Ba dự án mở rộng cao tốc miền Bắc: không chỉ là thêm làn xe
Ba dự án mở rộng đường bộ miền Bắc gồm cao tốc Tuyên Quang Hà Giang, cao tốc Tuyên Quang - Phú Thọ và Đường Hồ Chí Minh đoạn Pác Bó - Cao Bằng là các dự án giao thông đang được triển khai hoặc nghiên cứu để tăng số làn xe, cải thiện năng lực thông hành, hoàn thiện kết nối trục cao tốc và tăng cường kết nối logistics khu vực, qua đó phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội vùng trung du và miền núi phía Bắc.
Điểm đáng chú ý là ba dự án này được thiết kế để cùng hội tụ vào chiến lược kết nối vùng, thay vì những đoạn đường rời rạc. Cao tốc Tuyên Quang Hà Giang giai đoạn 1 dài 77 km với tổng mức đầu tư 8.800 tỷ đồng, đang thi công 15 gói thầu trên địa bàn Tuyên Quang với giá trị lũy kế hơn 4.688 tỷ đồng và tiến độ giải ngân đạt trên 84% kế hoạch vốn. Đoạn qua Hà Giang cũng đã hoàn thành giải phóng mặt bằng và triển khai toàn bộ 9 gói xây lắp. Khi song song mở rộng các tuyến kết nối khác, mục tiêu không phải chỉ là đi nhanh hơn, mà là tạo ra một mạng lưới cao tốc liền mạch, giảm tắc nghẽn logistics khu vực và nâng tầm năng lực vận tải cho miền Bắc.
Cao tốc Tuyên Quang Hà Giang: nhu cầu thêm 5.900 tỷ đồng và bài toán quy mô
Cao tốc Tuyên Quang Hà Giang đang ở giai đoạn then chốt: hạ tầng cơ bản hình thành, nhưng câu hỏi quy mô dài hạn vẫn chưa được giải quyết. Giai đoạn hoàn chỉnh trên địa bàn Tuyên Quang đã được HĐND tỉnh thông qua với tổng mức đầu tư 5.900 tỷ đồng để nâng cấp 64,5 km từ 2 làn lên 4 làn. Tuy nhiên, dự án chưa được bố trí nguồn vốn và tỉnh phải đề nghị Trung ương cân đối ngân sách giai đoạn 2026 - 2030 để triển khai. Sự chậm trễ phê duyệt vốn khiến tuyến cao tốc có nguy cơ rơi vào tình trạng “nửa vời”: mặt đường bề thế nhưng năng lực không tương xứng nhu cầu dài hạn, đặc biệt khi các tuyến kết nối như Tuyên Quang - Phú Thọ được mở rộng.
Ở góc độ quản trị dự án, áp lực lên tiến độ và chất lượng đang rất rõ. Bộ trưởng Trần Hồng Minh đã trực tiếp làm việc, yêu cầu các nhà thầu rà soát từng gói thầu, bổ sung nhân lực, máy móc, thi công 3 ca 4 kíp và xây dựng tiến độ chi tiết gắn trách nhiệm người đứng đầu. Đây là thông điệp mạnh: không thể chấp nhận một tuyến cao tốc chiến lược mà lại bị kéo dài vì những vướng mắc nội tại. Nếu vốn giai đoạn hoàn chỉnh không được cấp kịp thời, khu vực cửa ngõ lên Hà Giang sẽ bị giới hạn năng lực thông hành, làm giảm hiệu quả đầu tư và cản trở khả năng khai thác lợi thế du lịch, kinh tế biên mậu, và kết nối logistics khu vực.
Tuyên Quang - Phú Thọ: PPP, BOT và thách thức mở rộng trong điều kiện đang khai thác
Khác với cao tốc Tuyên Quang Hà Giang vẫn đang thi công, cao tốc Tuyên Quang - Phú Thọ đã đi vào khai thác từ cuối năm 2023 với quy mô 4 làn hạn chế, nền đường rộng 17 m, mặt đường 14 m, tốc độ thiết kế 90 km/h. Tuyến dài 40,2 km này nhanh chóng chứng minh vai trò khi kết nối với cao tốc Nội Bài - Lào Cai, giúp đi lại nhanh và thuận tiện hơn cho người dân và doanh nghiệp vận tải. Nhưng chính hiệu ứng tích cực đó đang khiến tuyến bộc lộ giới hạn: lưu lượng hiện tại khoảng 26.000 - 32.800 PCU/ngày đêm, nguy cơ mất an toàn và ùn tắc tại các vị trí vượt ngày càng rõ. Nếu không nâng lên quy mô 4 làn hoàn chỉnh, tuyến sẽ trở thành “nút thắt cổ chai” trong trục kết nối từ Hà Nội lên Tuyên Quang, Hà Giang.
Việc lựa chọn dự án PPP BOT giao thông cho tuyến này là bước thử sức quan trọng trong huy động vốn tư nhân cho mở rộng đường bộ miền Bắc. Đầu tháng 9, Bộ Xây dựng chấp thuận cho Công ty Tự Lập lập đề xuất dự án mở rộng lên 4 làn hoàn chỉnh với bề rộng nền đường 24,75 m, tổng mức đầu tư khoảng 3.470 tỷ đồng. Bộ yêu cầu nhà đầu tư nộp hồ sơ đề xuất trước ngày 30.12.2026, quá hạn coi như không còn quan tâm. Đây là “vòng tuyển chọn” khắt khe: chỉ những nhà đầu tư đủ năng lực tài chính và kỹ thuật mới có thể tham gia vào không gian PPP đang còn nhiều hoài nghi. Nếu dự án PPP này thành công, nó sẽ tạo tiền lệ tích cực cho các tuyến khác; nếu thất bại, áp lực lại quay về ngân sách nhà nước, làm chậm nhịp mở rộng mạng lưới cao tốc.
Đường Hồ Chí Minh Pác Bó - Cao Bằng: từ biểu tượng lịch sử thành trục phát triển mới
Trong khi hai dự án cao tốc nói trên hướng tới dòng xe hàng và du lịch đại trà, Đường Hồ Chí Minh đoạn Pác Bó - Cao Bằng gánh thêm một sứ mệnh: hiện đại hóa tuyến kết nối tới một di tích lịch sử quốc gia đặc biệt. Tuyến mới dài khoảng 38,8 km, quy mô 4 làn xe, đường cấp III miền núi, tốc độ thiết kế 60 km/h, với khoảng 25,7 km cải tạo, nâng cấp và 13,1 km xây mới. Tổng mức đầu tư 3.250 tỷ đồng, trong đó khoảng 3.100 tỷ từ ngân sách đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030, thời gian thực hiện 3 năm, chuẩn bị đầu tư năm 2026, dự kiến khởi công 2027 và hoàn thành 2029.
Hiện nay mặt đường Hồ Chí Minh tại khu vực này nhỏ và cũ, khiến việc tiếp cận Pác Bó, cửa khẩu và các điểm du lịch khác bị hạn chế. Việc nâng cấp, mở rộng được đánh giá là "hết sức cấp thiết" vì nó không chỉ tăng an toàn giao thông mà còn mở cửa cho một không gian phát triển kinh tế - xã hội mới. Theo Bộ Xây dựng, dự án nhằm tăng cường kết nối giao thông của Cao Bằng với mạng lưới quốc gia, các tỉnh trong khu vực, các cửa khẩu biên giới và Khu di tích Pác Bó, qua đó phục vụ vận tải, kinh tế và du lịch. Khi hoàn thành, đoạn Km0 trước Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh không còn chỉ là điểm xuất phát mang tính biểu tượng của đường Hồ Chí Minh mà sẽ trở thành một nút giao quan trọng trong bản đồ kết nối logistics khu vực phía Bắc.
Chiến lược kết nối logistics khu vực: đồng bộ hay phân mảnh?
Khi đặt ba dự án lên cùng một bản đồ, có thể thấy rõ một chiến lược: hoàn thiện trục cao tốc từ Hà Nội lên Tuyên Quang, Hà Giang, đồng thời nâng cấp cửa ngõ lên Cao Bằng để nối với mạng lưới đường Hồ Chí Minh và các cửa khẩu biên giới. Việc mở rộng cao tốc Tuyên Quang - Phú Thọ giúp tăng năng lực kết nối với cao tốc Nội Bài - Lào Cai và hoàn thiện trục cao tốc nối Tuyên Quang, Hà Giang với Hà Nội và các địa phương trong vùng. Cùng lúc đó, nâng cấp đoạn Pác Bó - Cao Bằng tạo thêm hướng kết nối logistics khu vực, phục vụ hàng hóa qua cửa khẩu và du lịch lịch sử, sinh thái. Đây là cách tiếp cận hợp lý: không nâng cấp từng tuyến riêng lẻ, mà dệt thành mạng lưới liên hoàn.
Tuy vậy, mức độ đồng bộ vẫn là câu hỏi mở. Cao tốc Tuyên Quang Hà Giang vẫn chưa có vốn cho giai đoạn hoàn chỉnh, trong khi Tuyên Quang - Phú Thọ phải chờ hồ sơ PPP BOT giao thông được thẩm định và phê duyệt. Nếu một mắt xích bị chậm, cả chuỗi kết nối logistics khu vực sẽ bị ảnh hưởng. Điều miền Bắc cần lúc này không chỉ là thêm những con đường, mà là một khung ưu tiên đầu tư rõ ràng: tuyến nào phải hoàn thành 4 làn trước, tuyến nào có thể phân kỳ, đoạn nào nên dùng PPP, đoạn nào cần ngân sách. Kết luận là, ba dự án này chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được nhìn như một chiến lược liên vùng thống nhất, thay vì ba câu chuyện đầu tư tách biệt.
