Ngọn lửa đam mê nhen từ tuổi 14
Hành trình của nghệ nhân Vũ Mạnh Cường là câu chuyện về một cậu bé 14 tuổi bước vào xưởng gốm vì tò mò, rồi dành gần nửa thế kỷ gắn bó với gốm Bát Tràng truyền thống, nâng kỹ thuật gốm đắp nổi kênh bong lên tầm nghệ thuật mới thông qua sự kết hợp giữa kế thừa và đổi mới trong thủ công gốm Việt.
Theo cha đến xưởng gốm vào năm 14 tuổi, Vũ Mạnh Cường bắt đầu bằng những công việc giản đơn, xuất phát chỉ từ sự tò mò, hiếu kỳ với nghề gia truyền. Âm thanh búa đập đất, tiếng bàn xoay, mùi khói lò nung đã âm thầm thắp lên trong cậu bé ngọn lửa gắn bó với đất và lửa. Người cha – cũng là người thầy – kiên nhẫn chỉ dạy từng bước: chọn đất, lọc tạp chất, chuốt gốm, tạo hình, pha chế và tráng men. Những bài học đầu đời khắt khe về sự kiên trì, tỉ mỉ khiến nghề gốm không còn là trò chơi trẻ nhỏ, mà thành thử thách đòi hỏi ý chí. Chính môi trường ấy đã định hình nhân cách nghề: làm gì cũng phải chuẩn xác, không qua loa, vì chỉ một sai sót nhỏ là hỏng cả mẻ lò.
Chọn lối đi riêng với gốm thờ Việt
Không dừng lại ở việc lặp lại những gì cha ông đã làm, nghệ nhân Vũ Mạnh Cường chủ động rẽ sang hướng khác: gốm thờ Việt và gốm trang trí phong thủy. Đây là dòng gốm đòi hỏi người thợ không chỉ giỏi kỹ thuật mà còn phải am hiểu văn hóa, tín ngưỡng và giá trị truyền thống, bởi mỗi tác phẩm xuất hiện trong không gian thờ tự đều mang ý nghĩa kết nối con cháu với cội nguồn. Ông trăn trở làm sao giữ được tinh hoa gốm Bát Tràng truyền thống nhưng vẫn đáp ứng thị hiếu ngày càng cao của đời sống hiện đại. Điều này buộc ông nghiên cứu sâu chất liệu, màu men, kỹ thuật nung để sản phẩm vừa bền, vừa có thẩm mỹ vượt trội – đó là cách ông xem “Hương của đất, vị của lửa” như một thứ ngôn ngữ để kể lại câu chuyện văn hóa Việt trên từng món gốm.
Nâng tầm gốm đắp nổi kênh bong – từ kỹ thuật khó đến nghệ thuật
Giữa hàng nghìn bàn xoay, hàng trăm lò nung ở Bát Tràng, nghệ nhân Vũ Mạnh Cường chọn tập trung vào gốm đắp nổi kênh bong – một kỹ thuật được đánh giá có độ khó rất cao. Khác với cách chế tác phẳng, người thợ phải tạo được những họa tiết nổi tách một phần khỏi bề mặt sản phẩm, hình thành khoảng hở nhưng vẫn liền khối. Mỗi thao tác gọt, đắp, tạo hình đều phải thực hiện khi đất ở độ ẩm chuẩn; đồng thời tính chính xác độ co ngót trong quá trình nung, vì chỉ cần lệch một chút, toàn bộ tác phẩm có thể nứt vỡ hoặc biến dạng. Ở đây, gốm không còn là “hàng thủ công” mà là bài kiểm tra tính toán, cảm nhận và kinh nghiệm tích lũy qua hàng chục năm.
Điểm đặc biệt trong các tác phẩm của ông là sự kết hợp dòng men rạn cổ truyền với kỹ thuật đắp nổi kênh bong hiện đại, tạo nên vẻ đẹp mới đầy tinh tế. Sau nhiều năm kiên trì nghiên cứu, bộ sưu tập gốm men rạn đắp nổi kênh bong của ông đã giành Giải Vàng tại Festival Huế năm 2018, đánh dấu bước tiến quan trọng của dòng gốm truyền thống Bát Tràng. Đây không chỉ là phần thưởng cho cá nhân mà còn là minh chứng rằng kỹ thuật gốm Việt, khi được đầu tư nghiêm túc, hoàn toàn có thể vươn tới chuẩn mực nghệ thuật cao hơn.
Thương hiệu Hồng Phúc và trách nhiệm kế thừa nghề
Cùng với việc phát triển kỹ thuật, nghệ nhân Vũ Mạnh Cường gây dựng thương hiệu gốm Hồng Phúc như một lời tri ân với tổ tiên và làng nghề. Ông mong sản phẩm gốm thờ Việt rạn đắp kênh bong – mang đậm bản sắc văn hóa Việt – hiện diện trong không gian linh thiêng của mỗi gia đình, như cách con cháu hiếu kính với ông bà tổ tiên. Gần 50 năm gắn bó với nghề, ông luôn nhắc mình phải giữ trọn chữ Tâm trong từng sản phẩm và chữ Tín với khách hàng; với ông, mỗi tác phẩm chỉ có giá trị khi được làm bằng sự chỉn chu và say mê.
Quan trọng hơn, ông coi mình là người đi trước nên có trách nhiệm truyền lại nét đẹp văn hóa của làng nghề cho thế hệ sau kế thừa và phát huy. Hành trình từ cậu bé theo cha học nghề đến người nghệ nhân dành trọn cuộc đời cho đất và lửa là minh chứng sống động cho sức sống bền bỉ của gốm Bát Tràng truyền thống. Không chỉ gìn giữ kỹ thuật cũ, ông còn góp phần nâng tầm nghệ thuật đắp nổi kênh bong, để mỗi sản phẩm gốm trở thành một “chứng nhân” lưu giữ và tiếp nối ký ức văn hóa Việt qua thời gian.
