Cuộc đua nước rút hạ tầng: áp lực thời gian hay phép thử cải cách?
Cuộc đua nước rút hoàn thành các dự án giao thông Đà Nẵng và cầu Vỹ Dạ Huế phản ánh cách hai đô thị trung tâm miền Trung xử lý những điểm nghẽn cố hữu của đầu tư công – từ giải phóng mặt bằng, cung cấp vật liệu xây dựng đến cải thiện thủ tục hành chính – trong bối cảnh bị siết chặt về thời hạn giải ngân và kỳ vọng tạo động lực tăng trưởng mới cho giai đoạn tới.
Điểm chung rõ nhất: cả Đà Nẵng và Huế đều không còn nhiều dư địa thời gian. Đà Nẵng buộc phải giải ngân thêm khoảng 5.700 tỷ đồng vốn đầu tư công trong ba tháng cuối năm để đạt mục tiêu 95% kế hoạch vốn và hoàn thành 100% vào ngày 31/1 năm sau. Huế đặt các mốc tiến độ rất cụ thể: cầu Vỹ Dạ phải xong trước Tết Nguyên đán, đường Bà Triệu hoàn thành trước 31/12 cùng năm. Đây không chỉ là các con số kỹ thuật, mà là tuyên bố chính trị: hoặc hạ tầng về đích, hoặc bộ máy phải tự soi lại năng lực tổ chức thực thi.
Đà Nẵng: giải ngân 5.700 tỷ đồng và bài toán gỡ từng nút thắt
Đà Nẵng đang dựng một “kịch bản nước rút” tương đối rõ: thay vì hô khẩu hiệu giải ngân vốn đầu tư, thành phố đi thẳng vào nguyên nhân từng dự án. Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng các công trình giao thông và nông nghiệp đã giải ngân hơn 3.722,3 tỷ đồng, đạt 71,96% trên tổng kế hoạch hơn 5.172,9 tỷ đồng. Nhưng để nâng tỷ lệ toàn thành phố lên 95%, khối lượng còn lại 5.700 tỷ đồng là áp lực lớn. Đây là câu trả lời cụ thể cho nhận định có thể trích dẫn: “Với mục tiêu giải ngân 95% kế hoạch vốn vào cuối năm và hoàn thành 100% vào cuối tháng 1, Đà Nẵng đang chuyển trọng tâm từ theo dõi tỷ lệ giải ngân sang xử lý nguyên nhân tại từng dự án”.
Cách làm là gì? Một mặt, lãnh đạo thành phố xuống tận công trường các dự án giao thông Đà Nẵng, từ kè Cửa Đại – nơi giá trị xây lắp đã đạt khoảng 200/232 tỷ đồng, tương đương 86% giá trị hợp đồng, đến tuyến ven biển 129 (Võ Chí Công) dài 23,1 km, đã thực hiện xây lắp khoảng 264 tỷ đồng trên tổng hơn 492 tỷ đồng. Mặt khác, tại cuộc họp về 34 dự án động lực giai đoạn 2026-2030, Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu ưu tiên giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu và di dời hạ tầng kỹ thuật – những nút thắt đang làm chậm dự án Liên kết vùng miền Trung dài 31,8 km, mới thi công được hơn 43% giá trị hợp đồng. Cách tiếp cận “gỡ đến đâu giải ngân đến đó” thể hiện rõ: giải ngân vốn đầu tư không chỉ là chuyện tiền, mà là bài toán phối hợp thể chế.
Huế: chốt mốc cầu Vỹ Dạ, đường Bà Triệu và sức ép lên bộ máy
Nếu Đà Nẵng nặng về quy mô vốn và số lượng dự án, Huế chọn cách “đóng đinh” những công trình then chốt trong không gian đô thị. Cầu Vỹ Dạ Huế được ưu tiên tuyệt đối: lãnh đạo thành phố yêu cầu chủ đầu tư và nhà thầu huy động tối đa nhân lực, máy móc, tăng ca, tăng kíp để hoàn thành cầu và đường dẫn hai đầu trước Tết Nguyên đán, bảo đảm chất lượng và an toàn. Đây là dự án không chỉ nối hai bờ, mà còn thử năng lực điều phối của chính quyền đô thị mở rộng về phía khu mới.
Tuyến đường Bà Triệu cũng được đặt mục tiêu phải hoàn thành toàn tuyến trước ngày 31/12. Điều đáng chú ý là thành phố không cho phép kiểu “làm xong lại đào lên”: hệ thống điện buộc phải đi ngầm, các hạng mục điện, cấp nước, thoát nước phải triển khai đồng thời theo từng đoạn, giảm tối đa đào xới lặp đi lặp lại. Song song với kiểm tra công trường, Huế tổ chức họp rà soát 29 dự án đầu tư công khởi công mới, 17 dự án chuyển tiếp, yêu cầu xử lý dứt điểm vướng mắc về giải phóng mặt bằng, vật liệu, thủ tục và thời gian thực hiện. Thông điệp là rõ ràng: ai làm chậm tiến độ những tuyến trục như Bà Triệu sẽ phải giải trình trước khi dân chịu thêm cảnh kẹt xe, ngập nước.
Ba điểm nghẽn giống nhau: mặt bằng, vật liệu, thủ tục – ai tháo khóa tốt hơn?
Nhìn từ hai thành phố, các vướng mắc lặp lại đến nhàm chán: giải phóng mặt bằng, nguồn cung và giá vật liệu xây dựng, thủ tục đầu tư và thanh toán. Ở Đà Nẵng, thành phố phải thừa nhận giải phóng mặt bằng vẫn là điểm nghẽn lớn nhất nếu muốn đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công. Ngay cả các dự án chống xói lở ven biển như kè Cửa Đại – vốn có ý nghĩa bảo vệ hạ tầng và an toàn du lịch Hội An – cũng chịu tác động từ mặt bằng khan hiếm và di dời hạ tầng kỹ thuật. Cùng lúc, giá vật liệu và nguồn cung là rủi ro thường trực, buộc thành phố phải chỉ đạo các chủ đầu tư chủ động phương án trong mùa mưa, tránh bị động.
Huế cũng không khá hơn về cấu trúc khó khăn. Báo cáo tiến độ cho thấy nhiều dự án bị chậm vì cùng bộ ba vướng mắc: giải phóng mặt bằng, vật liệu, thủ tục. Thành phố đã phải tổ chức nhiều cuộc họp, ban hành văn bản để bảo đảm nguồn vật liệu và tháo gỡ mặt bằng, song mấu chốt nằm ở sự đồng bộ giữa sở ngành, chủ đầu tư và chính quyền cơ sở. Khi lãnh đạo thành phố đi kiểm tra cầu qua Cồn Hến và các dự án tại An Vân Dương, yêu cầu đặt ra vẫn xoay quanh “gỡ thủ tục để thi công kịp mùa khô”. Câu hỏi không còn là vướng ở đâu – ai cũng biết – mà là mô hình phối hợp nào giúp giải quyết từng nhóm vướng mắc một cách kỷ luật, có thời hạn, có trách nhiệm.
Từ giải ngân và mặt bằng đến tăng trưởng: liệu sự quyết liệt có đủ?
Khi Đà Nẵng nói đến 34 dự án trọng điểm quy mô lớn giai đoạn 2026-2030, mục tiêu không chỉ là hoàn thành công trình, mà là tạo thêm động lực phát triển kinh tế – xã hội trong trung hạn. Việc đẩy nhanh các dự án giao thông Đà Nẵng – từ cảng Liên Chiểu đến tuyến Liên kết vùng miền Trung – nếu làm đến nơi đến chốn, sẽ tái cấu trúc mạng lưới logistics, giảm chi phí cho doanh nghiệp và nâng chất lượng sống đô thị. Tương tự, Huế không giấu tham vọng dùng cầu Vỹ Dạ Huế, đường Bà Triệu và các dự án tại An Vân Dương để hoàn thiện không gian đô thị, đồng thời giải bài toán nhà ở xã hội và hạ tầng khu mới. Người đứng đầu thành phố nhấn mạnh: tháo gỡ vướng mắc là để sớm đưa công trình vào hoạt động, phục vụ phát triển và đời sống dân cư.
Nhưng mức độ thành công sẽ được đo không phải bằng báo cáo tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư, mà bằng trải nghiệm hằng ngày của người dân: có còn cảnh ùn ứ khi qua các cây cầu, có còn ngập nước trên các trục phố, có thêm bao nhiêu cơ hội việc làm khi cảng biển và khu đô thị mới vận hành. Nếu Đà Nẵng giữ được kỷ luật tiến độ đến tận khâu giải phóng mặt bằng và nghiệm thu, thành phố sẽ chứng minh mình xứng đáng là đầu tàu hạ tầng miền Trung. Nếu Huế biến các mốc tiến độ cầu Vỹ Dạ và đường Bà Triệu thành cam kết với cử tri chứ không chỉ là chỉ đạo hành chính, đô thị di sản này có thể bước sang một giai đoạn phát triển mới, với hạ tầng xứng tầm thay vì “nút cổ chai” kéo lùi tăng trưởng.
