Từ tiếp cận công nghệ đến năng lực hành động
Đào tạo AI cho sinh viên dân tộc thiểu số là hoạt động trang bị kiến thức và kỹ năng sử dụng trí tuệ nhân tạo để phục vụ học tập, định hướng nghề nghiệp và giải quyết nhu cầu thực tế tại cộng đồng. Chương trình do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Đại học RMIT Việt Nam triển khai đã hỗ trợ hơn 5.400 sinh viên phát triển năng lực số và tự tin hơn khi ứng dụng AI. Quy mô ấy đáng chú ý, nhưng giá trị lớn hơn nằm ở cách đặt người học vào vai trò chủ động: không chỉ tiếp nhận công nghệ mà còn tìm việc để công nghệ có ích trong đời sống. Đây là hướng đi thuyết phục hơn kiểu đào tạo chỉ dừng ở giới thiệu công cụ, nhất là khi cơ hội tiếp cận công nghệ mới cần được mở rộng công bằng.
Chương trình nằm trong đề án phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số giai đoạn 2026–2035, định hướng đến năm 2045. Được phát động ngày 17/10/2026 tại Trường Đại học Đà Lạt và kết thúc ngày 7/11/2026 tại Trường Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên, chương trình gồm sáu buổi đào tạo thực hành, kết hợp trực tiếp và trực tuyến. Tám cơ sở giáo dục đại học tham gia; người học đến từ 42 dân tộc thiểu số, trong đó nữ giới chiếm 73,1%. Những con số này cho thấy đào tạo AI có thể tiếp cận nhiều nhóm người học khi được tổ chức qua mạng lưới trường đại học và thiết kế theo hướng bao trùm.
Kỹ năng AI được dạy qua việc làm cụ thể
Nội dung học không bó hẹp ở việc hỏi AI và nhận câu trả lời. Sinh viên thực hành viết câu lệnh, tìm kiếm và xử lý thông tin, làm việc với tài liệu, tạo bài trình bày và hình minh họa, luyện hội thoại tiếng Anh, phân tích dữ liệu, xây dựng ứng dụng và tự động hóa công việc. Chương trình cũng đề cập an toàn trên không gian mạng, tác nhân AI và các kỹ năng nghề nghiệp như lập kế hoạch nghề nghiệp, xây dựng CV, phỏng vấn thử. Khung học tập dựa trên Khung năng lực số cho người học của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời tham chiếu khung năng lực AI của UNESCO ban hành năm 2024; nội dung do giảng viên Đại học RMIT Việt Nam thiết kế.
Cách dạy theo hướng thực hành là lựa chọn đúng: kỹ năng AI chỉ trở nên hữu ích khi người học biết kiểm tra thông tin, chọn công cụ phù hợp và hoàn thành một nhiệm vụ thật. Hơn 11.000 lượt phản hồi ghi nhận điểm đánh giá trung bình 4,84/5, với 98,5% lượt chấm ở mức 4–5 sao. Đây là tín hiệu tích cực về trải nghiệm học tập, dù điểm hài lòng tự nó chưa chứng minh mọi kỹ năng sẽ được duy trì lâu dài. Điều cần thiết tiếp theo là cơ hội thực hành thường xuyên, để kiến thức từ sáu buổi học trở thành năng lực dùng được trong học tập và công việc.
Ứng dụng AI cộng đồng mới là thước đo đáng kể
Điểm sáng của chương trình là khuyến khích sinh viên bắt đầu từ vấn đề quanh mình. Các sản phẩm thực hành có thể hỗ trợ học sinh vùng cao tìm hiểu ngành học và tuyển sinh, giúp nông dân Tây Bắc lập phương án vay vốn, giới thiệu du lịch địa phương, khám phá di sản hát Then và đàn tính, hoặc quản lý thu chi của sinh viên. Những dự án khác gồm cẩm nang du lịch quê hương, ứng dụng học tiếng Khmer và không gian số lưu giữ ngôn ngữ, câu chuyện của người Thái. Đây là cách tiếp cận đáng giữ: AI không được xem như mục tiêu tự thân, mà là phương tiện để xử lý nhu cầu cụ thể và gìn giữ thế mạnh văn hóa địa phương.
Số lượng người học lớn tạo nền tảng, nhưng tác động lâu dài phụ thuộc vào việc các ý tưởng có tiếp tục được thử nghiệm và hoàn thiện hay không. Các buổi học trực tuyến thu hút hơn 38.900 lượt xem và gần 24.200 lượt tương tác học tập. Sau chương trình, video các buổi đào tạo đã được đăng tải, còn sinh viên được khuyến khích kết nối và chia sẻ ý tưởng qua cộng đồng trực tuyến. Bước tiếp theo nên là duy trì những kênh hỗ trợ ấy và tạo điều kiện để sản phẩm phù hợp được dùng, đánh giá, cải tiến cùng cộng đồng. Như vậy, kỹ năng AI mới vượt khỏi lớp học và tạo giá trị bền hơn.
Hơn 5.400 sinh viên dân tộc thiểu số được trang bị kỹ năng AI là kết quả đáng ghi nhận, nhưng thành công không nên chỉ đo bằng số người tham gia. Giá trị cốt lõi của chương trình nằm ở việc gắn đào tạo với nhu cầu địa phương, từ học tập và nghề nghiệp đến ngôn ngữ, văn hóa và sinh kế. Nếu cơ hội thực hành và kết nối được duy trì, ứng dụng AI cộng đồng có thể trở thành năng lực thiết thực thay vì một trải nghiệm ngắn hạn.
