Muốn giữ học sinh, phải gỡ đúng trở ngại
Giữ học sinh vùng khó ở lại trường là quá trình phối hợp lâu dài giữa thầy cô, gia đình và địa phương để tháo gỡ rào cản đi lại, sinh kế và nề nếp học tập, thay vì chỉ vận động các em quay lại lớp một lần.
Ở Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Đak Rong, giáo viên chủ nhiệm theo dõi sĩ số, tìm hiểu nguyên nhân nghỉ học rồi đến nhà vận động học sinh trở lại. Em Đinh Thị Nếc, học lớp 3C, sống cách trường gần 13 km; đường xa, có khi phải đi bộ hàng giờ, cùng việc phụ cha mẹ lên rẫy khiến em từng nản lòng. Giáo viên và chi bộ đến thăm hỏi, còn Ban quản lý làng tổ chức xe đưa đón, giúp em tiếp tục đi học.
Nếc không phải trường hợp cá biệt. Một số em nghỉ học khi cha mẹ bận đi rẫy hoặc làm xa, hoặc thiếu người kèm cặp ở nhà. Với nguy cơ bỏ học, cách làm hiệu quả hơn cả là tìm đúng lý do của từng gia đình, rồi kết hợp vận động học sinh đến trường với hỗ trợ thiết thực.
Kiên trì đến từng nhà, nối trường học với cộng đồng
Tại Đak Rong, sự bền bỉ của giáo viên được nối dài bằng vai trò của trưởng thôn, người có uy tín và gia đình. Cô Ksor H’Un nhiều lần đến gặp phụ huynh để hiểu hoàn cảnh và thuyết phục các em trở lại lớp; nhờ phối hợp với trưởng thôn và gia đình, học sinh đi học đều hơn. Với em Đinh Thị Nét lớp 9A, thầy giáo cùng Ban quản lý làng kiên trì thăm hỏi, giúp gia đình nhìn thấy ý nghĩa lâu dài của việc học.
Quy mô của trường cho thấy vì sao việc giữ sĩ số cần thành việc chung: năm học 2026–2027, Đak Rong có 735 học sinh, 99% là người dân tộc thiểu số; 562 em học bán trú. Ở những địa bàn khác của Gia Lai, giáo viên cũng đến từng nhà vận động học sinh và phụ huynh; tại Canh Liên, thầy cô còn chăm lo bữa ăn, giấc ngủ cho học sinh xa nhà để các em thích nghi với cuộc sống nội trú.
Những việc ấy không thể thay thế đường sá hay điều kiện sống tốt hơn, nhưng chúng ngăn một khó khăn nhất thời biến thành quyết định nghỉ học. Địa phương dự kiến tiếp tục chỉ đạo bộ phận văn hóa – xã hội phối hợp với trường và các làng tuyên truyền, vận động, hướng tới 100% trẻ trong độ tuổi đến lớp trong năm học 2026–2027.
Tiếng kẻng và góc học tập tạo nếp tự giác
Vận động các em đến trường mới là một nửa công việc; duy trì thói quen học tập mỗi ngày cũng quan trọng không kém. Từ năm học 2021–2022, Trường THCS Nguyễn Trãi – Phân hiệu số 1 ở xã Kon Đào triển khai mô hình “Tiếng kẻng học bài” gắn với xây dựng “Góc học tập”. Đúng 19 giờ, tiếng kẻng từ nhà rông thôn Đăk Trăm nhắc học sinh trở về nhà và bắt đầu tự học.
Mô hình đáp ứng một vấn đề cụ thể: nhiều em trước đây chơi ngoài đường vào buổi tối, còn trong nhà tiếng ti vi và sinh hoạt của người lớn khiến việc học thiếu tập trung. Nhà trường phối hợp với các thôn và đoàn thể đến từng ngõ, từng nhà giải thích lợi ích của nếp tự học; đồng thời sửa chữa bàn ghế cũ và hỗ trợ trang trí góc học tập cho 60 học sinh.
Em Y Ni, học sinh lớp 8A6, kể rằng trước đây em thường học dưới đất, khó tập trung; có bàn riêng và đèn, em yên tâm học hơn. Khi tiếng kẻng vang lên, cả phụ huynh cũng chủ động giảm tiếng ti vi hoặc tạm dừng việc riêng. Đây là điểm mạnh của mô hình: biến lời nhắc từ nhà trường thành nề nếp chung trong gia đình, giúp học sinh tự giác duy trì việc học.
Giữ trẻ ở lại lớp cần giải pháp linh hoạt và lâu dài
Không có một biện pháp đơn lẻ nào đủ sức ngăn học sinh bỏ học khi đường đến trường xa, gia đình thiếu người đưa đón hoặc trẻ chưa quen môi trường học. Xe đưa đón giúp Nếc vượt quãng đường khó; thăm nhà giúp giáo viên hiểu điều gì đang khiến một em nghỉ học; tiếng kẻng và góc học tập giúp việc học buổi tối thành thói quen. Mỗi giải pháp giải quyết một mắt xích khác nhau.
Những hỗ trợ ấy cũng cần đi cùng đầu tư cho điều kiện học tập và sinh hoạt. Ở Canh Liên, cơ sở phục vụ đời sống, ăn ở của học sinh đã xuống cấp sau nhiều năm sử dụng; nâng cấp trường lớp là việc cấp thiết để giáo viên yên tâm công tác và học sinh có môi trường học tốt hơn.
Bài học từ các địa bàn vùng khó rất rõ: muốn giữ học sinh, không thể chỉ chờ các em tự vượt qua nghịch cảnh. Nhà trường phải theo sát từng em, chính quyền và cộng đồng cần cùng vận động, còn gia đình phải có điều kiện và nề nếp để trẻ học tập. Khi những hỗ trợ ấy gặp nhau, cánh cửa lớp học mới thực sự mở rộng và hành trình đến trường của các em mới bền vững.
