Hai cao tốc cửa khẩu được “thúc ga”: câu chuyện là gì?
Việc Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc trực tiếp kiểm tra và yêu cầu đẩy nhanh tiến độ cao tốc Hữu Nghị Chi Lăng và cao tốc Đồng Đăng Trà Lĩnh thể hiện cách tiếp cận coi hạ tầng cửa khẩu miền Bắc là trục xương sống cho kết nối biên giới Việt Trung, phục vụ giao thương, du lịch và mở rộng không gian phát triển cho Lạng Sơn, Cao Bằng. Ngày 27/9, tại Lạng Sơn, Phó Thủ tướng cùng đoàn công tác Trung ương và hai tỉnh đã thị sát hiện trường hai tuyến cao tốc, trong đó có điểm cầu quan trọng tại thôn Tân Việt, xã Văn Lãng. Não trạng “thi công đến đâu hay đến đó” đang bị thay thế bằng áp lực tiến độ rất cụ thể: hoàn thành giải phóng mặt bằng trong tháng 10/2026 và phấn đấu thông tuyến trước Tết Nguyên đán 2027. Đây không chỉ là mốc kỹ thuật mà là thông điệp chính trị: khu vực biên giới phải chuyển từ vai trò “cửa ngõ phụ” thành cực tăng trưởng mới, kết nối sâu hơn vào các chuỗi cung ứng với Trung Quốc và các nước láng giềng.
Cao tốc Hữu Nghị Chi Lăng: từ đất giải phóng tới trục giao thương mới
Cao tốc Hữu Nghị Chi Lăng là mảnh ghép then chốt trong bức tranh hạ tầng cửa khẩu miền Bắc khi trực tiếp nối cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị với trung tâm Lạng Sơn và các cửa khẩu Tân Thanh, Cốc Nam. Dự án dài gần 60 km, trong đó tuyến chính hơn 43 km và tuyến kết nối khoảng 16 km, tổng mức đầu tư sau điều chỉnh hơn 11.800 tỉ đồng. Đây là con số cho thấy quyết tâm đổ nguồn lực vào biên giới, thay vì chỉ tập trung quanh các đô thị ven biển hay vùng kinh tế trọng điểm. Theo báo cáo nhà đầu tư, toàn tuyến đã bàn giao trên 600 ha, đạt hơn 99% ranh giới giải phóng mặt bằng bước thiết kế kỹ thuật, giá trị thực hiện đạt khoảng 78% hợp đồng thiết kế và thi công. Tuy vậy, những “nút thắt” vẫn nằm ở tuyến nhánh, đường gom, đường hoàn trả và một số nút giao chưa hoàn tất đất bổ sung. Nếu những phần việc tưởng nhỏ này không được xử lý dứt điểm trong tháng 10/2026 như yêu cầu, cả chiến lược mở rộng kết nối biên giới Việt Trung sẽ bị kéo chậm.
Đồng Đăng Trà Lĩnh: tuyến cao tốc kéo Cao Bằng vào mạng lưới khu vực
Khác với Hữu Nghị Chi Lăng chủ yếu gia cố năng lực cho một cửa khẩu đã rất sôi động, cao tốc Đồng Đăng Trà Lĩnh mang ý nghĩa “mở cửa” Cao Bằng ra khỏi tình trạng bị cô lập hạ tầng, đưa tỉnh miền núi này vào mạng lưới kết nối vùng rộng hơn. Dự án dài hơn 121 km, trong đó khoảng 52,5 km qua Lạng Sơn và 69,6 km qua Cao Bằng; giai đoạn 1 khởi công tháng 1/2024 quy mô 4 làn xe dài hơn 93 km, dự kiến khai thác trong năm 2027, giai đoạn 2 mở rộng khởi công tháng 8/2025, dự kiến hoàn thành năm 2028. Đáng chú ý, cả hai giai đoạn đã cơ bản hoàn thành giải phóng mặt bằng, sản lượng giai đoạn 1 đạt trên 79%, giai đoạn 2 khoảng 34%, với hơn 130 mũi thi công đang hoạt động. Nếu giữ đúng đà này và phối hợp tốt giữa Lạng Sơn và Cao Bằng trong công tác mặt bằng, Đồng Đăng Trà Lĩnh sẽ trở thành hành lang mới cho logistics, nông sản và du lịch vùng cao bứt phá, thay vì chỉ là một tuyến đường đẹp trên bản đồ.
Chiến lược kết nối biên giới Việt Trung: cao tốc đi cùng cửa khẩu thông minh
Điểm đáng bàn trong chuyến kiểm tra của Phó Thủ tướng không chỉ là tốc độ thi công cao tốc mà còn là cách nhìn tích hợp giữa đường bộ và hạ tầng cửa khẩu thông minh. Ông yêu cầu Lạng Sơn phối hợp các bộ, ngành đẩy nhanh Đề án thí điểm cửa khẩu thông minh tại các đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa khu vực mốc 1119–1120 và 1088/2–1089 thuộc cặp cửa khẩu Hữu Nghị – Hữu Nghị Quan. Nghĩa là kết nối biên giới Việt Trung không dừng ở việc rút ngắn thời gian di chuyển, mà phải gắn với số hóa quy trình thông quan, giảm thời gian chờ, tăng năng lực xử lý dòng hàng. Quyết định 1856/QĐ-TTg ngày 26/9/2026 về triển khai kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm liên quan Nghị quyết 13-NQ/TW và Kết luận 72-KL/TW về xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ cho thấy hai tuyến cao tốc đang được đặt trong một chiến lược lớn hơn: đưa đất nước tiến tới nền công nghiệp theo hướng hiện đại trên nền tảng mạng lưới hạ tầng xuyên biên giới.
Tháng 10/2026 và Tết 2027: mốc kỹ thuật hay bài kiểm tra năng lực thực thi?
Yêu cầu hoàn thành giải phóng mặt bằng trong tháng 10/2026 và mục tiêu thông tuyến trước Tết Nguyên đán 2027 là hai mốc thời gian mang tính “cam kết” hơn là khẩu hiệu. Chúng đặt lên vai cấp ủy, chính quyền Lạng Sơn, Cao Bằng, nhà thầu và doanh nghiệp dự án bài kiểm tra năng lực thực thi: có dám xử lý dứt điểm từng hộ dân vướng mắc, từng mét vuông đất bổ sung, từng nút giao chậm tiến độ? Khi hai tuyến cao tốc Hữu Nghị Chi Lăng và Đồng Đăng Trà Lĩnh hoàn thành, người dân không chỉ được di chuyển nhanh hơn mà còn hưởng lợi từ dòng dịch vụ, thương mại, giao thương hàng hóa và khách du lịch đến với vùng biên. Nhưng nếu các mốc thời gian bị lỡ, tín hiệu gửi tới nhà đầu tư, đối tác và phía bên kia biên giới sẽ là sự do dự. Do đó, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng không chỉ là việc kỹ thuật của ngành giao thông, mà là phép thử cho cam kết phát triển biên giới thành cực tăng trưởng mới của miền Bắc.
