Thu đúng quy định phải đi cùng công khai
Các khoản thu trường học là những khoản tiền cơ sở giáo dục thu từ học sinh hoặc phụ huynh theo đúng căn cứ pháp lý, thẩm quyền, đối tượng, nội dung và mức thu, với quy trình thông báo và công khai rõ ràng trước khi thực hiện. Đây không phải khoản có thể tùy tiện đặt tên hay chuyển chi phí vận hành của trường sang gia đình.
Trước những băn khoăn đầu năm học 2026–2027, Sở Giáo dục và Đào tạo An Giang yêu cầu các cơ sở giáo dục chấn chỉnh việc thu, rà soát cả khoản dự kiến, đang thu lẫn đã thu. Khoản thu sai phải dừng ngay, xác định trách nhiệm, hoàn trả hoặc xử lý tiền và công khai kết quả khắc phục. Quan điểm này đáng được xem là nguyên tắc tối thiểu: thông báo trước, nêu căn cứ, xác định rõ người nộp và mục đích; không thu theo thói quen hay vì một khoản chi phát sinh.
Phụ huynh cũng cần lưu ý không được thu phí Wi-Fi, internet hay hạ tầng công nghệ thông tin từ học sinh. Các khoản thu hộ, chi hộ phải phục vụ trực tiếp nhu cầu của học sinh, đáp ứng nhu cầu thực tế, có sổ sách và được quyết toán, công khai riêng.
Quỹ phụ huynh không thể thay thế kế hoạch thu chi
Tại Hà Nội, trước phản ánh về thu chi đầu năm học 2026–2027, Sở Giáo dục và Đào tạo cho biết đã ban hành các chỉ đạo chấn chỉnh quản lý tài chính. Qua kiểm tra, một số khoản chi từ quỹ phụ huynh chưa phù hợp quy định, còn quy trình vận động và thống nhất phương án thu chi chưa đầy đủ. Tiền còn lại đã được hoàn trả sau khi trừ những khoản chi hợp lệ.
Một vụ việc ở lớp 10A4, Trường THPT Khương Đình cho thấy vì sao đồng ý mua sắm không đồng nghĩa với chấp thuận mọi cách thu. Ban đại diện phụ huynh thông báo thu 2 triệu đồng mỗi học sinh: 1 triệu đồng dự kiến mua ti vi tương tác và bảng trượt, 1 triệu đồng cho quỹ hoạt động chung. Thiết bị được mua với giá 37 triệu đồng và 5,6 triệu đồng. Dù phụ huynh đồng thuận với chủ trương mua sắm, đoàn kiểm tra kết luận quy trình vận động chưa đúng: phương án và mức thu cần được thống nhất trước khi kêu gọi đóng góp.
Tại Trường Tiểu học Chu Văn An, kiểm tra ghi nhận 64 trong 68 lớp triển khai thu quỹ ban đại diện phụ huynh. Một số khoản như trang trí, vệ sinh lớp, photocopy tài liệu và giấy vệ sinh không phù hợp quy định. Những trường hợp này nhắc rằng bảng thu chi chi tiết vẫn chưa đủ; từng khoản còn phải đúng phạm vi được phép.
Phụ huynh nên kiểm tra gì trước khi đóng góp?
Với mỗi thông báo thu, phụ huynh nên yêu cầu làm rõ căn cứ, mục đích, đối tượng, mức dự kiến và quy trình lấy ý kiến. Cần có phương án thu chi cụ thể trước khi vận động, không chỉ một danh sách nhu cầu chung. Việc đồng ý mua thiết bị không tự động có nghĩa là đã thống nhất số tiền, cách thu, người quản lý hay cách xử lý tài sản sau khi sử dụng.
Đóng góp phải tự nguyện, không ấn định mức, không giao chỉ tiêu, không gây áp lực và không gắn với quyền lợi của học sinh. Không nên chấp nhận việc mượn danh ban đại diện, giáo viên hoặc nhóm liên lạc để áp mức bình quân hay buộc mọi gia đình nộp như nhau. Cần phân biệt khoản thu chính thức của nhà trường với tiền hỗ trợ tự nguyện, đồng thời hỏi ai giữ tiền, chứng từ được lưu thế nào và khi nào công khai quyết toán.
Theo quy định tại Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT, có hiệu lực từ ngày 15-11-2026, ban đại diện cha mẹ học sinh không được áp đặt khoản đóng góp, đặt mức bình quân hoặc tối thiểu, hay gây sức ép; ban cũng không được thu nhận và quản lý tiền hỗ trợ. Phụ huynh có thể trực tiếp cung cấp hàng hóa, dịch vụ hoặc thanh toán cho đơn vị cung cấp. Hà Nội đã công bố các số điện thoại tiếp nhận phản ánh về thu quá mức và dạy thêm trái phép: 0888996970 trong giờ hành chính, 0888996977 ngoài giờ; hoặc gửi thư điện tử đến kiemtrachuyennganh@hnoiedu.vn.
Minh bạch là điều kiện, không phải thủ tục phụ
Động thái của An Giang và kết quả kiểm tra tại Hà Nội cùng chỉ ra một ranh giới quan trọng: nhu cầu của lớp có thể chính đáng, nhưng cách huy động và quản lý tiền vẫn phải đúng quy định. Minh bạch khoản thu không chỉ là công bố tổng số sau khi đã thu; phụ huynh cần được biết trước khoản tiền dùng vào việc gì, dự kiến bao nhiêu, ai chịu trách nhiệm và cách quyết toán ra sao.
Nhà trường chịu trách nhiệm về thu chi nhà trường và không thể đẩy chi phí thuộc trách nhiệm bảo đảm hoạt động giáo dục sang gia đình nếu thiếu căn cứ. Ban đại diện phụ huynh cũng không nên trở thành một quỹ thu bắt buộc ngoài hệ thống. Khi thông báo thiếu căn cứ hoặc kế hoạch không rõ, phụ huynh có lý do để đề nghị giải trình trước khi đóng.
Kết luận cần nhớ rất đơn giản: khoản thu hợp lệ phải đúng quy định, tự nguyện khi là đóng góp, được thống nhất trước và có chứng từ công khai. Siết thu phí chỉ có ý nghĩa khi đi cùng trách nhiệm giải trình; đó là cách bảo vệ cả quyền lợi của học sinh lẫn niềm tin giữa gia đình và nhà trường.
