Festival “Dòng chảy di sản” và vị trí đặc biệt của Bát Tràng
Festival Thăng Long - Hà Nội 2026 là chuỗi sự kiện văn hóa kéo dài 10 ngày, kết nối các không gian di sản tiêu biểu của Thủ đô với nghệ thuật đương đại, công nghệ trình diễn và trải nghiệm làng nghề, nhằm biến di sản văn hóa Hà Nội thành hành trình sống động trong đời sống hiện nay.
Điểm quan trọng cần nói thẳng: nếu Festival muốn khác biệt và đáng nhớ, thì Bát Tràng phải trở thành “trái tim” của chủ đề Dòng chảy di sản - Heritage Flow. Diễn ra từ ngày 11 đến 20-9-2026, Festival lần thứ II mở rộng không gian tới Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Bảo tàng Hà Nội, làng gốm Bát Tràng và khu vực hồ Hoàn Kiếm. Trong số 5 điểm đến này, Bát Tràng không chỉ là một địa danh, mà là một “xưởng sáng tạo sống” của gốm Bát Tràng di sản, nơi có khả năng cho du khách chạm tay, nặn đất, nghe kể chuyện và thấy di sản vận động ngay trước mắt.
Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Lê Thị Ánh Mai, Festival Thăng Long - Hà Nội được xác định là hoạt động văn hóa thường niên, từng bước xây dựng thành một thương hiệu văn hóa của Thủ đô. Đây không chỉ là kế hoạch lễ hội, mà là chiến lược dài hơi để Hà Nội trở thành Thành phố Sáng tạo của UNESCO ở tầm nhìn cụ thể, gắn với từng điểm đến, trong đó Bát Tràng là một nút quan trọng của mạng lưới di sản văn hóa Hà Nội.
“Thanh âm Gốm”: Khi đất nung bước lên sân khấu nghệ thuật đương đại
Nếu phải chọn một hình ảnh tượng trưng cho sáng tạo nghệ thuật truyền thống tại Festival Thăng Long Hà Nội 2026, thì “Thanh âm Gốm” ở Bát Tràng là ứng viên sáng giá nhất. Ngày 19/9, làng gốm này sẽ tổ chức chương trình trình diễn nghệ thuật “Thanh âm Gốm”, dự kiến từ 2 đến 3 suất, khai thác âm thanh từ chất liệu và nhạc cụ gốm để tạo nên một ngôn ngữ biểu diễn mới.
Ở đây, gốm không chỉ là đồ vật trưng bày hay sản phẩm thủ công, mà trở thành nhạc cụ, đạo cụ, thậm chí là nhân vật. Chất liệu gốm và các nhạc cụ gốm được đặt trong đối thoại với nghệ thuật đương đại, tạo ra cuộc gặp gỡ giữa nghề thủ công truyền thống và các hình thức trình diễn mới. Đây chính là cách Festival hiểu đúng tinh thần Dòng chảy di sản: không giữ gốm trong tủ kính, mà cho chúng bước vào âm thanh, ánh sáng, sân khấu.
Điều đáng nói là “Thanh âm Gốm” không tách biệt khỏi xu thế chung của Festival. Toàn bộ chương trình năm nay hướng tới việc đưa di sản đến công chúng bằng những hình thức mới, kết nối di sản với nghệ thuật, sáng tạo, giáo dục, du lịch và đời sống cộng đồng. Nhìn ở góc độ đó, Bát Tràng đang góp một ví dụ cụ thể và thuyết phục về việc sáng tạo nghệ thuật trên nền tảng truyền thống, thay vì chỉ nói chung chung về bảo tồn.
Trải nghiệm làng nghề: Di sản sống hay “công viên chủ đề”?
Trải nghiệm làng nghề chỉ có ý nghĩa khi người tham gia cảm được nhịp sống thật của cộng đồng, không phải một “phim trường” dựng sẵn. Festival Thăng Long Hà Nội 2026 đặt mục tiêu rõ ràng: mở rộng không gian thành hành trình trải nghiệm tại nhiều địa điểm, tăng cường sự tham gia của nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà thiết kế, doanh nghiệp văn hóa và cộng đồng sáng tạo, để người dân không chỉ là khán giả mà trở thành chủ thể của các hoạt động.
Trong bức tranh đó, trải nghiệm làng nghề tại Bát Tràng có cơ hội vượt lên dạng “tour xem cho biết”. Các hoạt động triển lãm, trưng bày và trải nghiệm tinh hoa làng nghề, vốn diễn ra tại những không gian như Văn Miếu - Quốc Tử Giám, sẽ có thể được nối dài bằng trải nghiệm thực hành ngay tại làng: từ quan sát lò nung, xem nghệ nhân tạo hình, đến trò chuyện về câu chuyện gia đình và làng nghề.
Nhu cầu này không phải suy đoán. Festival lần thứ I đã thu hút gần 200.000 lượt khách trải nghiệm trực tiếp và khoảng 1 triệu lượt người dùng tiếp cận trên môi trường số, cho thấy công chúng ngày càng quan tâm tới các sản phẩm văn hóa nghệ thuật chất lượng, giàu tính trải nghiệm. Câu hỏi đặt ra là Bát Tràng sẽ tận dụng cơ hội này như thế nào để khẳng định mình là gốm Bát Tràng di sản sống động, không bị hóa thành một khu bán quà lưu niệm khổng lồ.
Festival thường niên và thương hiệu di sản sáng tạo của Hà Nội
Hà Nội không giấu tham vọng biến Festival Thăng Long - Hà Nội thành thương hiệu văn hóa thường niên của Thủ đô, qua đó củng cố hình ảnh Thành phố Vì hòa bình, Thành phố Sáng tạo của UNESCO. Từ lần đầu với hơn 30 hoạt động văn hóa, du lịch và sự tham gia đông đảo của nghệ sĩ trong nước và quốc tế, thành công về lượng khách và độ lan tỏa đã là nền tảng để thành phố kiên định với hướng đi này.
Tuy nhiên, thương hiệu văn hóa không thể xây bằng khẩu hiệu. Nó phải xuất phát từ những điểm đến có bản sắc rõ ràng và khả năng đổi mới liên tục. Bát Tràng, khi được đặt trong cùng “trục” với Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu, Bảo tàng Hà Nội và hồ Hoàn Kiếm, đang được nâng lên vai trò một nút di sản văn hóa Hà Nội quan trọng, nơi di sản không chỉ được kể lại mà còn được sáng tạo tiếp.
Việc Festival tăng cường giao lưu văn hóa trong nước và quốc tế, với sự góp mặt của các đoàn nghệ thuật đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ cùng cộng đồng sáng tạo trong nước, mở ra cơ hội hiếm có để Bát Tràng đối thoại bình đẳng với thế giới. Nếu biết tận dụng, mỗi nghệ nhân gốm có thể trở thành “đại sứ” của một dòng di sản, đưa tên tuổi làng nghề vào mạng lưới sáng tạo toàn cầu thay vì chỉ dừng ở phạm vi địa phương.
Kết luận: Bát Tràng có dám bước hẳn vào “dòng chảy”?
Festival Thăng Long Hà Nội 2026 không đơn thuần là 10 ngày lễ hội từ 11 đến 20/9 với lịch trình dày đặc sự kiện. Đây là phép thử cho cách Hà Nội đặt di sản trong dòng chảy liên tục giữa quá khứ, hiện tại và tương lai: từ công nghệ trình diễn tại Hoàng thành, các không gian triển lãm tại Văn Miếu, đến những trải nghiệm làng nghề và trình diễn “Thanh âm Gốm” ở Bát Tràng.
Ở góc nhìn người viết, Bát Tràng đang đứng trước bước ngoặt. Nếu chỉ lặp lại những mô hình tham quan quen thuộc, làng gốm sẽ bị lu mờ giữa hàng loạt sự kiện mới mẻ của Festival. Nhưng nếu mạnh dạn sáng tạo trên nền tảng truyền thống – như cách chương trình “Thanh âm Gốm” đã gợi mở – Bát Tràng có thể trở thành điểm nhấn di sản sáng tạo, nơi du khách không chỉ chụp ảnh và mua đồ gốm, mà còn được tham gia vào quá trình sáng tạo nghệ thuật truyền thống.
Cuối cùng, thành công của Festival sẽ được đo bằng câu hỏi: sau 10 ngày, người dân và du khách có cảm thấy mình đang sống cùng di sản, hay chỉ đi qua một mùa lễ hội. Câu trả lời nằm ở những nơi như Bát Tràng – nơi di sản và sáng tạo phải thực sự hòa làm một, để “Dòng chảy di sản - Heritage Flow” không dừng ở khẩu hiệu, mà trở thành trải nghiệm cụ thể từng người có thể cảm nhận, nhớ lại và muốn quay trở lại lần nữa.
