An toàn người bệnh: khái niệm phải kéo dài suốt đời điều trị
Chăm sóc an toàn suốt đời cho bệnh không lây nhiễm là cách tổ chức dịch vụ y tế và tự chăm sóc để phòng ngừa sai sót chẩn đoán, kê đơn, chuyển giao thông tin và biến chứng trong toàn bộ hành trình điều trị dài hạn của người bệnh, từ bệnh viện đến y tế cơ sở và tại gia đình, thay vì chỉ tập trung vào giai đoạn nội trú ngắn ngủi. Các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, ung thư hay bệnh hô hấp mạn tính gắn với người bệnh trong nhiều năm, thậm chí suốt đời. Đó là lý do thông điệp “chăm sóc suốt đời” được đưa ra tại lễ mít-tinh Ngày An toàn người bệnh Thế giới 17/9 với chủ đề “Chăm sóc an toàn cho các bệnh không lây nhiễm”, do Cục Quản lý Khám, chữa bệnh phối hợp một bệnh viện tuyến cuối tổ chức, kết nối tới nhiều cơ sở y tế trên toàn quốc.
Vì sao an toàn người bệnh phải vượt ra ngoài bệnh viện?
Nếu coi bệnh viện là trung tâm duy nhất của an toàn người bệnh, chúng ta đang bỏ trống phần lớn rủi ro. Phần lớn lượt khám, chữa bệnh ở Việt Nam diễn ra ở ngoại trú; người mắc bệnh không lây nhiễm dành phần lớn thời gian điều trị và tự chăm sóc tại cộng đồng, trong khi họ có thể đồng thời mắc nhiều bệnh, dùng nhiều thuốc, được theo dõi ở nhiều chuyên khoa và nhiều tuyến y tế khác nhau. Mỗi lần chuyển tuyến, xuất viện hay đổi bác sĩ là một “điểm chuyển tiếp” dễ gián đoạn thông tin, tạo ra đơn thuốc thiếu đồng bộ, trùng lặp hoặc tương tác bất lợi – những rủi ro hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu dữ liệu và quy trình được kiểm soát tốt. Khi thời gian nằm viện chỉ là vài ngày nhưng thời gian sống cùng bệnh kéo dài hàng chục năm, trọng tâm an toàn người bệnh bắt buộc phải dịch chuyển ra toàn bộ quá trình chăm sóc sức khỏe.
Những sai lầm phổ biến: chẩn đoán chậm và đơn thuốc thiếu đồng bộ
Sai lầm lớn nhất trong chăm sóc bệnh không lây nhiễm hiện nay không hẳn nằm ở kỹ thuật điều trị cao cấp, mà ở những khâu tưởng như rất cơ bản. Thứ nhất, chẩn đoán chậm: đại diện tổ chức y tế quốc tế cho biết bệnh không lây nhiễm chiếm 74% tổng số ca tử vong toàn cầu và nhiều trường hợp vẫn chưa được chẩn đoán. Nghĩa là hàng triệu người đang sống cùng bệnh mà không biết, mất cơ hội phòng ngừa biến chứng sớm. Thứ hai, đơn thuốc thiếu đồng bộ: người bệnh đi khám nhiều nơi, mỗi nơi kê một kiểu, ít khi có đối chiếu thuốc hệ thống, dẫn đến dùng trùng hoạt chất, bỏ nhầm thuốc quan trọng hoặc kết hợp thuốc gây hại. Rủi ro này tăng lên ở giai đoạn chuyển tiếp như xuất viện, chuyển tuyến, khi thông tin không được bàn giao đầy đủ. Không kiểm soát tốt hai điểm yếu này, mọi khẩu hiệu về an toàn người bệnh sẽ chỉ dừng ở mức hình thức.
Chăm sóc suốt đời: từ tuân thủ điều trị đến chuyển đổi số
Thông điệp “chăm sóc suốt đời” không phải là khẩu hiệu đẹp, mà là yêu cầu rất cụ thể đối với hệ thống y tế và từng gia đình. Ở cấp cơ sở, cần nâng cao khả năng tuân thủ điều trị, sử dụng thuốc đúng, dinh dưỡng hợp lý, vận động phù hợp và đặc biệt là nhận diện sớm dấu hiệu bất thường để phòng ngừa biến chứng, thay vì đợi bệnh nặng mới nhập viện. Sau xuất viện, người bệnh vẫn phải tiếp tục dùng thuốc chuẩn, phòng ngừa té ngã, hít sặc, được theo dõi thường xuyên và có nơi hỏi lại khi có dấu hiệu lạ. Về phía hệ thống, chuyển đổi số không thể chỉ là hồ sơ điện tử để báo cáo, mà phải là nền tảng liên thông dữ liệu, hỗ trợ đối chiếu thuốc, chuẩn hóa quy trình bàn giao, xuất viện, báo cáo sự cố và theo dõi bệnh mạn tính từ xa. Nếu không, các công nghệ mới sẽ chỉ là lớp vỏ hiện đại che đi quy trình còn lỏng lẻo.
Vai trò người bệnh, gia đình và triển vọng sau Ngày 17/9
Điểm tích cực là Ngày An toàn người bệnh Thế giới 17/9 năm nay không chỉ dừng lại ở mít-tinh, mà đi kèm cam kết cụ thể về “chăm sóc an toàn suốt đời” cho bệnh không lây nhiễm. Các lãnh đạo y tế nhấn mạnh chất lượng và an toàn người bệnh phải được tạo ra tại từng vị trí làm việc, trong từng hành động chuyên môn, chứ không chỉ là nhiệm vụ của một phòng ban. Đồng thời, người bệnh và gia đình được nhìn nhận như đối tác cùng nhân viên y tế xây dựng môi trường chăm sóc an toàn, nhân văn. Một phát biểu đáng chú ý là cam kết của tổ chức y tế quốc tế tiếp tục đồng hành cùng ngành y tế trong cải thiện an toàn, chất lượng và độ bao phủ dịch vụ chăm sóc bệnh không lây nhiễm. Nhưng nếu muốn thông điệp này không phai nhạt sau lễ phát động, hệ thống phải đo lường được sai sót, sửa quy trình và trao cho người bệnh nhiều hơn quyền chủ động trong kế hoạch chăm sóc suốt đời.
