Ba quy hoạch, một hướng mở rộng về phía Nam
Quy hoạch Xuân Phú, Nam Phước và Thăng Điền là các nhiệm vụ quy hoạch chung nhằm tổ chức mạng lưới đô thị phía Nam Đà Nẵng, kết hợp sản xuất, logistics, dịch vụ và không gian sinh thái thay vì phát triển từng khu vực như những điểm riêng lẻ. UBND TP. Đà Nẵng vừa phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch Xuân Phú trên quy mô khoảng 5.199 ha đến năm 2050, đồng thời ban hành quyết định phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch Nam Phước và Thăng Điền cùng thời hạn. Xuân Phú được định hướng đạt đô thị loại III vào năm 2050; Thăng Điền có diện tích khoảng 61 km². Quy hoạch Xuân Phú còn là bước tổ chức lại không gian sau khi sáp nhập thị trấn Hương An và các xã Quế Xuân 1, Quế Xuân 2, Quế Phú. Điểm đáng chú ý không chỉ là quy mô, mà là cơ hội kết nối các chức năng kinh tế thành một trục có phân công.
Cách tiếp cận này có lý do thực tế: Xuân Phú được xác định là đô thị vệ tinh phía Nam, góp phần giãn dân và giảm áp lực lên hạ tầng trung tâm. Mục tiêu đặt ra là hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đạt chuẩn đô thị vào năm 2030, rồi từng bước đáp ứng tiêu chí đô thị loại III vào năm 2050. Với người dân, chất lượng kết nối, trường học, dịch vụ và khả năng tiếp cận việc làm sẽ quyết định quy hoạch có tạo ra thay đổi đời sống hay chỉ mở rộng địa giới đô thị. Vì vậy, ba nhiệm vụ quy hoạch nên được nhìn như một chương trình liên kết, không phải ba bản vẽ cạnh tranh nguồn lực.
Xuân Phú làm cửa ngõ sản xuất và trung chuyển
Xuân Phú được định hướng phát triển dọc Quốc lộ 1A, kết hợp đô thị dịch vụ – sinh thái ven sông Bà Rén và sông Ly Ly. Với vai trò cửa ngõ và đầu mối kết nối liên vùng, nơi đây có thể đảm nhận phần việc gắn với sản xuất: công nghiệp sạch, dịch vụ thương mại, logistics và nông nghiệp công nghệ cao. Quy hoạch nêu các cụm công nghiệp sạch Hương An, Đồng Dài, Rừng Nhãn, Phú Lộc, đồng thời tính đến kết nối với Khu công nghiệp Đông Quế Sơn. Nếu được tổ chức đồng bộ, Xuân Phú có thể trở thành nơi gom hoạt động sản xuất và dịch vụ hỗ trợ, thay vì chỉ là khu dân cư kéo dài theo quốc lộ.
Định hướng đó cần được cân bằng với tài nguyên và bản sắc địa phương. Nông nghiệp sinh thái, thủy sản, du lịch ven sông cùng việc bảo tồn 21 di tích lịch sử – văn hóa, làng nghề và lễ hội có thể tạo thêm sinh kế, đồng thời giúp đô thị không lệ thuộc hoàn toàn vào công nghiệp. Dân số dự kiến đến năm 2050 khoảng 57.684 người, gồm dân số thường trú và dân số quy đổi. Mật độ và hạ tầng phải được tính theo quy mô này, nhất là trước nguy cơ ngập cục bộ, sạt lở ven sông. Công nghiệp sạch chỉ có ý nghĩa khi tiêu chuẩn môi trường, thoát nước và giao thông hàng hóa được triển khai cùng tốc độ với xây dựng.
Nam Phước và Thăng Điền chia sẻ vai trò dịch vụ, logistics
Đô thị Nam Phước có lợi thế khác: thương mại, dịch vụ và du lịch sinh thái ven sông, đồng thời kết nối Đà Nẵng với Hội An, Mỹ Sơn, Nam Hội An và các địa phương phía Tây. Quy hoạch hướng đến mô hình “đô thị thích ứng với nước”, với hành lang thoát lũ, không gian xanh, khu vực bán ngập và giải pháp đô thị bọt biển. Phố chợ Nam Phước mở rộng có thể trở thành trung tâm thương mại khu vực; thành phố cũng nghiên cứu kho trung chuyển hàng hóa, trung tâm logistics kết hợp chợ đầu mối. Làng nghề lụa Mã Châu, chiếu cói Bàn Thạch, làng chài và các nông trại có thể bổ sung trải nghiệm du lịch, thay vì để tăng trưởng dịch vụ tách rời cộng đồng địa phương. Quy hoạch hướng đến tiêu chí đô thị loại III và tạo tiền đề hình thành phường trong tương lai.
Đô thị Thăng Điền được tổ chức theo mô hình “một hành lang động lực – ba trung tâm – ba vùng chức năng”. Quốc lộ 1 và các tuyến Đông – Tây là trục kết nối; phía Đông tập trung thương mại, dịch vụ, logistics và hỗ trợ kinh tế biển, còn phía Tây ưu tiên công nghiệp sạch, chế biến nông sản, kho vận và nông nghiệp công nghệ cao. Khu vực trung tâm dành cho đô thị hóa, dân cư, hành chính, giáo dục và y tế. Nhờ vị trí trên trục giao thông huyết mạch, Thăng Điền có thể trung chuyển hàng hóa giữa trung tâm Đà Nẵng, Tam Kỳ, Khu kinh tế mở Chu Lai và vùng lân cận. Kết nối với cao tốc Đà Nẵng – Quảng Ngãi, Quốc lộ 1 và tuyến ĐT613C kéo dài sẽ là điều kiện quan trọng để logistics Đà Nẵng phục vụ được cả chuỗi sản xuất phía Nam.
Liên kết mới là phép thử quyết định
Ba đô thị có thể bổ trợ theo một chuỗi tương đối rõ: Thăng Điền phát triển vùng sản xuất, chế biến và kho vận; Xuân Phú kết nối công nghiệp sạch, dịch vụ hỗ trợ cùng các đầu mối liên vùng; Nam Phước đảm nhận thương mại, trung chuyển, du lịch sinh thái và kết nối các điểm đến văn hóa. Đây là cách phân vai có tiềm năng giảm việc mỗi nơi cùng xây một loại hạ tầng nhưng không đủ nhu cầu khai thác. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào kết nối giao thông thực tế, phối hợp quy hoạch sử dụng đất và khả năng kiểm soát tác động môi trường. Nếu kho vận, khu công nghiệp và khu dân cư phát triển thiếu đồng bộ, lợi thế liên vùng có thể biến thành áp lực xe hàng, ngập lụt và chi phí hạ tầng.
Vì vậy, ưu tiên không nên là đô thị hóa thật nhanh, mà là xác định rõ hành lang vận tải, vùng cần bảo vệ trước lũ, hạ tầng công cộng và các dịch vụ thiết yếu trước khi mở rộng xây dựng. Định hướng Thăng Điền về trung tâm logistics nông sản, hiện đại hóa nông nghiệp công nghệ cao và dữ liệu đô thị dùng chung sẽ có giá trị hơn nếu gắn với nhu cầu của Nam Phước và Xuân Phú. Ba quy hoạch có thể định hình một cực phát triển phía Nam đa chức năng; nhưng chỉ sự phối hợp giữa sản xuất sạch, logistics, dịch vụ và thích ứng khí hậu mới biến tiềm năng trên giấy thành lợi ích bền vững cho cư dân.
