Từ bước ngoặt ngoại giao 1976 đến khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện
Quan hệ Việt Nam Thái Lan là quá trình xây dựng và phát triển hợp tác giữa hai nước trên nền tảng ngoại giao thiết lập năm 1976, được bồi đắp bằng tin cậy chính trị, lợi ích chiến lược chung, giao lưu nhân dân sâu rộng và mở rộng không gian hợp tác từ chính trị, kinh tế, thương mại đến du lịch, giáo dục và kết nối khu vực Đông Nam Á trong suốt nửa thế kỷ ngoại giao 50 năm. Điểm cần nhấn mạnh ở mốc nửa thế kỷ là quan hệ song phương đã vượt xa khuôn khổ “hữu nghị tốt đẹp” để trở thành đối tác chiến lược toàn diện, với sự tính toán lợi ích dài hạn và vai trò chung trong ASEAN. Năm 1976, Việt Nam và Thái Lan chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao, đánh dấu bước ngoặt chuyển từ nghi kỵ sang đối thoại, từ đối đầu sang hợp tác. Việc hai nước nâng cấp lên Đối tác Chiến lược toàn diện ngày 16/5/2025 cho thấy nhận thức chung rằng chỉ có hợp tác sâu rộng mới giúp cả hai tăng sức tự cường trước biến động khu vực và thế giới. Trong 50 năm kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao, hai nước đã bền bỉ xây nên nền tảng hợp tác vững chắc và tình cảm phát triển hữu nghị bền chặt, gắn với ký ức Chủ tịch Hồ Chí Minh từng sinh sống và hoạt động tại một số địa phương của Thái Lan, trở thành sợi dây mềm nhưng rất bền trong tổng thể quan hệ song phương. Nhìn ở góc độ chiến lược, đây không chỉ là câu chuyện cảm xúc lịch sử mà là vốn xã hội – chính trị giúp hai bên chia sẻ lợi ích an ninh, ổn định và phát triển trong “mái nhà chung” ASEAN.
Ngoại giao cấp cao dày đặc: thông điệp ưu tiên và tin cậy chính trị
Nếu chỉ nhìn vào tần suất ngoại giao cấp cao trong thời gian gần đây, có thể thấy rất rõ quan hệ Việt Nam - Thái Lan đang ở giai đoạn ưu tiên chiến lược hiếm có. Lễ đón chính thức Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tại Tòa nhà Chính phủ Thái Lan ở Bangkok vào tháng 5/2026 cho thấy phía Thái Lan đặt quan hệ này ở vị trí ngang hàng với những đối tác trọng yếu nhất. Việc hai bên ký Chương trình hành động triển khai quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giai đoạn 2026-2031 củng cố thêm nhận định rằng chiến lược song phương đã có lộ trình cụ thể, không chỉ là khẩu hiệu ngoại giao. Ở chiều ngược lại, việc Nhà Vua Maha Vajiralongkorn Phra Vajiraklaochaoyuhua và Hoàng hậu nhận lời mời của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, thực hiện chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam từ ngày 14-16/9/2026 là dấu hiệu mạnh mẽ về tin cậy chính trị và sự coi trọng lẫn nhau. Đây là chuyến thăm cấp Nhà nước đầu tiên của Nhà Vua và Hoàng hậu tới Việt Nam, lại diễn ra đúng năm hai nước kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao 1976-2026, nên mang ý nghĩa biểu tượng: Hoàng gia Thái Lan đến Việt Nam để cùng viết tiếp chương mới của phát triển hữu nghị. Nói cách khác, lễ nghi và nghi thức không chỉ là nghi thức – chúng là ngôn ngữ chính trị, khẳng định quyết tâm nâng quan hệ lên chiều sâu thực chất. Trong 2026, chuỗi chuyến thăm liên tiếp của lãnh đạo hai nước – từ chuyến thăm chính thức của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Thái Lan, đến chuyến thăm của Thủ tướng Anutin Charnvirakul và Chủ tịch Quốc hội kiêm Chủ tịch Hạ viện Sophon Zaram tới Việt Nam – gửi đi một thông điệp rất rõ: đây là quan hệ song phương đang được đặt trong nhóm ưu tiên hàng đầu của cả hai nền ngoại giao. Đáng chú ý, các chuyến thăm không dừng ở phát biểu thiện chí mà gắn với chương trình hành động cụ thể, chứng tỏ sự dịch chuyển từ ngoại giao biểu tượng sang ngoại giao kết quả.
Quảng Trị – Ubon Ratchathani: hợp tác thương mại logistics mở ra chiều sâu mới
Nếu cấp cao vẽ đường chiến lược thì địa phương chính là nơi đường chiến lược được “đổ bê tông”. Cuộc làm việc sáng 10/9/2026 giữa UBND tỉnh Quảng Trị và Đoàn công tác tỉnh Ubon Ratchathani (Thái Lan) do Tỉnh trưởng Narong Thepsena dẫn đầu là minh chứng sinh động cho việc đưa khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện vào đời sống hợp tác cụ thể. Quảng Trị và Ubon Ratchathani đã thống nhất tăng cường kết nối trong thương mại, logistics, du lịch, nông nghiệp, giáo dục và phát triển nguồn nhân lực, khai thác hiệu quả lợi thế của Hành lang kinh tế Đông - Tây. Đây chính là ví dụ điển hình của hợp tác thương mại logistics gắn với địa lý và chuỗi cung ứng khu vực. Theo lãnh đạo Quảng Trị, chuyến thăm của đoàn Ubon Ratchathani diễn ra đúng năm kỷ niệm ngoại giao 50 năm Việt Nam - Thái Lan và sau khi hai nước nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện năm 2025, nên là thời điểm có ý nghĩa để hai địa phương nhìn lại kết quả, củng cố quan hệ hữu nghị và xác định hướng phối hợp mới thiết thực, hiệu quả hơn. Điểm đáng chú ý là cách Quảng Trị tự định vị trong mạng lưới kinh tế khu vực: là điểm kết nối quan trọng của Hành lang kinh tế Đông - Tây (EWEC), tuyến nối Myanmar – Thái Lan – Lào – Việt Nam ra Biển Đông, với hệ thống cửa khẩu quốc tế, giao thông xuyên biên giới và cảng biển. Từ logic đó, đề xuất tập trung thúc đẩy kết nối thương mại và logistics, từng bước phát huy vai trò cửa ngõ ra biển của Ubon Ratchathani qua Quảng Trị, cho thấy tư duy hợp tác đang chuyển từ giao lưu đơn lẻ sang xây dựng chuỗi giá trị khu vực. Hạ tầng cảng nước sâu Mỹ Thủy được đẩy mạnh đầu tư không chỉ là dự án địa phương mà là mắt xích để hình thành các chuỗi logistics – công nghiệp – dịch vụ gắn với EWEC. Nói cách khác, hợp tác Quảng Trị – Ubon Ratchathani đang thử nghiệm một mô hình mới: địa phương hai nước cùng dùng lợi thế hành lang kinh tế Đông – Tây để gia cố chiều sâu quan hệ Việt Nam Thái Lan, thay vì chỉ dựa vào trung ương.
Kết nối khu vực Đông Nam Á: từ chuỗi thương mại đến vai trò trung tâm ASEAN
Không thể hiểu hết quan hệ Việt Nam - Thái Lan nếu bỏ qua bối cảnh kết nối khu vực Đông Nam Á. Hai nước cùng sống dưới “mái nhà chung” ASEAN, chia sẻ lợi ích tương đồng trong việc duy trì hòa bình, ổn định và hợp tác, đồng thời có chung mục tiêu củng cố đoàn kết, tăng cường tự cường và duy trì vai trò trung tâm của ASEAN. Chính vì vậy, quan hệ song phương trên thực tế đã trở thành một hình mẫu cho hợp tác hiệu quả và năng động trong khu vực, nhờ kết hợp tin cậy chính trị với hợp tác kinh tế – thương mại – đầu tư, du lịch và giao lưu nhân dân. Trong lĩnh vực kinh tế, hai nước giữ vai trò như hai mắt xích quan trọng trong thúc đẩy kết nối khu vực, đặc biệt là phát triển hành lang kinh tế Đông – Tây, nối Myanmar, Thái Lan, Lào với Việt Nam. Cách sử dụng EWEC không chỉ nhằm mục đích thương mại thuần túy mà còn tạo ra cấu trúc liên kết mới, giúp hàng hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghiệp và công nghệ cao của khu vực. Câu chuyện Quảng Trị – Ubon Ratchathani là một lát cắt nhỏ, nhưng phản ánh xu hướng lớn: địa phương hai nước chủ động dùng hạ tầng, logistics và thương mại để hiện thực hóa chiến lược khu vực. Điểm quan trọng là hợp tác khu vực Đông Nam Á không đứng tách rời quan hệ song phương, mà chính là nền tảng giúp mở rộng không gian hợp tác mới. Bên cạnh kinh tế, những hoạt động giao lưu văn hóa, hợp tác giáo dục, du lịch, kết nối cộng đồng đã đưa quan hệ Việt Nam - Thái Lan đến gần với đời sống xã hội, tạo nền tảng lâu dài cho sự hiểu biết và tin cậy lẫn nhau. Nhờ đó, lợi ích chiến lược chung giữa hai nước không chỉ nằm trên giấy các văn kiện mà được bảo vệ bằng mạng lưới tương tác dày đặc ở nhiều tầng – từ cấp cao đến cấp địa phương, từ doanh nghiệp đến người dân, từ hành lang kinh tế đến không gian văn hóa ASEAN.
Kết luận: Nửa thế kỷ vun đắp hữu nghị và bài toán chiều sâu kinh tế
Sau nửa thế kỷ, quan hệ Việt Nam - Thái Lan không chỉ là một câu chuyện ngoại giao 50 năm với những nghi lễ long trọng, mà là một cấu trúc hợp tác đang dịch chuyển rõ rệt sang chiều sâu kinh tế, thương mại, logistics và kết nối khu vực Đông Nam Á. Trong 50 năm kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao, hai nước đã bền bỉ xây nền tảng hợp tác vững chắc và tình cảm hữu nghị bền chặt; chặng đường ấy cùng với sự gắn kết nhân dân chính là cơ sở để viết tiếp những chương mới tươi sáng cho lịch sử song phương, góp phần thúc đẩy hòa bình, hợp tác và phát triển của khu vực và thế giới. Để những định hướng không dừng ở khẩu hiệu, vấn đề đặt ra là phải đẩy mạnh các mô hình hợp tác cụ thể như Quảng Trị – Ubon Ratchathani: dùng lợi thế địa lý và hành lang kinh tế Đông – Tây để xây chuỗi thương mại – logistics – du lịch – nông nghiệp – giáo dục, tạo ra giá trị thực cho cả hai bên. Theo đánh giá của Thương vụ Việt Nam tại Thái Lan, quan hệ kinh tế song phương đang chuyển dịch theo hướng cân bằng, bền vững hơn, với năng lực cạnh tranh hàng hóa Việt Nam ngày càng được củng cố và xu hướng xuất khẩu tăng mạnh. Đó là tín hiệu cho thấy nếu tiếp tục kết hợp tin cậy chính trị, phát triển hữu nghị và hợp tác khu vực thông minh, quan hệ Việt Nam Thái Lan hoàn toàn có thể trở thành trục động lực quan trọng hơn nữa trong cấu trúc ASEAN. Thời gian tới, việc các cơ quan chức năng hai nước – từ Thương vụ đến các sở, ban, ngành địa phương – chủ động rà soát, cụ thể hóa các định hướng thành chương trình, dự án hợp tác có trọng tâm, đồng thời hỗ trợ địa phương mở rộng thị trường, thúc đẩy xuất khẩu, du lịch, thu hút đầu tư, phát huy vai trò mạng lưới doanh nghiệp trong kết nối hàng hóa, sẽ quyết định xem nửa thế kỷ hữu nghị có được chuyển hóa thành nửa thế kỷ thứ hai của hợp tác kinh tế toàn diện hay không. Câu trả lời nằm ở chất lượng hành động, không ở số lượng cuộc họp.
