AI có ý nghĩa khi giúp người học giải quyết việc thật
Đào tạo trí tuệ nhân tạo cho sinh viên dân tộc thiểu số là trang bị kiến thức và kỹ năng để người học dùng công nghệ phục vụ học tập, nghề nghiệp và xử lý những vấn đề cụ thể trong cộng đồng. Điểm đáng chú ý của chương trình không chỉ là quy mô hơn 5.400 người học được hỗ trợ, mà còn là định hướng đưa AI ra khỏi phạm vi tìm kiếm câu trả lời để trở thành công cụ tạo ra sản phẩm có ích. Ngày 7/11/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên và RMIT Việt Nam tổng kết chương trình tại Thái Nguyên. Khóa học khai giảng ngày 17/10 tại Trường Đại học Đà Lạt, gồm sáu buổi, mỗi buổi hai giờ, kết hợp trực tiếp và trực tuyến. Đây là hướng đi đáng ủng hộ: cơ hội tiếp cận công nghệ chỉ trở nên bình đẳng khi người học có thể biến kiến thức thành năng lực ứng dụng.
Chương trình nằm trong đề án đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số giai đoạn 2026–2035, định hướng đến năm 2045; nội dung được xây dựng theo khung năng lực số của Bộ và tham chiếu khung năng lực AI dành cho người học của UNESCO. Tám cơ sở giáo dục đại học cùng tham gia, trong khi hơn 5.400 sinh viên được hỗ trợ phát triển năng lực số, ứng dụng AI vào học tập và định hướng nghề nghiệp. Quy mô ấy cho thấy nhu cầu rõ rệt, nhưng điều quan trọng hơn là cách đào tạo trí tuệ nhân tạo gắn với năng lực thực hành thay vì giới hạn ở giới thiệu công cụ.
Từ kỹ năng số đến sản phẩm phục vụ địa phương
Các buổi học hướng dẫn sinh viên dùng AI để tìm kiếm và xử lý thông tin, làm việc với tài liệu, xây dựng bài trình bày, phân tích dữ liệu và tạo ứng dụng. Ở chuyên đề cuối, người học còn thực hành tự động hóa tác vụ học tập, nghiên cứu và phối hợp nhóm, đồng thời rèn cách kiểm chứng thông tin do AI tạo ra. Đây là nền tảng thiết thực cho AI cho sinh viên: không chỉ biết hỏi công cụ, mà còn biết đánh giá kết quả và chọn việc phù hợp để giao cho công nghệ. Từ chỗ dùng AI chủ yếu để tra cứu, một số sinh viên đã tạo sản phẩm học tập, hình minh họa, bài trình bày và dùng công nghệ hỗ trợ luyện giao tiếp tiếng Anh. Những bước tiến này có giá trị vì chúng biến kỹ năng ứng dụng AI thành năng lực học tập và làm việc có thể tiếp tục phát triển.
Các sản phẩm thực hành cho thấy hướng tiếp cận cộng đồng không phải khẩu hiệu. Có ý tưởng hỗ trợ học sinh vùng cao tìm hiểu ngành học và tuyển sinh; giúp nông dân Tây Bắc lập phương án vay vốn; giới thiệu du lịch địa phương; khám phá di sản hát Then, đàn tính; và hỗ trợ sinh viên quản lý thu, chi cá nhân. Một nền tảng còn giúp giáo viên mầm non tự thiết kế trò chơi tương tác để trẻ ôn tập cùng phụ huynh tại nhà. Những ví dụ này làm rõ điểm mạnh của chương trình: người học có thể bắt đầu từ vấn đề gần gũi, rồi dùng công cụ số để thử nghiệm giải pháp. Công nghệ vì thế vừa hỗ trợ cá nhân, vừa có thể góp phần lưu giữ tri thức và mở rộng cơ hội tiếp cận thông tin trong cộng đồng.
Mở rộng cơ hội phải đi cùng duy trì hỗ trợ
Người học đến từ 42 dân tộc thiểu số, nữ giới chiếm 73,1%; chương trình có hơn 5.400 lượt đăng ký và 144 sản phẩm tham gia thử thách ứng dụng AI. Những con số ấy cho thấy sức hút, nhưng thành công lâu dài không thể chỉ đo bằng số người dự học hay sản phẩm hoàn thành. Sinh viên cần có cơ hội tiếp tục thực hành, được hướng dẫn kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu và điều chỉnh giải pháp theo nhu cầu thật. Sự đồng hành của cán bộ Đoàn, Hội Sinh viên, cố vấn học tập và giảng viên cũng quan trọng để kỹ năng không dừng lại sau sáu buổi học.
Chương trình thuộc đề án dài hạn của Chính phủ và kế hoạch triển khai của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tạo cơ sở để tiếp tục thúc đẩy hợp tác, đào tạo và phát triển năng lực số cho người học. Đó nên là bước tiếp theo: duy trì mạng lưới hỗ trợ và tạo điều kiện để sinh viên thử nghiệm các ý tưởng gắn với địa phương. Hơn 5.400 sinh viên đã được trang bị kỹ năng ứng dụng AI; thước đo thuyết phục nhất trong thời gian tới sẽ là liệu các kỹ năng ấy có tiếp tục giúp người học chủ động hơn và cộng đồng giải quyết được những việc cụ thể hay không. AI chỉ thực sự mở rộng cơ hội khi tri thức được chuyển thành hành động có trách nhiệm.
