Từ tuyến biên giới thành đầu mối giao thương
Kinh tế cửa khẩu là hệ thống hoạt động sản xuất, thương mại và dịch vụ gắn với các cửa khẩu, nhằm kết nối thị trường trong nước với đối tác xuyên biên giới và tạo giá trị tại địa phương. Cao Bằng muốn tiến xa hơn vai trò điểm qua lại hàng hóa, hướng tới làm đầu mối kết nối Việt Nam, ASEAN với thị trường Tây Nam Trung Quốc. Ngày 9/11/2026, tỉnh phối hợp với Trường Đại học Thương mại và Báo Đại Đoàn Kết tổ chức hội thảo quốc tế về phát triển kinh tế và thương mại xuyên biên giới, thu hút gần 500 đại biểu trong nước và quốc tế.
Định hướng này có cơ sở từ vị trí hơn 333 km đường biên giới giáp Trung Quốc và mạng lưới cửa khẩu ngày càng được nâng cấp. Hai cặp Trà Lĩnh - Long Bang và Tà Lùng - Thủy Khẩu đã trở thành cửa khẩu quốc tế; Lý Vạn - Thạc Long cùng khu cảnh quan thác Bản Giốc - Đức Thiên cũng được đưa vào vận hành. Nhưng lợi thế địa lý chỉ mở cánh cửa. Muốn giữ lại giá trị kinh tế, Cao Bằng cần khiến hàng hóa lưu lại để được xử lý, bảo quản, chế biến và phân phối, thay vì chỉ đi qua địa bàn.
Con số lớn, nhưng giá trị tại chỗ còn mỏng
Quy mô giao thương cho thấy kinh tế cửa khẩu đã thành trụ cột: giai đoạn 2021-2025, kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn vượt 4,46 tỷ USD, còn nguồn thu từ lĩnh vực này chiếm khoảng 46% tổng thu ngân sách tỉnh. Riêng năm 2025, kim ngạch đạt gần 1,64 tỷ USD. Đây là nền tảng đáng kể, nhưng chưa đủ để chứng minh Cao Bằng đã trở thành trung tâm thương mại.
Điểm yếu nằm ở phần giá trị được tạo ra tại địa phương. Hạ tầng logistics chưa đồng bộ, chi phí vận tải cao, nguồn hàng xuất nhập khẩu phụ thuộc nhiều vào các tỉnh khác; hàng hóa có nguồn gốc sản xuất trực tiếp tại Cao Bằng chỉ chiếm khoảng 8,7%. Vì vậy, tham vọng đầu mối quốc tế sẽ khó thành hiện thực nếu tỉnh chỉ tăng lượng hàng thông quan. Bài toán phải là tăng năng lực sản xuất và chất lượng hàng hóa tại chỗ, đồng thời kết nối xuất nhập khẩu với vùng nguyên liệu, chế biến và hệ thống phân phối.
Logistics phải nối được sản xuất với thị trường
Định hướng phát triển cần chuyển từ tư duy kinh tế dựa vào hoạt động qua cửa khẩu sang xây dựng hệ sinh thái hoàn chỉnh: logistics, dịch vụ hỗ trợ thương mại, chuyển đổi số và liên kết chuỗi cung ứng. Điều đó có nghĩa là doanh nghiệp cần được hỗ trợ xuyên suốt từ kho bãi, sang tải, bảo quản nông sản đến thủ tục thông quan và phân phối, chứ không chỉ có một lối mở biên giới.
Một hướng đi thiết thực là áp dụng thông quan điện tử và hình thành các trung tâm logistics tập trung để giảm thời gian làm thủ tục, chi phí giao dịch và vận chuyển. Hợp tác giữa doanh nghiệp Cao Bằng với đối tác Trung Quốc về kho bãi, sang tải tại Tà Lùng và chuỗi cung ứng lạnh cho nông sản cũng cho thấy dịch vụ có thể gắn trực tiếp với nhu cầu hàng hóa. Nếu logistics Cao Bằng được xây dựng quanh dòng hàng thật và nguồn cung ổn định, tỉnh mới có cơ hội thu hút đầu tư lâu dài thay vì chỉ đón những đợt giao thương ngắn hạn.
Hội thảo đã tạo thêm kết nối giữa doanh nghiệp hai nước, với 14 biên bản ghi nhớ tập trung vào thương mại, xuất nhập khẩu, logistics, chế biến nông sản và du lịch. Tuy nhiên, biên bản chỉ có ý nghĩa khi được chuyển thành kho bãi hoạt động, hợp đồng cung ứng và chuỗi dịch vụ có khách hàng.
Đường sá mở thị trường, không tự tạo ra năng lực
Cao Bằng xác định giao thông là khâu đột phá để mở rộng giao thương. Cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh đang được tập trung thi công; tỉnh cũng chuẩn bị đầu tư tuyến Bắc Kạn - Cao Bằng và định hướng kết nối cao tốc Cao Bằng với Thái Nguyên. Các tuyến liên vùng có thể mở rộng không gian kinh tế và làm địa phương hấp dẫn hơn với nhà đầu tư. Nhiều doanh nghiệp đã bày tỏ quan tâm, đặc biệt trong bối cảnh chờ tuyến Đồng Đăng - Trà Lĩnh hoàn thành.
Dẫu vậy, đường mới không thể thay thế quy hoạch nguồn hàng, năng lực chế biến hay dịch vụ cửa khẩu. Đề xuất nghiên cứu cảng hàng không quốc tế cũng cần được cân nhắc theo điều kiện quy hoạch, pháp lý và hiệu quả đầu tư, thay vì xem như một cam kết chắc chắn. Với người dân vùng biên, thành công cuối cùng phải hiện ra qua việc làm và sinh kế tốt hơn: kết nối tuyến du lịch, di sản, văn hóa, ẩm thực và làng nghề có thể mở thêm thị trường dịch vụ, đồng thời tạo cơ hội việc làm tại chỗ.
Cao Bằng có cửa khẩu, vị trí và sự quan tâm của doanh nghiệp; bước quyết định là biến các lợi thế ấy thành một chuỗi giá trị hoạt động quanh năm. Chỉ khi giao thông đi cùng logistics hiện đại, sản xuất địa phương và dịch vụ hỗ trợ thương mại, tỉnh mới vượt khỏi vai trò điểm trung chuyển để trở thành đầu mối giao thương quốc tế thực chất.
