Hợp tác học thuật Việt-Thái: trục mới của quan hệ song phương
Hợp tác học thuật Việt-Thái là quá trình các trường đại học, viện nghiên cứu và học giả hai nước cùng triển khai nghiên cứu khoa học khu vực, xuất bản chung và trao đổi học thuật, qua đó tạo nền tảng tri thức lâu dài bổ sung cho quan hệ ngoại giao 50 năm giữa hai bên và mở rộng sang những lĩnh vực lịch sử, xã hội, văn hóa của cộng đồng Đông Nam Á. Trong bối cảnh các kênh ngoại giao truyền thống dễ bị chi phối bởi chu kỳ chính trị, việc giới đại học chủ động thiết lập mạng lưới nghiên cứu và giảng dạy song phương cho thấy một lựa chọn chiến lược: dùng tri thức và giao lưu nhân dân để khóa chặt quan hệ hơn là chỉ dựa vào hiệp định. Chính vì thế, hội thảo khoa học quốc tế tại Đại học Thammasat cùng sự tham gia của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQGHN) không nên được xem là hoạt động kỷ niệm mang tính nghi thức, mà là bước đi có tính tái định hình cách hai nước xây dựng lòng tin và lợi ích chung.
Hội thảo khoa học quốc tế: nơi ngoại giao đi qua cánh cửa giảng đường
Điểm đáng chú ý của hội thảo khoa học quốc tế kỷ niệm quan hệ ngoại giao 50 năm là sự hiện diện đồng thời của giới ngoại giao, lãnh đạo đại học và sinh viên hai nước. Khi Đại sứ Việt Nam tại Thái Lan, đại diện Bộ Ngoại giao Thái Lan cùng hiệu trưởng, phó hiệu trưởng các trường tham gia thảo luận học thuật, thông điệp rất rõ: ngoại giao không chỉ nằm trên bàn đàm phán, mà đi qua từng lớp học, từng công trình nghiên cứu. Theo phát biểu của GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, "quan hệ ngoại giao không chỉ dừng lại ở các hiệp định chính thức của chính phủ mà còn được duy trì và củng cố thông qua các tương tác hàng ngày của người dân, cộng đồng, nhà nghiên cứu và sinh viên". Việc tổ chức nhiều phiên thảo luận chuyên đề về lịch sử, văn hóa, ngôn ngữ và ngoại giao nhân dân cho thấy hội thảo được thiết kế như một phòng thí nghiệm chính sách mềm, nơi các ý tưởng hợp tác lâu dài được thử nghiệm ngay trong môi trường học thuật mở.
Xuất bản chung và nghiên cứu khu vực: tri thức làm cầu nối
Lễ ra mắt cuốn sách "Five Decades of Thailand-Vietnam Diplomatic Relations: History, Society, Culture, and Cooperation, 1976-2026" cùng ấn phẩm "Năm thập kỷ quan hệ ngoại giao Thái Lan - Việt Nam" cho thấy hợp tác học thuật Việt-Thái đã vượt qua mức hội thảo, tiến tới xây dựng nguồn tư liệu dài hạn. Với sự tham gia của 26 học giả hai nước, bộ sách tập trung vào bốn nhóm chủ đề: lịch sử quan hệ ngoại giao, kinh tế và hội nhập, giao thoa văn hóa-ngôn ngữ, giáo dục và ngoại giao nhân dân. Thành quả này không chỉ phục vụ giới nghiên cứu; nó cung cấp khung diễn giải mới để người dân và đặc biệt là thế hệ trẻ hiểu nhau hơn trong bối cảnh hội nhập khu vực sâu rộng. Khi hai trường Đại học Thammasat và Trường ĐH KHXH&NV cùng biên tập, lựa chọn những bài viết học thuật xuất sắc nhất cho công trình chung, họ đang xây dựng một “hạ tầng tri thức” giúp chính giới có cơ sở khoa học để hoạch định chính sách, đồng thời khích lệ sinh viên nhìn quan hệ song phương qua lăng kính lịch sử và xã hội thay vì chỉ qua các thông tin thời sự ngắn hạn.
Từ lớp học đến cộng đồng: tác động với người trẻ và người dân
Điều làm cho hợp tác học thuật Việt-Thái đáng tin là nó chạm đến đời sống thường ngày chứ không chỉ quanh quẩn trong phạm vi hội trường. Các hoạt động như cuộc thi sáng tạo video "Tik Tok 2026: Thailand-Vietnam 50 Years of Friendship" và biểu diễn nghệ thuật của sinh viên hai trường biến mốc quan hệ ngoại giao 50 năm thành trải nghiệm văn hóa gần gũi với giới trẻ. Đồng thời, định hướng mở rộng chương trình giảng dạy tiếng Thái cho sinh viên Việt Nam và tiếng Việt cho người Thái cho thấy các trường đang dùng ngôn ngữ như một cây cầu dài hạn, giúp thế hệ mới có thể làm việc, học tập và gắn kết vượt biên giới. Thành quả nghiên cứu chung được kỳ vọng mang lại những góc nhìn mới về lịch sử, văn hóa, chính trị, qua đó giúp người dân hai nước xích lại gần nhau hơn, thay thế định kiến bằng hiểu biết. Đây là thực chất của giao lưu nhân dân: tri thức đi vào cộng đồng, còn cộng đồng trở thành nền đất nuôi dưỡng thêm nhiều ý tưởng nghiên cứu khoa học khu vực trong tương lai.
Đại học làm nền cho quan hệ dài hạn: bước tiếp theo là gì?
Nếu các hiệp định ngoại giao là khung pháp lý thì trường đại học chính là nơi bơm nội dung sống cho quan hệ song phương. Khi GS.TS. Hoàng Anh Tuấn đề xuất mở rộng nghiên cứu chung về chính sách ngôn ngữ, di cư, cộng đồng xuyên quốc gia, bảo tồn di sản văn hóa số và trao đổi sinh viên, ông đang gợi mở một chương trình nghị sự mới cho hợp tác học thuật Việt-Thái. Thành công của hội thảo khoa học quốc tế năm nay được đánh giá là động lực và tiền đề cho những sáng kiến đột phá trong các thập kỷ tới, hướng đến xây dựng một cộng đồng Đông Nam Á hòa bình, gắn kết và tôn trọng văn hóa lẫn nhau. Từ góc nhìn phân tích, đây là lúc hai bên cần chuyển từ mô hình hợp tác theo dịp kỷ niệm sang cơ chế liên kết thường xuyên: các nhóm nghiên cứu liên trường, chương trình đồng cấp bằng, mạng lưới cựu sinh viên song phương. Quy tụ học giả, nhà ngoại giao và sinh viên, sự kiện tại Đại học Thammasat đã "mở ra không gian học thuật sâu sắc để định hình tương lai quan hệ Việt Nam - Thái Lan"; điều còn lại là cam kết duy trì nhịp độ và chiều sâu cho hành trình đó.
