Thông tư 85: Ý định tốt nhưng đẩy trường vào thế kẹt
Thông tư 85 Bộ GD&ĐT về hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học là quy định mới yêu cầu các trường phổ thông không được thu tiền với hoạt động tăng cường, chỉ được thu với hoạt động theo nhu cầu trên cơ sở tự nguyện, khiến toàn bộ hệ thống phải rà soát, sắp xếp lại các môn liên kết có thu phí và đối mặt hàng loạt khó khăn vận hành.
Về mặt chủ trương, việc siết lại môn liên kết có thu phí là cần thiết: nhiều năm qua, tiếng Anh với giáo viên nước ngoài, kỹ năng sống, STEM… được đưa dày đặc vào thời khóa biểu, chất lượng không tương xứng, tạo áp lực tài chính và bức xúc cho phụ huynh. Tuy nhiên, khi Thông tư 85 quy định hoạt động giáo dục tăng cường không được thu tiền, còn hoạt động theo nhu cầu người học được phép thu trên cơ sở đăng ký tự nguyện, các trường rơi vào thế lúng túng: cùng một tiết học, xếp vào nhóm nào cũng có rủi ro sai quy định. Thay vì giúp hệ thống minh bạch hơn, quy định đang khiến nhiều trường chọn phương án an toàn là cắt bớt hoặc tạm dừng, kéo theo hệ quả trực tiếp lên học sinh và phụ huynh.
Kinh phí và nhân lực: Vì sao trường công không thể “dạy miễn phí mọi thứ”?
Điểm nghẽn lớn nhất của Thông tư 85 nằm ở chỗ: yêu cầu không thu tiền với hoạt động giáo dục tăng cường nhưng lại không đi kèm nguồn lực. Nhiều trường công thừa nhận họ không có đủ kinh phí và nhân lực chuyên môn để tự tổ chức các chương trình tiếng Anh với giáo viên bản ngữ, kỹ năng sống hay STEM. Muốn nâng chất tiếng Anh, phải thuê giáo viên nước ngoài; muốn dạy STEM, kỹ năng sống bài bản, phải hợp tác với đơn vị bên ngoài – tất cả đều là dịch vụ có chi phí.
Một hiệu trưởng ước tính, với trường khoảng 500–600 học sinh, nếu miễn phí toàn bộ giờ học tăng cường, ngân sách mỗi năm phải gánh thêm tới 500 triệu đồng – vượt xa khả năng của một trường công. Đây là câu nói đáng trích dẫn: “Với một trường quy mô khoảng 500-600 học sinh, nếu miễn phí toàn bộ các giờ học tăng cường, mỗi năm ngân sách nhà trường phải gánh thêm tới 500 triệu đồng”. Khi không thể thu tiền, trường buộc phải cắt bớt, hoặc chỉ dạy tối thiểu theo chương trình chính khóa một buổi/ngày. Điều này đi ngược kỳ vọng giáo dục toàn diện, từ ngoại ngữ đến nghệ thuật, thể thao, năng khiếu mà chính ngành giáo dục vẫn luôn nhấn mạnh.
Phụ huynh “bấm bụng” đóng tiền: Mua dịch vụ trông trẻ, không mua chất lượng
Trong khi nhà trường đau đầu với quy định mới, phụ huynh lại mắc kẹt trong bài toán thời gian và an toàn cho con. Nhiều gia đình ở đô thị cho biết họ không tin vào chất lượng môn liên kết, nhưng vẫn phải đóng tiền, coi như mua dịch vụ “trông con” sau giờ học. Con tan trường lúc 15h–15h20, bố mẹ còn đang ở công sở, không thể đón; để con ở trường, có giáo viên quản lý, không xem TV, điện thoại là lựa chọn ít rủi ro hơn.
Một học sinh lớp 5 có hai tiết kỹ năng mỗi tuần, thêm Toán tư duy, tiếng Anh bổ trợ, võ, aerobic, tổng học phí khoảng 700.000 đồng/tháng; trong đó tiếng Anh 120.000–160.000 đồng, các môn còn lại 60.000 đồng mỗi môn. Dù vậy, phụ huynh thừa nhận con vẫn chỉ ở mức trung bình về Toán, tiếng Anh, thể lực không cải thiện, nên “coi như thuê dịch vụ giữ con sau giờ học, không kỳ vọng con sẽ tiến bộ nhờ những tiết học này”. Nghịch lý là: Thông tư 85 muốn bảo vệ phụ huynh khỏi áp lực tài chính, nhưng khi trường chưa kịp điều chỉnh, họ vẫn phải chi tiền cho những chương trình mà chính họ không tin tưởng.
TPHCM: Tạm dừng chương trình liên kết hay điều chỉnh thời khóa biểu?
Tại TPHCM, nơi các chương trình liên kết ngoại ngữ, tin học, STEM phát triển mạnh, Thông tư 85 đang buộc các trường phải tính lại toàn bộ cách tổ chức. Một số trường dạy 2 buổi/ngày cho toàn bộ học sinh, ngoài chương trình phổ thông còn có hoạt động tăng cường và chương trình liên kết theo nhu cầu phụ huynh, như tiếng Anh giao tiếp với người nước ngoài, Tin học quốc tế với hơn 60% học sinh tham gia. Khi quy định mới yêu cầu phân định rõ hoạt động giáo dục tăng cường không thu tiền và hoạt động theo nhu cầu được phép thu, các trường lo ngại nếu phân loại sai sẽ vi phạm.
Một hiệu trưởng cho biết, nếu đến thời điểm Thông tư 85 có hiệu lực mà chưa có hướng dẫn cụ thể, trường dự kiến tạm dừng các hoạt động có thu tiền để tránh làm sai. Khi đó, nhà trường điều chỉnh thời khóa biểu, tập trung vào chương trình phổ thông, bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu và ôn thi lớp 9. Một số trường khác chọn phương án nhà trường điều chỉnh chương trình, đưa hoạt động theo nhu cầu vào buổi trái hoặc tiết cuối buổi, học sinh không đăng ký thì ra về sớm hoặc được bố trí tự học chờ phụ huynh đón. Cách làm này giúp “hợp thức hóa” việc thu phí, nhưng lại tạo thêm bất bình đẳng giữa nhóm có điều kiện tham gia và nhóm không đăng ký.
Cần gì để Thông tư 85 không biến thành cú sốc cho cả hệ thống?
Cốt lõi của vấn đề không phải là cấm hay cho phép môn liên kết có thu phí, mà là cách thiết kế luật và nguồn lực đi kèm. Từ năm 2014, hoạt động giáo dục ngoài giờ chính khóa đã được xác định là nội dung đáp ứng nhu cầu người học, nhưng ranh giới giữa hoạt động giáo dục tăng cường, hoạt động theo nhu cầu hay dạy thêm, học thêm chỉ được phân định rõ trong Thông tư 85, dựa trên mục tiêu, nội dung, đối tượng, thời gian và cách thức tổ chức chứ không chỉ tên gọi. Khi trường phải “đoán” xem tiết học của mình thuộc nhóm nào, sai một ly là thành sai phạm, họ sẽ chọn phương án phòng thủ: cắt giảm, tạm dừng, và học sinh chịu thiệt.
Để Thông tư 85 không trở thành cú sốc, cần ít nhất ba bước: hướng dẫn chi tiết, thống nhất để trường không phải tự suy đoán; cơ chế tài chính rõ ràng cho hoạt động giáo dục tăng cường miễn phí; và khung giám sát chất lượng cho hoạt động theo nhu cầu người học, nơi phụ huynh đóng tiền nhưng phải được bảo đảm về nội dung và hiệu quả. Nếu không, chúng ta sẽ tiếp tục chứng kiến cảnh nhà trường điều chỉnh chương trình trong hoang mang, phụ huynh bấm bụng chi tiền mua dịch vụ trông trẻ, còn mục tiêu nâng chất giáo dục toàn diện chỉ nằm trên giấy.
