Một mô hình mới, đánh giá nhiều mặt
Trường chất lượng cao công lập là cơ sở giáo dục được đánh giá theo tiêu chí riêng về đội ngũ, quản trị, tổ chức dạy học, kết quả giáo dục và sự phát triển toàn diện của học sinh. Đây là trọng tâm trong mô hình trường công lập mới mà TP HCM đang xây dựng. Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố hiện lấy ý kiến dự thảo quy định về tiêu chí, điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục và dịch vụ tại các cơ sở chất lượng cao, cơ sở liên kết giáo dục và mô hình tiên tiến, hiện đại. Điểm đáng chú ý là chất lượng không được đo bằng một vài lớp học hay dịch vụ nổi bật, mà phải thể hiện xuyên suốt từ năng lực giáo viên đến kết quả học tập. Cách tiếp cận này hợp lý: nếu danh xưng “chất lượng cao” chỉ dựa vào quảng bá hoặc một chương trình riêng lẻ, phụ huynh khó biết giá trị thực nằm ở đâu. Bộ tiêu chí mới có thể tạo chuẩn để đối chiếu, nhưng hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào việc đánh giá có thực chất và công khai hay không.
Tiếng Anh trở thành yêu cầu của cả đội ngũ
Ở bậc THCS và THPT, dự thảo yêu cầu toàn bộ giáo viên có khả năng giao tiếp bằng tiếng Anh, trong đó ít nhất 30% đạt trình độ B2. Tỷ lệ giáo viên có trình độ sau đại học được đề xuất ở mức tối thiểu 85% tại THCS và 60% tại THPT. Đây là tiêu chí giáo viên tiếng Anh theo nghĩa rộng: không chỉ giáo viên môn ngoại ngữ mà toàn bộ đội ngũ phải có thể giao tiếp bằng ngôn ngữ này. Học sinh THCS được kỳ vọng đạt B1, còn học sinh THPT đạt B2; 50% học sinh ở mỗi cấp dự kiến có chứng chỉ quốc tế. Dự thảo mô tả các mức B1–B2 như chuẩn ngoại ngữ của sinh viên đại học, nên mục tiêu đặt ra khá cao. Tuy vậy, yêu cầu đạt trình độ và yêu cầu có chứng chỉ không đồng nghĩa mọi học sinh đều phải sở hữu chứng chỉ quốc tế. Nhà trường cần làm rõ lộ trình học tập, cách đánh giá và hỗ trợ học sinh để chuẩn đầu ra không biến thành áp lực tuyển chọn.
Chuẩn học tập phải đi cùng điều kiện thực tế
Yêu cầu ngoại ngữ sẽ khó có ý nghĩa nếu lớp học quá đông hoặc thiếu thiết bị để học sinh thực hành. Theo dự thảo, lớp THCS và THPT dự kiến có 30 học sinh, học hai buổi mỗi ngày; học sinh hai cấp được phổ cập bơi an toàn và phòng chống đuối nước. Ở tiểu học, sĩ số dự kiến là 35 học sinh mỗi lớp, với phòng riêng cho Âm nhạc, Mỹ thuật, Ngoại ngữ và Tin học. Điều kiện nền tảng cũng được nâng lên: trường mầm non chất lượng cao dự kiến áp dụng cho trẻ 3–6 tuổi tại cơ sở đạt chuẩn quốc gia mức độ 2 trở lên; trường tiểu học và trung học phải đạt chuẩn mức độ 1 trở lên, đồng thời đáp ứng bộ tiêu chí riêng. Dự thảo còn đặt mục tiêu ít nhất 80% học sinh tiểu học được học bơi an toàn, 60% đạt chuẩn hoặc chứng chỉ quốc tế về tiếng Anh, Tin học; ở mầm non, ít nhất 70% giáo viên có trình độ đại học trở lên. Những con số này cho thấy trường chất lượng cao TP HCM phải đầu tư đồng bộ, không thể chỉ nâng chuẩn trên giấy.
Tự nguyện phải là nguyên tắc thực chất
Theo dự thảo, việc theo học tại các trường này phải tự nguyện và đáp ứng yêu cầu tuyển sinh. Mô hình chỉ nên phát triển ở địa bàn bảo đảm phổ cập giáo dục, xóa mù chữ; việc chuyển đổi cũng cần giữ ổn định cho học sinh đang theo học. Đây là giới hạn cần thiết để chương trình chất lượng cao không làm suy yếu trách nhiệm phổ cập của trường công. Một bảo vệ quan trọng khác là trường không được buộc học sinh tham gia dịch vụ ngoài nội dung bắt buộc để được tuyển sinh, xếp lớp hoặc hưởng quyền lợi giáo dục. Trước khi cung cấp dịch vụ, nhà trường phải công khai nội dung, thời lượng, người dạy, điều kiện cơ sở vật chất, cam kết chất lượng và mức thu; đồng thời có cơ chế tiếp nhận phản ánh và bảo vệ học sinh nếu dịch vụ thay đổi hoặc ngừng. Nếu quy định được ban hành, trường sẽ lập đề án, được đánh giá hằng năm và qua thẩm định trước khi trình UBND TP HCM công nhận; quyết định công nhận dự kiến có giá trị 5 năm. Thành công của mô hình vì thế không chỉ nằm ở chuẩn B1, B2, mà còn ở quyền lựa chọn minh bạch và chất lượng được kiểm chứng.
