Việt Nam không thể mãi là “công xưởng giá rẻ”
Nâng cấp công nghiệp Việt Nam là quá trình chuyển dịch từ mô hình sản xuất dựa vào chi phí thấp và gia công đơn giản sang mô hình tạo dựng giá trị gia tăng cao, gắn sản xuất với công nghệ, hạ tầng số, hệ sinh thái bền vững và chất lượng sống của người lao động, qua đó xây dựng một nền tảng công nghiệp đủ năng lực tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Việt Nam đang đứng trước cơ hội trở thành nền tảng cho thế hệ hoạt động công nghiệp tiếp theo, nhưng chương tiếp theo không phải là câu chuyện trở thành một điểm đến sản xuất lớn hơn, mà là trở thành một điểm đến tạo dựng giá trị. Điểm mấu chốt là thay đổi tư duy: thay vì quảng bá lao động giá rẻ, chúng ta phải tự tin đặt câu hỏi “Tại sao không phải Việt Nam?” như cách CEO Sembcorp gợi mở tại Diễn đàn Bất động sản công nghiệp Việt Nam lần thứ 6.
Ba lực kéo toàn cầu đang đẩy Việt Nam lên nấc thang mới
Động lực thực sự khiến chiến lược sản xuất Việt Nam phải thay đổi nằm ở các dịch chuyển toàn cầu mạnh hơn bất kỳ ưu đãi thuế nào. CEO Sembcorp chỉ ra ba lực kéo đang cùng nhau tái định hình kinh tế thế giới: tái cấu trúc chuỗi cung ứng, trí tuệ nhân tạo và khả năng chống chịu về năng lượng. Chiến lược China+1 khiến nhiều tập đoàn tìm điểm đến mới, nhưng họ không “chạy” theo nơi rẻ nhất, mà đến những hệ sinh thái có năng lực – thứ không thể sao chép trong một đêm. Đồng thời, kỷ nguyên AI tạo ra nhu cầu chưa từng có về điện, nước, hạ tầng và kết nối, buộc các quốc gia phải xây hệ sinh thái cho AI phát triển, chứ không chỉ lắp vài dây chuyền thông minh. Theo một phát biểu được ghi nhận tại diễn đàn, kim ngạch xuất khẩu điện tử của Việt Nam đã vượt 100 tỷ USD trong 8 tháng đầu năm, cho thấy nền sản xuất đang dịch chuyển sang các ngành giá trị gia tăng cao hơn.
Cuộc đua bất động sản công nghiệp: từ giá rẻ sang chất lượng và tốc độ
Sự thay đổi chiến lược sản xuất Việt Nam thể hiện rõ nhất trên mặt đất: bất động sản công nghiệp không còn là “miếng đất rẻ, vị trí ổn” mà trở thành cuộc đua về chất lượng, hạ tầng và tốc độ bàn giao. Doanh nghiệp ngày càng chuộng nhà xưởng xây sẵn để rút ngắn thời gian đưa nhà máy vào vận hành và ưu tiên mô hình plug-and-play với mặt bằng, hạ tầng đã chuẩn bị đầy đủ. Khi nguồn cung đất công nghiệp được dự báo tăng thêm khoảng 5.000–6.000ha tại mỗi miền đến năm 2030, cạnh tranh sẽ không nằm ở việc “ai rẻ hơn”, mà ở việc “ai bàn giao nhanh hơn và vận hành tốt hơn”. Các tiêu chí lựa chọn địa điểm đã mở rộng: chi phí và vị trí vẫn quan trọng, nhưng nhà đầu tư còn soi kỹ thông số kỹ thuật, độ tin cậy của hạ tầng, tính bền vững, hiệu quả vận hành và trải nghiệm của người sử dụng. Đây chính là bước chuyển từ bất động sản công nghiệp giá rẻ sang bất động sản công nghiệp chất lượng.
Hệ sinh thái công nghiệp: nơi người lao động sống, làm việc, học tập và vui chơi
Muốn tạo dựng giá trị gia tăng, Việt Nam phải nhìn khu công nghiệp như một hệ sinh thái sống, không chỉ là nơi đặt nhà máy. Vị trí, lao động và hạ tầng vẫn quan trọng, nhưng đã không còn đủ khi các nhà sản xuất hàng đầu muốn môi trường giúp nâng cao hiệu quả, tăng khả năng chống chịu và đạt mục tiêu phát triển bền vững. Sembcorp đề xuất tiếp cận CORE – Hệ sinh thái sẵn sàng, tối ưu hóa carbon – trong đó năng lượng, tài nguyên, hạ tầng và hoạt động công nghiệp được thiết kế để bền vững và đo lường được kết quả. Hệ sinh thái công nghiệp cần tạo ra môi trường nơi con người có thể sống, làm việc, học tập và vui chơi. Tại một dự án ở Bắc Ninh, nhà ở xã hội đã mang lại lựa chọn sinh sống với chi phí phải chăng cho lực lượng lao động phục vụ tăng trưởng công nghiệp, cho thấy bất động sản công nghiệp chất lượng không tách rời bất động sản nhà ở.
Thách thức phía trước: từ nhà xưởng xây sẵn đến trung tâm công nghệ cao
Điều khiến Việt Nam đứng trước bước ngoặt không phải chỉ là số lượng dự án mới, mà là mức độ chúng ta tham gia vào những ngành công nghệ cao và giá trị gia tăng. Trong bán dẫn, hơn 170 dự án FDI với tổng vốn cam kết gần 12 tỷ USD đã được triển khai, cùng dự báo công suất trung tâm dữ liệu gần như tăng gấp đôi vào năm 2030 nhờ làn sóng đầu tư hạ tầng số. Đó là những tín hiệu cho thấy Việt Nam đang trở thành nền tảng cho thế hệ hoạt động công nghiệp tiếp theo. Nhưng nếu thủ tục phòng cháy, môi trường, thiết kế cơ sở kéo dài 3–4 tháng, khiến doanh nghiệp khó hoàn tất nhà xưởng trong 6–8 tháng như mong muốn, lợi thế nhà xưởng xây sẵn sẽ bị bào mòn. Muốn bứt phá, chúng ta phải song song cải cách thủ tục, nâng cấp bất động sản công nghiệp chất lượng, phát triển khu công nghiệp sinh thái để thu hút dòng vốn giá trị cao hơn, hỗ trợ sản xuất tiên tiến và tăng năng lực cạnh tranh.
