Giáo dục STEM cho trẻ em khó khăn: hơn một lớp học ôn tập
Giáo dục STEM cho trẻ em khó khăn là mô hình kết hợp kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học với hoạt động trải nghiệm thực hành, được thiết kế riêng cho học sinh có hoàn cảnh dễ bị tổn thương nhằm bù đắp khoảng trống tiếp cận tri thức và khơi dậy niềm tin vào năng lực học tập của chính các em. Ngày 9-10, Câu lạc bộ Khoa học Tự nhiên thuộc Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng phối hợp với Trung tâm Nuôi dạy trẻ em khó khăn TP Đà Nẵng (Làng Hy Vọng) và Đồn Biên phòng Phú Lộc khai giảng lớp học “Chạm đến tri thức” dành cho học sinh đang sinh hoạt tại Làng Hy Vọng. Đây không chỉ là một hoạt động tình nguyện theo mùa mà là tín hiệu cho thấy đại học hoàn toàn có thể trở thành hạt nhân của mô hình giáo dục cộng đồng nếu biết đặt học sinh có hoàn cảnh khó khăn vào trung tâm của thiết kế chương trình.
Mô hình hợp tác ba bên: đại học – trung tâm chăm sóc – lực lượng biên phòng
Điểm đáng chú ý của lớp học STEM miễn phí này nằm ở cấu trúc hợp tác: một câu lạc bộ chuyên môn của trường đại học, một trung tâm nuôi dạy trẻ em khó khăn và một đơn vị biên phòng cùng tham gia tổ chức. Khi sinh viên Đại học Sư phạm trực tiếp giảng dạy, họ mang vào lớp học không khí của giảng đường, phương pháp khoa học cập nhật và sự gần gũi về tâm lý lứa tuổi. Làng Hy Vọng cung cấp bối cảnh, đối tượng và sự hiểu biết sâu về nhu cầu riêng của học sinh có hoàn cảnh khó khăn, trong khi Đồn Biên phòng Phú Lộc thể hiện vai trò của lực lượng vũ trang trong mô hình giáo dục cộng đồng theo nghĩa rộng, gắn an sinh xã hội với tri thức. Sự giao thoa này cho thấy giáo dục STEM cho trẻ em khó khăn không thể là nỗ lực đơn độc; nó cần một mạng lưới đối tác cùng tin rằng đầu tư cho khoa học là đầu tư cho khả năng tự bảo vệ và tự vươn lên của cộng đồng.
STEM như nền tảng kỹ năng: thí nghiệm, mô hình và niềm tin học tập
Từ buổi khai giảng, học sinh nhanh chóng bước vào các chuyên đề cụ thể: lớp 8 ôn tập kiến thức hóa học, nhận biết nguyên tố, hợp chất thông dụng và lắp ráp mô hình phân tử; lớp 9 phân loại hợp chất và thực hành khảo sát sự đổi màu giấy quỳ tím, giấy pH trong các môi trường khác nhau. Những hoạt động này cho thấy STEM không phải là khẩu hiệu mới mà là cách tổ chức lại việc học: ưu tiên thí nghiệm trực quan, lắp ráp mô hình, khám phá kiến thức thông qua thực hành. Với học sinh có hoàn cảnh khó khăn, đây là cơ hội hiếm để các em chạm đến tri thức bằng tay, mắt và sự tò mò của mình, thay vì chỉ qua sách vở cũ kỹ hoặc giờ học mang tính ghi nhớ. Câu nói "Lớp học 'Chạm đến tri thức' không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ về mặt học thuật mà còn là sân chơi khoa học truyền cảm hứng" đã định vị đúng bản chất của sáng kiến này: dùng khoa học như chiếc cầu nối cảm xúc và niềm tin học tập cho nhóm học sinh dễ bị tổn thương.
Lịch trình 14 buổi: khi tính liên tục tạo nên cơ hội
Chương trình được thiết kế dành cho học sinh THCS từ lớp 6 đến lớp 9, dự kiến diễn ra trong tháng 10 và 11 với 14 buổi học, tần suất 2 buổi mỗi tuần. Con số này quan trọng hơn vẻ bề ngoài: 14 buổi học liên tục cho phép xây dựng dần nền tảng kiến thức khoa học tự nhiên, tạo thói quen học đều và tích lũy kỹ năng, thay vì vài hoạt động trải nghiệm ngắn hạn khó để lại dấu ấn bền vững. Với học sinh có hoàn cảnh khó khăn, tính đều đặn là chìa khóa: các em thường phải đối mặt với lịch sinh hoạt thiếu ổn định, áp lực kinh tế gia đình hoặc cảm giác bị bỏ lại phía sau trong trường lớp. Một mô hình giáo dục cộng đồng đảm bảo nhịp học rõ ràng và có người đồng hành xuyên suốt – ở đây là sinh viên và thầy cô từ đại học – sẽ giúp các em không chỉ nhớ được kiến thức, mà còn hình thành niềm tin rằng mình xứng đáng với cơ hội học tập chất lượng.
Ý nghĩa dài hạn: từ sân chơi khoa học đến chính sách giáo dục cộng đồng
Lớp học "Chạm đến tri thức" được mô tả là "sân chơi khoa học truyền cảm hứng, lan tỏa tình yêu học tập đến các em có hoàn cảnh khó khăn". Nếu dừng ở một lớp học, đây là một câu chuyện đẹp nhưng hữu hạn. Tuy nhiên, mô hình hợp tác giữa câu lạc bộ khoa học của đại học, trung tâm chăm sóc trẻ em và đơn vị biên phòng gợi mở hướng đi cho chính sách: khuyến khích các trường đại học trở thành hạt nhân của mạng lưới giáo dục STEM cho học sinh dễ bị tổn thương ở nhiều địa bàn. Giáo dục STEM cho trẻ em khó khăn, khi được tổ chức như lớp học STEM miễn phí gắn với nhu cầu thực tế, có thể trở thành nền tảng phát triển kỹ năng khoa học, tư duy phản biện và năng lực giải quyết vấn đề – những yếu tố quan trọng để các em tự bảo vệ mình trước rủi ro xã hội và mở rộng cơ hội học tập sau này. Đà Nẵng đang cho thấy nếu cộng đồng tin vào sức mạnh của tri thức, trường đại học sẽ không chỉ đào tạo sinh viên mà còn đồng hành với những đứa trẻ cần cơ hội thứ hai.
