Tiếng Việt nối trẻ em với gia đình và quê hương
Gìn giữ tiếng Việt trong cộng đồng xa quê là quá trình trao truyền ngôn ngữ và ký ức văn hóa qua những việc làm thường ngày của gia đình, lớp học và hội đoàn. Tại London, một em bé sinh ra ở Anh tập đánh vần những chữ có dấu, còn người bà ở cách nửa vòng Trái Đất dõi theo qua màn hình; khoảnh khắc ấy cho thấy tiếng mẹ đẻ có thể nối liền khoảng cách địa lý và thế hệ. Nhưng sự gắn kết không tự đến: trẻ lớn lên giữa môi trường tiếng Anh cần cơ hội đều đặn để nghe, nói, đọc và sử dụng tiếng Việt với người thân. Vì vậy, bài học không dừng ở mặt chữ. Khi ông bà trò chuyện với cháu, gia đình tạo ra lý do gần gũi để các em học; lớp học giúp biến sự gắn bó ấy thành năng lực ngôn ngữ.
VietSchool London, hoạt động từ năm 2006, phải duy trì lớp học trong bối cảnh người Việt phân tán ở nhiều địa bàn và phụ huynh có nhiều lựa chọn ngoại ngữ. Trung tâm tiếng Việt EV360 Online, do Jenny Vũ Lê Ngọc Phương sáng lập, dạy trực tuyến khoảng 200 học sinh, phần lớn ở Anh, đồng thời kết nối với con em người Việt tại nhiều quốc gia. Những mô hình ấy cho thấy cộng đồng đang tìm cách thích ứng, nhưng cũng bộc lộ nhu cầu về học liệu phù hợp và sự kiên trì của giáo viên, cha mẹ. Nếu tiếng Việt chỉ xuất hiện trong một buổi học hiếm hoi, sợi dây kết nối sẽ mỏng; nếu được dùng trong sinh hoạt gia đình, nó có thể trở thành một phần tự nhiên trong đời sống trẻ.
Ngày Tết biến bản sắc thành trải nghiệm chung
Văn hóa được trao truyền bền hơn khi trẻ được tham gia, chứ không chỉ nghe kể. Tại Anh, Hiệp hội Phụ nữ và Trẻ em Việt Nam đưa hoạt động đón Tết cổ truyền vào trường học để học sinh và người dân sở tại tìm hiểu trang phục, ẩm thực Việt; các dịp Trung thu và lễ hội cũng tạo không gian để thế hệ trẻ thấy nguồn cội hiện diện quanh mình. Tuần lễ Thời trang Áo dài London do hiệp hội giữ vai trò nòng cốt quy tụ hơn 200 tình nguyện viên từ 28 quốc gia, trong đó gần 50% là người nước ngoài. Con số ấy gợi một điều đáng chú ý: khi cộng đồng chủ động giới thiệu bản sắc văn hóa, hoạt động không chỉ củng cố niềm tự hào của người Việt mà còn mở ra đối thoại với xã hội sở tại.
Ở Tây Ban Nha, khoảng 5.000 người Việt sinh sống, học tập và làm việc tại nhiều vùng, tập trung đông nhất ở Madrid, Barcelona và khu vực phụ cận. Trong những năm qua, cộng đồng phối hợp với Đại sứ quán tổ chức hoạt động văn hóa, đón Tết cổ truyền và Tết Trung thu, qua đó tăng kết nối giữa các thế hệ và góp phần giữ tiếng Việt. Đây là việc làm thiết thực trong một cộng đồng phân bố rộng: những dịp gặp mặt giúp gia đình đưa con em đến gần phong tục, còn hội đoàn tạo cơ hội để các em kết bạn và sử dụng tiếng Việt ngoài nhà. Tết vì thế không chỉ là một ngày lễ, mà là một không gian chung để bản sắc được thực hành và chia sẻ.
Gia đình, cộng đồng và cơ quan đại diện cùng gánh trách nhiệm
Không gia đình nào có thể một mình duy trì lớp học, tổ chức ngày hội hay đáp ứng mọi nhu cầu của thế hệ trẻ. Cha mẹ và ông bà là những người đưa tiếng Việt vào giao tiếp hằng ngày; giáo viên và hội đoàn tạo nơi học tập, gặp gỡ; cơ quan đại diện có thể kết nối nguồn lực và hỗ trợ hoạt động văn hóa. Ngày 6/11, trong chuyến công tác tại Tây Ban Nha, Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng gặp đại diện cộng đồng người Việt; bà con nêu mong muốn có thêm cơ hội học, sử dụng tiếng Việt và tìm hiểu lịch sử, truyền thống cho các thế hệ sinh ra, lớn lên tại đây. Những đề xuất ấy phản ánh nhu cầu cụ thể, nhất là với gia đình có con đang tuổi đi học và gia đình đa văn hóa. Trao truyền bản sắc cần sự phối hợp lâu dài, không thể chỉ trông vào một sự kiện mỗi năm.
Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 02/8/2026 nhấn mạnh người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc; chủ trương chăm lo, hỗ trợ và phát huy nguồn lực kiều bào tạo nền tảng để những sáng kiến tại địa phương được tiếp sức. Tiếp theo, Thứ trưởng đề nghị cộng đồng Tây Ban Nha củng cố hội đoàn và tham gia các hoạt động kết nối với trong nước, trong đó có chương trình liên quan đến dạy, học tiếng Việt và gìn giữ văn hóa. Tại Anh, văn hóa Tết và tiếng Việt dự kiến trở thành nội dung trọng tâm tại sự kiện Lunar New Year ở Bảo tàng Hàng hải Quốc gia Anh vào tháng 2/2027; Tuần lễ Áo dài London 2027 cũng được kỳ vọng tiếp tục tổ chức. Đây là những bước nối tiếp đáng khích lệ, nhưng giá trị lâu bền vẫn được quyết định bởi việc tiếng Việt có chỗ trong gia đình mỗi ngày hay không.
Bản sắc sống được khi được dùng và được sẻ chia
Những lớp học cuối tuần, cuộc gọi giữa cháu và bà, hay mâm cỗ ngày Tết có thể trông nhỏ bé trước khoảng cách địa lý và sức ép hội nhập. Nhưng chính các thực hành lặp lại ấy giúp trẻ hiểu rằng mình có thể thuộc về xã hội nơi mình lớn lên mà vẫn gắn bó với tiếng nói, lịch sử và gia đình Việt Nam. Cộng đồng người Việt tại Anh và Tây Ban Nha cho thấy giữ gìn tiếng Việt và bản sắc văn hóa không phải là lựa chọn giữa hai nền văn hóa; đó là việc tạo điều kiện để thế hệ trẻ có thêm ngôn ngữ, ký ức và mối liên hệ.
Muốn nỗ lực ấy đi xa, gia đình cần duy trì tiếng Việt trong sinh hoạt, hội đoàn cần tổ chức hoạt động phù hợp với trẻ, còn cơ quan đại diện cần lắng nghe nhu cầu và hỗ trợ kết nối. Tết cổ truyền có thể mở cánh cửa để các em bước vào văn hóa Việt, nhưng cánh cửa chỉ còn mở khi những câu chuyện, bài học và cuộc gặp tiếp tục sau ngày hội. Bản sắc không nằm nguyên trong quá khứ: nó được trao truyền mỗi khi một đứa trẻ đọc được câu tiếng Việt, trò chuyện với người thân và hiểu vì sao gia đình mình gìn giữ những phong tục ấy.






