Từ điểm thông quan đến hệ sinh thái kinh tế cửa khẩu
Kinh tế cửa khẩu là hệ thống hoạt động sản xuất, logistics, dịch vụ thương mại và kết nối thị trường xoay quanh cửa khẩu, nhằm tạo giá trị vượt lên trên việc đưa hàng hóa qua biên giới. Đây là hướng đi Cao Bằng cần theo đuổi nếu muốn biến vị trí địa lý thành động lực tăng trưởng bền vững.
Sáng 9/11, UBND tỉnh Cao Bằng phối hợp với Trường Đại học Thương mại và Báo Đại Đoàn Kết tổ chức hội thảo khoa học quốc tế về phát triển kinh tế và thương mại xuyên biên giới, với gần 500 đại biểu trong nước và quốc tế tham dự. Trọng tâm thảo luận không chỉ là mở rộng lưu lượng giao thương, mà còn là xây dựng hệ sinh thái kinh tế cửa khẩu, gắn logistics, dịch vụ hỗ trợ thương mại, chuyển đổi số và liên kết chuỗi cung ứng.
Sự chuyển hướng này là cần thiết. Giai đoạn 2021–2025, kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn đạt hơn 4,46 tỷ USD, còn nguồn thu từ kinh tế cửa khẩu chiếm khoảng 46% tổng thu ngân sách địa phương; nhưng hàng hóa sản xuất trực tiếp tại Cao Bằng mới chiếm khoảng 8,7%. Quy mô giao dịch lớn chưa đồng nghĩa với giá trị ở lại địa phương cao. Nếu tỉnh chỉ làm nơi hàng hóa đi qua, lợi ích vẫn dễ tập trung ở khâu vận chuyển và thông quan.

Logistics là mắt xích quyết định giá trị giữ lại
Điểm nghẽn của logistics Cao Bằng không chỉ nằm ở thiếu đường hay kho bãi, mà còn ở chi phí vận tải cao, dịch vụ hỗ trợ chưa đồng bộ và năng lực kiểm nghiệm nông sản, thực phẩm tại chỗ còn hạn chế. Những hạn chế này làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp địa phương và khiến hoạt động xuất nhập khẩu phụ thuộc nhiều vào nguồn hàng từ nơi khác.
Vì vậy, đầu tư cần được nhìn như một chuỗi liên hoàn: giao thông kết nối cửa khẩu với các trung tâm sản xuất, kho bãi và bảo quản, kiểm nghiệm chất lượng, chế biến, rồi mới đến thủ tục thông quan và phân phối. Mỗi khâu thiếu năng lực đều có thể làm tăng thời gian, chi phí và rủi ro cho doanh nghiệp. Cải thiện logistics vì thế không chỉ giúp hàng qua biên giới nhanh hơn; nó có thể tạo điều kiện để nông sản địa phương được sơ chế, bảo quản và bán với giá trị cao hơn.
Cao Bằng đang đôn đốc thi công cao tốc Đồng Đăng–Trà Lĩnh và chuẩn bị đầu tư tuyến Bắc Kạn–Cao Bằng. Hai tuyến này có ý nghĩa khi được nối với dịch vụ vận tải và hậu cần thực chất, thay vì chỉ tăng khả năng lưu thông trên bản đồ. Hiệu quả nên được đánh giá qua thời gian thông quan, chi phí logistics, dự án đầu tư và việc làm mới—những chỉ số gắn trực tiếp với trải nghiệm của doanh nghiệp và người lao động.

Lợi thế Quảng Tây cần được nối với năng lực số
Giáp Quảng Tây và nằm trên tuyến kết nối Việt Nam–ASEAN với thị trường Tây Nam Trung Quốc, Cao Bằng có vị trí thuận lợi để mở rộng giao thương quốc tế. Nhưng địa lý chỉ tạo cơ hội; năng lực tổ chức giao dịch, đáp ứng tiêu chuẩn hàng hóa và giao hàng đúng hẹn mới quyết định doanh nghiệp có giữ được khách hàng hay không.
Thương mại điện tử xuyên biên giới có thể mở thêm kênh tiếp cận người mua cho doanh nghiệp và hợp tác xã, đặc biệt với nông sản chế biến và sản phẩm đặc trưng. Tuy nhiên, bán hàng trực tuyến không thể thay thế kho vận, đóng gói, truy xuất nguồn gốc, kiểm nghiệm hay xử lý thủ tục. Nếu những khâu này yếu, việc mở gian hàng chỉ tạo thêm đơn hàng khó thực hiện.
Chuyển đổi số cần đi vào vận hành cửa khẩu và chuỗi cung ứng: chia sẻ dữ liệu, giảm thao tác lặp lại, theo dõi hàng hóa và giúp doanh nghiệp dự tính thời gian giao nhận. Hội thảo đã đặt thương mại điện tử, logistics và ứng dụng công nghệ vào cùng một chương trình phát triển khu kinh tế cửa khẩu hiện đại, thông minh và hội nhập. Đây là cách tiếp cận hợp lý: công nghệ chỉ có giá trị khi kết nối được người bán, đơn vị vận chuyển, cơ quan quản lý và đối tác bên kia biên giới.

Từ cam kết hợp tác đến kết quả đo được
Thương mại biên giới cần thêm các mối liên kết có khả năng đưa hàng hóa địa phương vào chuỗi cung ứng, thay vì dừng ở trao đổi và ký kết. Tại hội thảo, 14 cặp doanh nghiệp ký biên bản ghi nhớ hợp tác và 16 cặp khác thống nhất tiếp tục đàm phán chi tiết. Đây là tín hiệu đáng chú ý, nhưng giá trị thực sẽ phụ thuộc vào việc các thỏa thuận có tạo đơn hàng, đầu tư, năng lực chế biến và việc làm hay không.
Cao Bằng cần sớm chuyển nội dung hội thảo thành danh mục dự án ưu tiên khả thi, đồng thời theo dõi và hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện các cam kết đã ký. Quyết định điều chỉnh quy hoạch vùng trung du và miền núi phía Bắc ban hành ngày 4/4/2026 mở thêm không gian phát triển cho tỉnh, nhưng cơ hội quy hoạch chỉ thành lợi ích khi có hạ tầng, dịch vụ và nguồn hàng đáp ứng nhu cầu thị trường.
Kết luận, Cao Bằng không nên đo thành công chỉ bằng lượng hàng đi qua cửa khẩu. Thước đo thuyết phục hơn là giá trị được tạo tại địa phương: sản phẩm được chế biến, doanh nghiệp tiếp cận thêm thị trường, chi phí và thời gian vận chuyển giảm, việc làm được mở rộng. Khi logistics, dịch vụ thương mại và thương mại điện tử vận hành như một hệ thống, cửa khẩu mới trở thành nền tảng cho tăng trưởng, thay vì là điểm cuối của tham vọng phát triển.







