Việt Nam vươn lên số 2 EdTech Đông Nam Á: không chỉ là chuyện thứ hạng
Startup EdTech Việt Nam là các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ giáo dục AI và nền tảng học tập thông minh, cung cấp ứng dụng hỗ trợ học sinh, giáo viên và nhà trường trong dạy – học, đánh giá năng lực và phát triển kỹ năng, với mô hình kinh doanh linh hoạt, khả năng tăng trưởng nhanh và định hướng mở rộng quy mô ra ngoài phạm vi một lớp học truyền thống. Việt Nam hiện duy trì vị trí thứ hai về số lượng trong danh sách 50 startup công nghệ giáo dục triển vọng nhất Đông Nam Á do một đơn vị nghiên cứu dữ liệu giáo dục công bố, chiếm 18% toàn khu vực, chỉ xếp sau Singapore với một nửa số doanh nghiệp. Về mặt con số, đó là một thành tích đáng tự hào; nhưng ý nghĩa quan trọng hơn nằm ở chỗ hệ sinh thái này đang dịch chuyển trọng tâm sang các giải pháp AI hỗ trợ trực tiếp người học, và Việt Nam đang là một trong những cái tên nổi bật nhất trong xu hướng đó.
Hệ sinh thái EdTech Việt Nam: AI hỗ trợ học sinh là mặt trận chiến lược
Danh sách 50 startup EdTech Đông Nam Á cho thấy các công ty Việt Nam không đứng ngoài cuộc chơi mà xuất hiện ở nhiều mảng khác nhau của hệ sinh thái, từ khối mầm non đến nhóm hỗ trợ K-12. Các cái tên như Vuihoc, KidsOnline, Tudy thể hiện rõ tham vọng xây dựng nền tảng học tập thông minh cho từng giai đoạn phát triển của trẻ em. Đặc biệt, nhóm hỗ trợ (K-12 Support) – bao gồm dịch vụ gia sư, đánh giá năng lực và trải nghiệm học tập với AI – đã trở thành phân ngành lớn nhất của EdTech Đông Nam Á với tỷ lệ 35%, và Việt Nam có đại diện nổi bật là AI Hay. Theo nguồn dữ liệu này, "AI Hay là nền tảng hỏi đáp sử dụng AI, trong đó doanh nghiệp định hướng phát triển các tính năng phục vụ nhu cầu học tập của người dùng Việt Nam". Việc một sản phẩm bản địa nằm trong bản đồ startup AI khu vực cho thấy các giải pháp công nghệ giáo dục AI của Việt Nam đã đủ tự tin cạnh tranh trực tiếp với những nền tảng đến từ Singapore hay Indonesia, không chỉ trên sân nhà mà trong cả cuộc đua khu vực.
Học sinh Việt Nam: thế hệ dùng chatbot AI như một ‘bình thường mới’
Điểm tựa lớn nhất cho sự nổi lên của startup EdTech Việt Nam không chỉ là nhà đầu tư hay chuyên gia, mà là chính người dùng trẻ: học sinh phổ thông. Trong khảo sát năng lực học sinh quốc tế gần đây, 7.353 học sinh thuộc 194 trường tại Việt Nam đã hoàn thành bài đánh giá trên máy tính, đại diện cho khoảng 1,109 triệu học sinh 15 tuổi, tương đương 71% tổng số người 15 tuổi. Lần đầu tiên chuyển từ làm bài trên giấy sang môi trường số cho thấy hệ thống giáo dục đã buộc phải nghiêm túc với công nghệ trong lớp học. Quan trọng hơn, dữ liệu cho biết có tới 94% học sinh sử dụng chatbot AI để hỗ trợ học tập; 82% dùng AI để nghiên cứu sơ bộ một chủ đề mới, 86% để tóm tắt văn bản và 88% để soạn thảo văn bản cho bài tập. Đó không phải là một xu hướng bên lề mà là hành vi chủ đạo: học sinh Việt Nam đã xem công nghệ giáo dục AI như phần mở rộng tự nhiên của quá trình học, từ khoa học, toán cho đến đọc hiểu, dù kết quả đọc hiểu hiện vẫn còn là điểm yếu với trung bình 392 điểm và chỉ 41% đạt mức năng lực cơ bản.
Cạnh tranh trực diện với khu vực: lợi thế dữ liệu bản địa và thách thức trách nhiệm
Trong bức tranh EdTech Đông Nam Á, Singapore vẫn là trung tâm lớn nhất với một nửa số doanh nghiệp trong danh sách triển vọng, Indonesia giữ 12% nhưng đã giảm mạnh so với mức 38% của vài năm trước, còn Việt Nam đứng thứ hai với 18%. Điều này có nghĩa là các giải pháp EdTech Việt Nam đang cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm từ những quốc gia có lợi thế về vốn và công nghệ. Ở phân khúc nền tảng học tập thông minh hỗ trợ học sinh, AI Hay của Việt Nam được xếp cạnh Cerebry của Singapore như hai đại diện tiêu biểu của xu hướng kết hợp AI với nhu cầu hỗ trợ trực tiếp người học. Lợi thế của startup EdTech Việt Nam nằm ở việc bám sát chương trình, quy định và chính sách giáo dục trong nước để cập nhật liên tục dữ liệu, từ thông tin về kỳ thi, tuyển sinh cho đến khung nội dung giáo dục AI mới ban hành cho học sinh phổ thông, qua đó cung cấp câu trả lời phù hợp với bối cảnh thay đổi theo từng năm học. Nhưng cạnh tranh khu vực cũng đặt ra chuẩn mực mới: nền tảng công nghệ giáo dục AI không chỉ cần thông minh mà còn phải giúp người học sử dụng AI một cách an toàn, trung thực và có ích, biết kiểm tra thông tin và nhận diện câu trả lời sai hoặc thiếu căn cứ, thay vì để AI thay thế toàn bộ quá trình suy nghĩ.
Từ vị trí số 2 đến năng lực số 1: điều EdTech Việt Nam cần làm tiếp theo
Việt Nam đã chứng minh một hệ sinh thái startup EdTech có thể phát triển mạnh ngay cả khi thu nhập bình quân còn thấp, với điểm khoa học và toán của học sinh tương đương nhiều nước phát triển. Nhưng nếu muốn chuyển từ vị trí số 2 về số lượng sang vị thế dẫn dắt về chất lượng, công nghệ giáo dục AI cần đồng thời giải hai bài toán: nâng mặt bằng kỹ năng cơ bản cho đa số và tạo không gian cho nhóm học sinh có năng lực cao bứt phá. Điều này không thể chỉ giao cho nền tảng học tập thông minh tự lo; nó đòi hỏi thiết kế lại hoạt động dạy học theo hướng tích hợp đọc hiểu, giải thích, lập luận, xử lý thông tin và phản biện trong mọi môn học, để AI trở thành công cụ tăng chiều sâu tư duy chứ không phải lối tắt. Về phía startup EdTech Việt Nam, câu chuyện tiếp theo nên là khai thác dữ liệu học tập để nhận diện những nhóm học sinh cần hỗ trợ theo vùng miền, giới tính, hoàn cảnh gia đình và môi trường học tập, đồng thời tiếp tục trưởng thành từ giai đoạn thử nghiệm sản phẩm sang mở rộng quy mô một cách có trách nhiệm, trong một thị trường Đông Nam Á đang ngày càng chín muồi.
