đến vấn đề địa phương
Điểm thuyết phục nhất của chương trình là yêu cầu người học nhìn AI qua những nhu cầu gần gũi, thay vì xem đây chỉ là kỹ thuật mới. Các sản phẩm thực hành bước đầu ứng dụng kiến thức vào học tập, công việc và đời sống địa phương. Có sản phẩm hỗ trợ giáo viên mầm non tự thiết kế trò chơi tương tác để trẻ ôn bài cùng phụ huynh tại nhà; những ý tưởng khác giúp học sinh vùng cao tìm hiểu ngành học và tuyển sinh, hỗ trợ nông dân Tây Bắc xây dựng phương án vay vốn, quảng bá du lịch, khám phá di sản hát Then, đàn tính hoặc quản lý thu chi cá nhân. Khi sinh viên bắt đầu từ vấn đề thực tế, kỹ năng ứng dụng AI trở nên cụ thể và có thể tạo ích lợi cho cả người thân, nhà trường lẫn cộng đồng.
Những ví dụ này chưa thể tự thân chứng minh tác động dài hạn, nhưng cho thấy hướng đào tạo đáng tiếp tục: để người học xác định nhu cầu, thử giải pháp và đánh giá kết quả. Kiến thức còn có thể được chia sẻ với gia đình và quê hương, giúp lợi ích của cơ hội học tập lan rộng hơn phạm vi một lớp học.
Tiếp cận bình đẳng cần đi cùng cơ hội tiếp tục học
Mở rộng tiếp cận AI bình đẳng không chỉ là đưa sinh viên đến với cùng một công cụ. Điều quan trọng là tạo điều kiện để người học có thể thực hành, đặt câu hỏi, kiểm chứng kết quả và gắn kỹ năng số với con đường học tập, nghề nghiệp của mình. Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học Nguyễn Anh Dũng đánh giá rằng khi được trao cơ hội tiếp cận phù hợp, sinh viên dân tộc thiểu số có thể làm chủ AI và đóng góp cho cộng đồng. Nhận định ấy nhấn mạnh một điểm cốt lõi: khác biệt về điều kiện ban đầu không nên quyết định ai được tham gia vào chuyển đổi số. Sự có mặt của cán bộ Đoàn, Hội Sinh viên, cố vấn học tập và giảng viên phụ trách công tác sinh viên cũng tạo thêm kết nối quanh người học.
Chương trình đã tổng kết, nhưng các kết quả được kỳ vọng làm cơ sở để tiếp tục hợp tác, đào tạo và phát triển năng lực số trong thời gian tới. Bước tiếp theo nên giữ trọng tâm vào thực hành và nhu cầu cộng đồng, để kỹ năng không dừng ở một khóa học. Hơn 5.400 sinh viên đã có thêm cơ hội tiếp cận AI; thành công bền vững sẽ được quyết định bởi việc cơ hội ấy có được duy trì và chuyển thành năng lực ứng dụng lâu dài hay không.
