Ba quy hoạch mở một hướng phát triển mới
Đô thị phía Nam Đà Nẵng là không gian phát triển mới được định hình qua các quy hoạch Xuân Phú, Nam Phước và Thăng Điền, kết hợp chức năng đô thị với sản xuất, dịch vụ và kết nối liên vùng đến năm 2050. UBND TP. Đà Nẵng vừa phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch chung đô thị Xuân Phú trên diện tích khoảng 5.199 ha, đồng thời ban hành quyết định phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch chung Nam Phước và Thăng Điền đến năm 2050. Điều đáng chú ý không chỉ là quy mô, mà là cách thành phố phân bổ nhiều vai trò kinh tế cho vùng phía Nam thay vì xem đây đơn thuần là nơi mở rộng khu dân cư. Ba địa bàn có những trọng tâm khác nhau, nhưng cùng hướng tới kết nối giao thông, logistics, công nghiệp sạch và nông nghiệp hiện đại. Đây là bước chuyển đáng kể trong quy hoạch Đà Nẵng: tăng trưởng đô thị được gắn với năng lực sản xuất và trao đổi hàng hóa.
Nhu cầu tổ chức lại không gian hiện hữu cũng là một lý do để quy hoạch Xuân Phú. Địa bàn này hình thành sau khi sáp nhập thị trấn Hương An cùng các xã Quế Xuân 1, Quế Xuân 2 và Quế Phú; nhiệm vụ quy hoạch phải thống nhất với quy hoạch chung và điều chỉnh quy hoạch thành phố. Trong khi đó, Nam Phước được định hướng làm đầu mối nối Đà Nẵng với Hội An, Mỹ Sơn, Nam Hội An và các địa phương phía Tây; Thăng Điền nằm trên trục giao thương kết nối trung tâm thành phố với Tam Kỳ và Khu kinh tế mở Chu Lai. Vì vậy, mở rộng về phía Nam có logic vùng rõ ràng: tổ chức các đô thị theo lợi thế kết nối và chức năng, không chỉ nối dài ranh giới xây dựng.
Xuân Phú: đô thị tuyến Quốc lộ 1A, đa dạng chức năng
Với gần 5.200 ha, đô thị Xuân Phú được định hướng phát triển thành đô thị loại III vào năm 2050, giữ vai trò cửa ngõ và đầu mối kết nối liên vùng ở phía Nam. Mô hình quy hoạch bám dọc Quốc lộ 1A, đồng thời kết hợp không gian dịch vụ và sinh thái ven sông Bà Rén, sông Ly Ly. Cấu trúc này có tiềm năng nối các khu sản xuất với những tuyến giao thông quan trọng, nhưng chỉ phát huy hiệu quả nếu hạ tầng và sử dụng đất được triển khai đồng bộ.
Xuân Phú được định hướng thành đầu mối công nghiệp sạch, thương mại, logistics và nông nghiệp công nghệ cao; quy hoạch còn nêu các cụm công nghiệp Hương An, Đồng Dài, Rừng Nhãn, Phú Lộc và liên kết với Khu công nghiệp Đông Quế Sơn. Cùng lúc, nông nghiệp sinh thái, thủy sản và du lịch ven sông được đặt bên cạnh các dịch vụ hỗ trợ sản xuất. Đây là lựa chọn hợp lý nếu Đà Nẵng muốn tạo việc làm và chuỗi cung ứng tại chỗ, thay vì để đô thị hóa lấn át sinh kế hiện có. Tuy nhiên, định hướng xanh sẽ chỉ có ý nghĩa khi các cụm công nghiệp kiểm soát tốt tác động môi trường và hành lang sông được bảo vệ.
Mốc thực hiện cũng quan trọng: quy hoạch đặt mục tiêu hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và xã hội đạt chuẩn đô thị vào năm 2030, rồi từng bước đáp ứng tiêu chí đô thị loại III vào năm 2050; dân số dự kiến khi đó khoảng 57.684 người. Chênh lệch giữa hai mốc cho thấy đây là quá trình dài, cần ưu tiên dịch vụ công và khả năng chống ngập, sạt lở ven sông thay vì chạy theo xây dựng nhanh.
Nam Phước và Thăng Điền: hai mắt xích bổ trợ
Nam Phước có diện tích gần 39 km² và được định hướng thành trung tâm thương mại, dịch vụ, du lịch sinh thái ven sông, kết nối các điểm đến và vùng phía Tây. Phố chợ Nam Phước mở rộng được tính đến như trung tâm thương mại khu vực; kho trung chuyển hàng hóa, logistics và chợ đầu mối có thể giúp người dân, cơ sở kinh doanh tiếp cận mạng lưới phân phối rộng hơn. Điểm đáng lưu ý là mô hình “đô thị thích ứng với nước”: hành lang thoát lũ, không gian xanh và khu vực bán ngập cần được xem như hạ tầng thiết yếu, không phải phần trang trí. Định hướng này phù hợp với một đô thị ven sông, nơi tăng trưởng sẽ thiếu bền vững nếu làm suy giảm khả năng thoát nước.
Quy hoạch Nam Phước còn đặt thương mại hiện đại cạnh làng nghề lụa Mã Châu, chiếu cói Bàn Thạch, làng chài và các mô hình nông nghiệp sinh thái, nuôi trồng thủy sản. Thành phố hướng đến hoàn thiện tiêu chí đô thị loại III và tạo tiền đề hình thành phường Nam Phước trong tương lai. Cách tiếp cận này có thể giúp kinh tế dịch vụ phát triển mà không tách rời bản sắc địa phương, miễn là du lịch và xây dựng không làm lu mờ các hoạt động sản xuất truyền thống.
Thăng Điền, với khoảng 61 km², được định hướng là đô thị tuyến xanh, trung tâm dịch vụ, nông nghiệp bền vững và công nghiệp sạch. Quy hoạch chia không gian thành ba vùng: phía Đông ưu tiên thương mại, dịch vụ, logistics và hỗ trợ kinh tế biển; trung tâm tập trung dân cư, hành chính, giáo dục, y tế; phía Tây dành cho công nghiệp sạch, chế biến nông sản, kho vận và nông nghiệp công nghệ cao. Các kết nối dự kiến với Quốc lộ 1, cao tốc Đà Nẵng – Quảng Ngãi và tuyến ĐT613C kéo dài sẽ quyết định mức độ thuận lợi của việc đi lại và trung chuyển hàng hóa.
Tăng trưởng phía Nam cần đi cùng kỷ luật thực thi
Nhìn tổng thể, Xuân Phú, Nam Phước và Thăng Điền không lặp lại cùng một mô hình: một nơi nhấn mạnh công nghiệp sạch và logistics liên vùng, một nơi kết hợp thương mại với du lịch sinh thái ven sông, nơi còn lại phân vùng rõ cho dịch vụ, sản xuất và nông nghiệp công nghệ cao. Sự đa dạng ấy có thể giảm phụ thuộc vào một động lực kinh tế duy nhất và tạo thêm cơ hội việc làm, dịch vụ cho cư dân phía Nam. Nhưng lợi ích không tự xuất hiện chỉ nhờ bản đồ quy hoạch. Thành phố cần giữ kết nối giữa các trung tâm, đầu tư hạ tầng xã hội song hành với đường sá, đồng thời bảo vệ vùng sản xuất và hành lang thoát lũ.
Thăng Điền còn hướng tới hiện đại hóa vùng nông nghiệp công nghệ cao, phát triển trung tâm logistics nông sản, ứng dụng công nghệ đô thị thông minh và tích hợp dữ liệu vào hệ thống chung của thành phố; Nam Phước từng bước hoàn thiện tiêu chí đô thị loại III. Những kế hoạch này sẽ chỉ đáng tin khi được chuyển thành thứ người dân cảm nhận được: giao thông thuận tiện hơn, dịch vụ công tốt hơn, đầu ra ổn định cho nông sản và môi trường sống an toàn trước ngập lụt. Vì thế, ba quy hoạch là cơ hội mở rộng đô thị, nhưng cũng là phép thử về năng lực phối hợp và thực thi. Hướng đi phía Nam có sức thuyết phục; chất lượng phát triển sẽ được quyết định bởi cách thành phố biến các chức năng trên giấy thành lợi ích thực tế.
