Từ khẩu hiệu “gắn kết chiến lược” đến yêu cầu tăng tốc hạ tầng
Việt Nam–Lào đang chuyển trọng tâm hợp tác sang các dự án kết nối giao thông và năng lượng quy mô lớn, trong đó đường cao tốc Hà Nội Vientiane và đường sắt Vientiane Vũng Áng được xem là hạ tầng chiến lược Đông Nam Á, nhằm gắn kết hai nền kinh tế, giảm chi phí vận tải, mở rộng không gian thương mại và tạo trục phát triển mới cho khu vực biên giới. Chiều 14-10, tại Trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Lê Minh Hưng tiếp ông Vilay Lakhamfong, Thường trực Ban Bí thư Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, đang thăm chính thức Việt Nam. Cuộc gặp không chỉ mang tính ngoại giao thường lệ mà là tín hiệu chính trị rõ ràng: hai nước muốn biến tình cảm hữu nghị thành các tuyến đường, đường dây và dự án cụ thể. Thủ tướng nhấn mạnh Việt Nam luôn coi trọng và dành ưu tiên cao nhất cho quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện, gắn kết chiến lược với Lào.
Đường cao tốc Hà Nội–Vientiane và đường sắt Vientiane–Vũng Áng: hai trục mới của liên kết kinh tế
Nếu chỉ nói về tình hữu nghị mà không có hạ tầng hiện đại, liên kết kinh tế Việt Nam–Lào sẽ mãi bị giới hạn bởi địa hình đồi núi và thủ tục biên giới. Việc hai bên nhất trí đẩy nhanh các dự án kết nối giao thông Việt Nam Lào, đặc biệt là đường cao tốc Hà Nội Vientiane và đường sắt Vientiane Vũng Áng, cho thấy cách tiếp cận đã thay đổi: ưu tiên vào những trục vận tải có sức kéo cả nền kinh tế. Đây không chỉ là các tuyến đường trên bản đồ, mà là cánh cửa để hàng hóa Lào tiếp cận biển qua cảng Vũng Áng, và doanh nghiệp Việt Nam mở rộng chuỗi cung ứng sang nội địa Lào. Theo các phát biểu tại cuộc gặp, hai nước coi các dự án hạ tầng này là công cụ để tạo đột phá trong hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư và kết nối hai nền kinh tế, thay vì chỉ cải thiện từng lô hàng hay từng cửa khẩu riêng lẻ.
Kết nối năng lượng: mảnh ghép không thể thiếu của chiến lược song phương
Trong bức tranh hạ tầng chiến lược Đông Nam Á, giao thông chỉ là một nửa câu chuyện; nửa còn lại là hợp tác năng lượng khu vực. Khi Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị thúc đẩy các dự án kết nối năng lượng, thông điệp rất rõ: nếu không có lưới điện và hệ thống truyền tải liên quốc gia, các khu công nghiệp, logistics dọc tuyến cao tốc và đường sắt sẽ khó phát huy hết tiềm năng. Việc tăng cường kết nối năng lượng được đặt song song với các dự án giao thông trọng điểm, cho thấy hai nước nhìn nhận đây là một phần quan trọng của chiến lược phát triển kinh tế song phương, chứ không phải hạng mục phụ. Nếu làm tốt, Việt Nam–Lào có thể hình thành một “vành đai năng lượng–giao thông” mới, giúp phân bổ nguồn điện hiệu quả hơn, hỗ trợ các trung tâm sản xuất và dịch vụ xuyên biên giới, đồng thời nâng vị thế cả hai trong cấu trúc năng lượng tiểu vùng Mekong.
Khung hợp tác dài hạn: từ chiến lược 2021–2030 đến Năm Đoàn kết 2027
Điểm đáng chú ý là các dự án hạ tầng không xuất hiện rời rạc, mà nằm trong một khung hợp tác dài hạn đã được hai bên thống nhất. Việt Nam và Lào đang triển khai Chiến lược hợp tác giai đoạn 2021–2030, cùng với Hiệp định hợp tác giữa hai Chính phủ giai đoạn 2026–2030, tạo nền tảng chính trị và pháp lý cho việc tăng tốc các dự án giao thông và năng lượng. Hướng tới năm 2027, dịp kỷ niệm 65 năm thiết lập quan hệ ngoại giao và 50 năm ký Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác, hai nước dự kiến tổ chức các hoạt động trong khuôn khổ “Năm Đoàn kết hữu nghị và gắn kết Việt Nam–Lào 2027”, với trọng tâm là thế hệ trẻ và giao lưu nhân dân. Nếu các tuyến đường và đường dây được hoàn thành đúng tiến độ, những mốc kỷ niệm này sẽ không chỉ là sự kiện lễ nghi, mà là thời điểm hai bên có thể chứng minh bằng công trình cụ thể rằng tinh thần “gắn kết chiến lược” đã được hiện thực hóa.
Kết luận: hạ tầng là phép thử cho tầm nhìn liên kết Việt Nam–Lào
Thông điệp xuyên suốt từ phía Việt Nam là rõ ràng: đã đến lúc biến tinh thần “gắn kết chiến lược” thành các công trình, dự án và lợi ích thiết thực cho người dân hai nước. Việc ưu tiên đường cao tốc Hà Nội Vientiane, đường sắt Vientiane Vũng Áng và hợp tác năng lượng khu vực cho thấy hai bên hiểu rằng hạ tầng là điều kiện tiên quyết để tháo gỡ vướng mắc thương mại, giảm chi phí và nâng sức cạnh tranh của cả khu vực. Tuy nhiên, tốc độ triển khai sẽ là phép thử cho năng lực điều phối, huy động nguồn lực và quản trị dự án của cả hai bên. Nếu vượt qua được các rào cản về kỹ thuật, thủ tục và phối hợp, Việt Nam–Lào có cơ hội biến tuyến biên giới chung thành trục phát triển chung, góp phần tái định hình bản đồ kinh tế tiểu vùng Mekong theo hướng gắn kết hơn, thay vì mỗi nước phát triển trong “ô” riêng của mình.
