Quan hệ Việt Nam - Thái Lan: từ thiết lập ngoại giao đến đối tác chiến lược toàn diện
Quan hệ Việt Nam - Thái Lan là mối liên kết ngoại giao, chính trị, kinh tế và văn hóa được hình thành từ việc hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao vào tháng 8/1976 và từng bước phát triển thành Đối tác Chiến lược Toàn diện, phản ánh sự tin cậy chiến lược, lợi ích chung và tầm nhìn cùng phát triển trong khu vực Đông Nam Á.
Sau 50 năm, điểm đáng chú ý không phải chỉ là “ngoại giao 50 năm”, mà là cách hai bên chủ động biến lịch sử thành đòn bẩy cho tương lai. Cả Việt Nam và Thái Lan đều nhìn nhận nhau như người bạn láng giềng gần gũi, cùng chung dòng Mekong và chung mái nhà hợp tác ASEAN, chứ không chỉ là đối tác giao thương cơ học. Việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 5-2025 cho thấy hai nước muốn đi xa hơn các nghi thức ngoại giao, đưa quan hệ Việt Nam Thái Lan vào chiều sâu chính trị, kinh tế, thương mại, đầu tư, giáo dục và giao lưu văn hóa. Nếu nhìn rộng ra khu vực, đây là một trong những câu chuyện hiếm hoi ở Đông Nam Á nơi hai quốc gia láng giềng cùng cam kết xây dựng tương lai chung, thay vì chỉ xử lý từng vấn đề riêng lẻ.
Ngoại giao không còn là chuyện của riêng chính phủ
Điểm khác biệt của quan hệ Việt Nam - Thái Lan sau nửa thế kỷ là ngoại giao không còn đóng khung trong phòng họp ngoại trưởng. Tại TP.HCM, Tổng lãnh sự Thái Lan Wiraka Moodhitaporn tham dự chương trình nghệ thuật kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao tại Nhà Thiếu nhi, nơi các học viên Trường đại học Cảnh sát nhân dân hát những ca khúc Việt Nam như một thông điệp hữu nghị gửi tới bạn bè Thái. Đây không phải sự kiện mang tính hình thức; nó cho thấy ngoại giao đang chạm tới thế hệ trẻ, lực lượng sẽ định hình 50 năm tiếp theo.
Đáng chú ý, trong 4 năm qua, Tổng lãnh sự quán Thái Lan phối hợp với các cơ quan Chính phủ Thái Lan tại TP.HCM, doanh nghiệp và đối tác Việt Nam tổ chức hiến máu định kỳ 6 tháng một lần, tạo cơ hội để cộng đồng người Thái tại Việt Nam trực tiếp đóng góp cho cộng đồng địa phương và hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn. Đây là kiểu ngoại giao cộng đồng – nơi thiện chí được đo bằng đơn vị túi máu chứ không phải câu chữ. Thông điệp ở đây khá rõ: quan hệ song phương chỉ có ý nghĩa khi người dân hai nước cảm nhận được lợi ích cụ thể, từ chăm sóc sức khỏe cho đến môi trường kinh doanh thuận lợi. Nếu coi ngoại giao là hạ tầng mềm cho phát triển, thì những hoạt động này chính là cách Việt Nam và Thái Lan âm thầm củng cố nền móng tin cậy.
Giao lưu văn hóa: từ nhã nhạc cung đình Huế đến Loy Krathong
Không gian giao lưu văn hóa giữa hai nước cho thấy quan hệ Việt Nam Thái Lan đã vượt khỏi những cuộc họp cấp cao. Tại một lễ kỷ niệm lớn ở Bangkok, có sự tham dự của Thứ trưởng Ngoại giao Thái Lan Vijavat Isarabhakdi, nguyên Thủ tướng Anand Panyarachun và gần 1.000 đại biểu cùng cộng đồng người Việt Nam tại Thái Lan, Đại sứ quán Việt Nam đã tạo dựng một không gian văn hóa Việt Nam đặc sắc với âm nhạc, ẩm thực và mỹ thuật. Việc mang cả “Nhã nhạc cung đình Huế, Quan họ, dân ca Nam Bộ” đến sân khấu quốc tế không chỉ là trình diễn nghệ thuật, mà là khẳng định bản sắc trong đối thoại văn minh khu vực.
Ấn tượng hơn, các nghệ sĩ Việt Nam còn trình diễn Loy Krathong và Sabai Sabai của Thái Lan, biến chương trình thành một cuộc giao lưu văn hóa hai chiều thay vì độc thoại văn hóa. Cùng với triển lãm tranh “Sắc màu hữu nghị” và triển lãm ảnh “Hành trình Đối tác” với 40 bức ảnh ghi lại các dấu mốc trong 50 năm ngoại giao, người tham dự nhìn thấy rõ một điều: văn hóa đang làm thứ mà chính trị khó làm – tạo sự đồng cảm tự nhiên giữa con người với con người. Trong bối cảnh cạnh tranh ảnh hưởng ở Đông Nam Á, việc hai nước đầu tư cho giao lưu văn hóa chính là cách khẳng định rằng hợp tác ASEAN không thể bền nếu thiếu nền tảng hiểu biết lẫn nhau.
Kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp: lớp kết dính mới của quan hệ song phương
Dù lễ kỷ niệm tập trung nhiều vào văn hóa và ngoại giao, động lực lâu dài của quan hệ Việt Nam - Thái Lan lại nằm ở kinh tế. Đại sứ Việt Nam tại Thái Lan Phạm Việt Hùng nhận định 50 năm qua là giai đoạn quan hệ song phương phát triển năng động nhất, đưa hai nước lên thời kỳ phát triển cao và thịnh vượng nhất, với mức độ hiểu biết và tin cậy chiến lược cao giữa lãnh đạo hai bên. Theo ông, câu tục ngữ Thái Lan “Nước cậy thuyền, hổ cậy rừng” là lời nhắc rằng trong bối cảnh khu vực phức tạp, mỗi nước càng cần những người bạn và đối tác đáng tin cậy chứ không thể tự mình bơi giữa dòng.
Thứ trưởng Ngoại giao Thái Lan Vijavat Isarabhakdi nhấn mạnh quan hệ song phương ngày nay hiện hữu trên đời sống người dân, “từ các hoạt động kinh doanh, du lịch đến những tình bạn và mối quan hệ” giữa nhân dân hai nước. Ông đánh giá tích cực việc khu vực tư nhân Việt Nam và Thái Lan ngày càng tham gia sâu vào các diễn đàn kinh doanh tổ chức trong những chuyến thăm cấp cao, cho thấy doanh nghiệp hai nước đang chủ động tìm kiếm cơ hội mới, mở rộng thương mại, đầu tư và xây dựng đối tác cho tương lai. Câu chuyện của chị Phạm Thị Ái Hoa – hơn 20 năm kinh doanh chuỗi nhà hàng tại Thái Lan và hưởng lợi từ môi trường quan hệ tốt đẹp, thịnh vượng – là minh chứng rằng ngoại giao tốt sẽ chảy trực tiếp vào các hóa đơn thuê mặt bằng, hợp đồng lao động và niềm tin của khách hàng.
Hợp tác ASEAN và tầm nhìn 50 năm tiếp theo
Câu hỏi quan trọng lúc này không phải “50 năm qua chúng ta đã làm gì?” mà là “50 năm tới sẽ như thế nào?”. Cả hai nước đều chọn cách trả lời bằng hành động hơn là khẩu hiệu. Phó chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP.HCM nhấn mạnh việc nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện đã mở ra giai đoạn phát triển mới, sâu rộng và thực chất trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, thương mại, đầu tư, giáo dục, văn hóa và giao lưu nhân dân, đồng thời đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định và thịnh vượng của ASEAN. Đây là lời nhắc rằng hợp tác song phương chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó trở thành điểm tựa cho hợp tác ASEAN, chứ không phải “đặc quyền” của hai nước.
Về phía Thái Lan, Thứ trưởng Vijavat kỳ vọng hai nước sẽ tiếp tục phát huy kết quả đã đạt được, đưa người dân và nền kinh tế hai bên gắn kết hơn, mở rộng cơ hội hợp tác cho doanh nghiệp và cộng đồng trong 50 năm tới. Tổng lãnh sự Wiraka Moodhitaporn thì tin tương lai của quan hệ đối tác sẽ được vun đắp không chỉ bởi chính phủ mà còn bởi các tỉnh, thành phố, cộng đồng doanh nghiệp, trường đại học và trên hết là nhân dân hai nước. Còn Đại sứ Phạm Việt Hùng đặt câu chuyện Việt Nam - Thái Lan trong bối cảnh Việt Nam sau Đại hội Đảng XIV, với mục tiêu phát triển đối ngoại phù hợp tầm vóc lịch sử, văn hóa và cùng cộng đồng quốc tế đóng góp cho hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển. Nói cách khác, nếu 50 năm đầu là hành trình xây nền móng tin cậy, thì 50 năm tiếp theo phải là thời kỳ hai nước cùng biến tin cậy thành kết quả phát triển cụ thể cho người dân, doanh nghiệp và cả khu vực Đông Nam Á.
