Từ cái bắt tay 1976 đến nền tảng tin cậy chính trị
Quan hệ Việt Nam Thái Lan là tiến trình hợp tác song phương bắt đầu từ việc thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 6/8/1976, phát triển liên tục trên nền tảng tin cậy chính trị, lợi ích chiến lược tương đồng và sự gắn bó ngày càng sâu sắc giữa nhân dân hai nước, để trở thành khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện.
Nếu phải rút gọn ý nghĩa của ngoại giao 50 năm trong một cụm từ, đó là “tin cậy chính trị được thử thách qua thời gian”. Ngày 6/8/1976 tại Hà Nội, hai Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Duy Trinh và Bhichai Rattakul ký thông cáo chung thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước, mở ra chương mới trong tương tác song phương. Từ một bước đi mang tính thăm dò sau chiến tranh, quan hệ này đã trở thành một trong những trục ổn định của hợp tác khu vực ASEAN.
Theo Đại sứ Phạm Việt Hùng, hành trình nửa thế kỷ qua được xây dựng “trên nền tảng tin cậy chính trị, sự tương đồng về lợi ích và sự gắn bó ngày càng sâu sắc giữa nhân dân hai nước”. Nói cách khác, đối tác chiến lược hôm nay không phải là món quà tặng, mà là kết quả tích lũy của nhiều thế hệ lãnh đạo và người dân hai nước kiên trì xây dựng.
Từ đối thoại thăm dò đến đối tác chiến lược toàn diện
Nửa thế kỷ qua có thể chia thành hai nấc chính: giai đoạn xây dựng lòng tin và giai đoạn nâng cấp thành đối tác chiến lược, để rồi hôm nay bước vào cấp độ đối tác chiến lược toàn diện. Quan hệ Việt Nam Thái Lan đã đi từ những chuyến thăm đầu tiên mang tính tượng trưng đến mạng lưới tiếp xúc dày đặc ở mọi kênh đảng, nhà nước, quốc hội và nhân dân.
Những dấu mốc sớm như chuyến thăm Thái Lan của Thủ tướng Phạm Văn Đồng tháng 9/1978 hay Tuyên bố chung Việt Nam – Thái Lan tại Bangkok cùng năm cho thấy hai nước chọn đối thoại thay vì nghi kỵ. Sau đó là loạt chuyến thăm cấp cao, ký kết các hiệp định công nghiệp, thương mại, giáo dục… tạo khung thể chế cho hợp tác lâu dài.
Bước ngoặt mang tính định danh là khi quan hệ được nâng lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 5/2025, đánh dấu việc hợp tác không chỉ rộng về lĩnh vực mà còn sâu về cam kết. Câu chuyện không dừng ở nghi thức: gần đây, chuỗi chuyến thăm chính thức của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Thái Lan cuối tháng 5, tiếp đó là Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul và Chủ tịch Quốc hội Sophon Zaram thăm Việt Nam, là tín hiệu rõ ràng cho thấy hai bên muốn đưa khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện “đi vào thực chất”.
Chiều sâu hợp tác: từ kinh tế, quốc phòng đến văn hóa và ASEAN
Điểm đáng chú ý của quan hệ Việt Nam Thái Lan hiện nay là chiều rộng và chiều sâu cùng tăng. Quan hệ không chỉ dừng ở ngoại giao chính trị mà đã bao trùm kinh tế, quốc phòng, văn hóa, giao lưu nhân dân và hợp tác khu vực ASEAN.
Về kinh tế, các hiệp định hợp tác công nghiệp và thương mại được ký từ những năm 1990 đã đặt nền cho luồng đầu tư và thương mại hai chiều ngày càng sôi động. Gần đây, việc mở thêm đường bay thẳng từ Bangkok tới Đà Nẵng cho thấy doanh nghiệp hai nước nhìn thấy lợi ích cụ thể trong kết nối du lịch, dịch vụ, logistics. Trên mặt trận quốc phòng, những hoạt động như chuyến thăm của tàu FFG-421 Hải quân Hoàng gia Thái Lan tới Việt Nam và tiếp xúc giữa lực lượng hải quân hai nước cho thấy mức độ tin cậy an ninh đã vượt qua tâm lý dè dặt truyền thống.
Về văn hóa – xã hội, các chương trình như “Văn hóa Thái Lan ngày cuối tuần”, dự án nâng cao chất lượng cuộc sống cho trẻ em tại Quảng Trị hay cộng đồng hơn 100.000 người Thái gốc Việt là cầu nối mềm nhưng bền giữa hai xã hội. Trong không gian ASEAN, hai nước không giấu tham vọng biến quan hệ song phương thành một “hình mẫu hợp tác thành công”, đóng góp cho hòa bình, ổn định và thịnh vượng chung của khu vực.
Ngoại giao 50 năm: Dấu mốc để bước nhanh hơn, cao hơn
Kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao không phải là điểm kết thúc, mà là một bài kiểm tra: hai nước sẽ làm gì để đối tác chiến lược toàn diện không trở thành khẩu hiệu. Triển lãm ảnh “Lăng kính ngoại giao: 50 năm quan hệ Thái Lan – Việt Nam” khai mạc tại Hà Nội là lời nhắc rằng lịch sử không chỉ để trưng bày, mà để soi đường cho bước đi tiếp theo.
Bối cảnh khu vực và thế giới hiện nay – từ cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, biến động kinh tế toàn cầu, cho tới yêu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh – đang đặt ra bài toán mới cho cả Hà Nội và Bangkok. Nếu tiếp tục nghĩ về quan hệ Việt Nam Thái Lan chỉ như một câu chuyện hữu nghị truyền thống, hai bên sẽ bỏ lỡ cơ hội định hình luật chơi mới trong ASEAN.
Theo Đại sứ Phạm Việt Hùng, trong thời gian tới, ưu tiên là triển khai hiệu quả Chương trình hành động cho giai đoạn 2026–2031, trong đó tập trung vào ngoại giao kinh tế, Chiến lược “Ba kết nối”, ngoại giao văn hóa và công tác cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Điểm cốt lõi của quan điểm này là: nếu không chuyển trọng tâm sang hợp tác thực chất – đặc biệt trong hạ tầng kết nối, chuỗi cung ứng khu vực và chuyển đổi xanh – khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện sẽ khó tạo khác biệt. Trên nền tảng hữu nghị đã được thử thách nửa thế kỷ, đây là lúc hai nước chấp nhận bước nhanh hơn, cao hơn, để biến quan hệ song phương thành tài sản chiến lược của cả ASEAN.
