Tiến độ không thể đo bằng ngày khởi công
Trường nội trú liên cấp vùng biên là cơ sở giáo dục kết hợp dạy học với ăn ở, sinh hoạt tập trung, được xây dựng để học sinh ở các xã miền núi, biên giới có điều kiện học tập ổn định hơn. Vì vậy, đánh giá tiến độ không thể chỉ nhìn vào ngày khởi công hay lễ đón học sinh: công trình chỉ phát huy trọn vẹn khi khu lớp học và các hạng mục phục vụ nội trú cùng sẵn sàng. Đầu tháng 11/2025, Nghệ An khởi công 10 trường giai đoạn 1; đến ngày 19/3/2026, toàn bộ 11 dự án giai đoạn 2 cũng bắt đầu thi công. Động lực xây trường vùng biên đã rõ, nhưng cách biệt địa hình và sức ép thời gian khiến mỗi mốc tiến độ đều phải trả lời một câu hỏi thực tế: học sinh đã có thể học, ở và sinh hoạt an toàn hay chưa?
Đầu tháng 10/2026, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu ghi nhận nỗ lực triển khai của các bộ, ngành và địa phương, đồng thời yêu cầu tháo gỡ những vướng mắc để bảo đảm chất lượng và tiến độ. Đây là lời nhắc đúng trọng tâm: chạy đua về đích không thể biến việc bàn giao sớm thành mục tiêu thay cho một ngôi trường vận hành đầy đủ.
Nghệ An: chậm từ khâu chuẩn bị, vướng suốt đường đến công trường
Áp lực ở Nghệ An bắt đầu trước khi máy móc vào công trường. Việc bàn giao dự án giữa các cơ quan chậm hơn hai tháng so với mặt bằng chung; tiếp đó là khảo sát, chọn vị trí đủ diện tích tối thiểu 5 ha trong địa hình miền núi chia cắt. Vật liệu khan hiếm, nhân công thiếu, còn các tuyến đường miền núi xuống cấp sau mưa bão năm 2025 khiến việc đưa vật tư đến nơi thi công thêm khó khăn. Mưa lớn gây sạt lở taluy, kéo dài thời gian khắc phục; thời tiết thất thường còn làm công việc tại công trường gián đoạn. Đây không phải những trở ngại có thể giải quyết bằng một mệnh lệnh tăng ca: khi đường vận chuyển bị chia cắt hoặc nguồn cung thiếu, tiến độ trường học phụ thuộc vào điều kiện thực địa nhiều hơn lịch biểu.
Dù vậy, 10 trường giai đoạn 1 đã đạt khoảng 85–99% giá trị hợp đồng. Bảy trường bố trí được một phần học sinh vào cơ sở mới, nhưng Keng Đu, Tam Thái và Nhôn Mai vẫn dạy tại trường cũ, dự kiến hoàn thiện toàn bộ vào cuối năm 2026. Khi học sinh còn phân tán, giáo viên phải xoay xở việc dạy học, quản lý và sinh hoạt trong điều kiện chưa ổn định; khu nội trú chưa hoàn tất, thiếu bờ bao còn làm tăng khó khăn quản lý và nguy cơ mất an toàn.
11 dự án giai đoạn 2: khởi công mới là bước mở đầu
Cả 11 dự án giai đoạn 2 tại Nghệ An đã được phê duyệt và triển khai thi công. Tỉnh có 21 xã biên giới đất liền thuộc diện đầu tư; kế hoạch giai đoạn 2 đặt mục tiêu hoàn thành trước ngày 30/8/2027. Nhưng khối lượng việc còn lớn, trong khi những điểm nghẽn về địa hình, vận chuyển, vật liệu, nhân công và thời tiết đã bộc lộ ở giai đoạn trước vẫn chưa biến mất. Bởi vậy, việc đã khởi công không phải lý do để xem nhẹ rủi ro tiến độ. Các dự án cần được theo dõi theo từng công đoạn, từ mặt bằng và nguồn cung đến đường tiếp cận công trường, thay vì chỉ tổng hợp phần trăm hoàn thành. Bài học ở Nghệ An khá rõ: nếu khâu chuẩn bị trễ, những trở ngại ngoài hiện trường sẽ cộng dồn, còn áp lực về đích dễ đẩy chất lượng và khả năng vận hành về phía sau.
Tại Châu Khê, hình ảnh thi công phần móng cho thấy nhiều hạng mục vẫn đang ở giai đoạn đầu. Với các điểm xây dựng cách trở, tiến độ cần được bảo vệ bằng phương án cung ứng và vận chuyển sát thực tế, đồng thời tính đến gián đoạn do mưa lũ. Mục tiêu hoàn thành chỉ có ý nghĩa khi trường đủ điều kiện đón học sinh an toàn, chứ không dừng ở việc công trường kịp một mốc trên giấy.
Quảng Ngãi và Quảng Trị: mở cửa trường, việc hoàn thiện vẫn tiếp diễn
So với áp lực xây dựng ở Nghệ An, Quảng Ngãi cho thấy một giai đoạn khác của cuộc chạy đua: trường đã hoạt động nhưng các hạng mục phụ trợ chưa đồng bộ. Bốn trường tại Dục Nông, Sa Loong, Mô Rai và Rờ Kơi đã đón hơn 5.200 học sinh trong năm học 2026–2027. Tuy nhiên, sân thể thao, nhà đa năng, bể bơi, vườn thực nghiệm, hàng rào, giếng khoan và nhà để xe vẫn còn phần việc phải hoàn tất. Mưa ở khu vực phía tây cản trở thi công ngoài trời; một số hạng mục còn cần xử lý kỹ thuật để phù hợp sử dụng và bảo đảm an toàn lâu dài. Tại Quảng Trị, tình hình tương tự: một số trường đã đưa vào sử dụng trong khi công trình chưa chính thức hoàn thành. Các nhà thầu cam kết hoàn thành phần việc theo hợp đồng vào ngày 30/10, còn hạng mục phát sinh về hạ tầng kỹ thuật dự kiến xong trước ngày 15/11.
So sánh ba địa bàn cho thấy cùng một cuộc chạy đua nhưng khác điểm nghẽn: Nghệ An chịu sức ép nặng từ khâu chuẩn bị và đường sá vùng núi; Quảng Ngãi, Quảng Trị phải khép lại những hạng mục còn dang dở sau khi trường mở cửa. Kết luận cần hướng tới không phải là công trình nào về đích trước, mà là học sinh có được môi trường học tập và nội trú an toàn, đầy đủ. Muốn vậy, tiến độ phải đi cùng chất lượng và khả năng sử dụng thực tế.
