Chính sách mượn sách giáo khoa miễn phí: cơ hội tiết kiệm nhưng không nên bỏ qua
Chính sách mượn sách giáo khoa miễn phí là việc nhà nước dùng ngân sách mua sách giáo khoa và các trường tổ chức cho học sinh mượn – trả theo năm học, thu hồi về thư viện để tái sử dụng nhiều lần nhằm tiết kiệm chi phí cho gia đình và bảo đảm mọi học sinh đều có đủ sách học tập. Từ năm học 2026-2027, TP.HCM triển khai miễn phí sách giáo khoa ở bậc giáo dục phổ thông, phụ huynh và học sinh có nhu cầu được mượn sách trực tiếp tại trường. Đây là chính sách an sinh rõ ràng: giảm gánh nặng mua sách mỗi năm, hạn chế lãng phí khi sách chỉ dùng một lần rồi bỏ. Tuy vậy, khảo sát bước đầu cho thấy có trường chỉ có 20-30 phụ huynh đăng ký mượn sách, nghĩa là nhiều gia đình chưa hiểu hết quyền lợi và cách tham gia. Nếu phụ huynh tiếp tục thờ ơ, chính sách tốt sẽ bị sử dụng cầm chừng, không phát huy hiệu quả tiết kiệm như kỳ vọng.
Phụ huynh cần chuẩn bị gì và đăng ký mượn sách giáo khoa ở đâu?
Để mượn sách giáo khoa miễn phí hiệu quả, phụ huynh phải chủ động đăng ký nhu cầu với nhà trường thay vì chờ trường tự sắp xếp. Các cơ sở giáo dục được yêu cầu khảo sát nhu cầu mượn sách của học sinh, đồng thời rà soát số lượng sách hiện có và số sách có thể tái sử dụng để xác định nhu cầu thực tế. Đầu mỗi năm học hoặc mỗi học kỳ, mỗi học sinh sẽ được mượn một bộ sách đầy đủ các môn và hoạt động giáo dục tương ứng với lớp đang học, việc mượn thực hiện tại thư viện nhà trường. Phụ huynh nên: thông tin rõ ràng với giáo viên chủ nhiệm hoặc văn phòng trường về việc có nhu cầu mượn sách; theo dõi các phiếu khảo sát, biểu mẫu online hoặc giấy trường gửi và điền đầy đủ; xác nhận lại danh sách mượn sách của con để nhà trường kịp lập dự toán, mua sắm, bổ sung sách cho thư viện và bảo đảm con có đủ sách trước khi bước vào năm học mới.
Quy định sử dụng, mượn – trả và trách nhiệm của phụ huynh, học sinh
Mượn sách giáo khoa miễn phí không có nghĩa là “dùng sao cũng được”. Theo hướng dẫn của Sở GD&ĐT, hiệu trưởng phải xây dựng kế hoạch, nội quy mượn – trả, sử dụng, bảo quản, thu hồi và kiểm kê sách giáo khoa, phân công trách nhiệm cụ thể cho các bộ phận liên quan. Khi nhận sách, trường phải ghi tình trạng sách trên sổ theo dõi hoặc phần mềm quản lý; nếu sách thiếu trang, rách, hư hỏng hoặc có bất thường phải được ghi nhận ngay để làm căn cứ đối chiếu khi thu hồi. Học sinh có trách nhiệm dùng sách đúng mục đích, giữ sách sạch, không viết, vẽ, làm rách hay làm hư hỏng để còn dùng lại cho những năm sau. Trong vòng 15 ngày làm việc kể từ khi kết thúc năm học hoặc khi chuyển trường, thôi học, học sinh phải trả toàn bộ sách đã mượn; trường hợp cần ôn tập hoặc kiểm tra lại có thể tiếp tục mượn theo quy định. Đây là điểm phụ huynh cần giám sát sát sao, bởi nếu làm mất hoặc hư hỏng do nguyên nhân chủ quan, học sinh hoặc cha mẹ, người giám hộ phải bồi hoàn theo quy định.
Cách bảo quản sách giáo khoa để không phải bồi hoàn
Nhiều phụ huynh lo lắng về nguy cơ mất, rách sách dẫn đến phải bồi hoàn, nên chọn mua mới thay vì mượn – đó là phản ứng thiếu thông tin. Thực tế, nếu cả gia đình cùng để ý đến việc bảo quản sách giáo khoa, rủi ro này hoàn toàn có thể kiểm soát. Nhà trường có trách nhiệm phổ biến cho giáo viên, nhân viên, học sinh và phụ huynh về quyền lợi, trách nhiệm sử dụng và bảo quản sách. Giáo viên được yêu cầu phối hợp với cha mẹ học sinh để hướng dẫn, nhắc nhở trong quá trình học. Gia đình nên thống nhất vài nguyên tắc: bọc sách bằng bao bì chắc chắn; quy định chỗ để sách cố định, khô ráo; không cho trẻ mang sách ra ngoài khi không cần thiết; thường xuyên kiểm tra xem sách có bị rách, bong bìa, mất trang để xử lý sớm. Việc mượn – trả để tái sử dụng nhiều lần chỉ tiết kiệm khi phụ huynh thật sự coi sách mượn là tài sản công cần được giữ gìn.
Không mượn sách thì sao? Lựa chọn của phụ huynh và kết luận
Một số gia đình vẫn thích mua sách mới cho con, đó là lựa chọn hợp lý nếu họ nắm rõ phương án hỗ trợ. Đối với học sinh không có nhu cầu mượn sách giáo khoa miễn phí, trường sẽ rà soát và nắm nhu cầu mua sách; nếu phụ huynh cần, trường phối hợp với đơn vị xuất bản và phát hành để hỗ trợ mua đúng, đủ sách theo nhu cầu, bảo đảm có đủ sách trước năm học mới. Ở cấp quản lý địa phương, UBND các nơi phải thống kê số lượng học sinh, nhu cầu mượn sách, số lượng sách hiện có và nhu cầu trang bị mới, đồng thời mua sắm, quản lý, cho mượn, thu hồi, bảo quản và điều chuyển sách theo đúng phân cấp và quy định. Quan điểm hợp lý cho phụ huynh là: nếu tài chính còn eo hẹp hoặc không muốn lãng phí, hãy mạnh dạn đăng ký mượn sách; nếu vẫn thích mua sách, hãy xem mượn sách giáo khoa miễn phí như phương án dự phòng. Dù chọn cách nào, việc hiểu rõ quy định sách giáo khoa, tuân thủ hướng dẫn của nhà trường và dạy con giữ gìn sách cẩn thận là trách nhiệm không thể bỏ qua, vì đây là tài sản chung của cả cộng đồng học sinh.
