Mùa tựu trường: Thời điểm “vàng” nhưng cũng là “điểm rơi” bệnh tật
Phòng ngừa bệnh tựu trường là toàn bộ các biện pháp chủ động phụ huynh và nhà trường áp dụng trước và trong giai đoạn trẻ quay lại lớp sau kỳ nghỉ hè, nhằm giảm nguy cơ mắc và lây lan những bệnh phổ biến học sinh như bệnh hô hấp, tiêu hóa, bệnh truyền nhiễm và các bệnh do thói quen sinh hoạt, vốn dễ bùng phát khi thời tiết giao mùa và trẻ tập trung đông trong môi trường kín. Giai đoạn giao mùa từ hè sang thu với thay đổi nhiệt độ, độ ẩm tạo điều kiện cho virus, vi khuẩn phát triển và gây bệnh. Cùng lúc đó, trẻ bước vào môi trường lớp học đông, tiếp xúc gần, ăn bán trú, ngủ trưa tập thể – tất cả khiến sức khỏe trẻ em mùa thu đối diện nguy cơ dịch chồng dịch, từ cúm, virus RSV, não mô cầu tới sốt xuất huyết, tay chân miệng, Covid-19 đang có xu hướng tăng ca mắc. Nếu người lớn vẫn coi “ốm vặt là bình thường”, trẻ sẽ phải trả giá bằng chuỗi ngày mệt mỏi, học không vào và có thể gặp biến chứng nặng hoàn toàn có thể tránh.
Nhóm bệnh hô hấp và tiêu hóa: Hai “kẻ quấy rối” thầm lặng đầu năm học
Theo BSCKII Phạm Mạnh Thân (Bệnh viện Đa khoa An Việt), các bệnh thường gặp ở trẻ trong đầu năm học mới chủ yếu thuộc nhóm hô hấp, tiêu hóa, bệnh truyền nhiễm và bệnh do thói quen sinh hoạt. Nhóm bệnh hô hấp chiếm tần suất cao, với viêm họng, viêm amidan, cảm lạnh, cúm mùa, viêm phế quản, viêm phổi…; trẻ thường sốt, ho, sổ mũi, mệt mỏi. Nếu không được theo dõi và điều trị phù hợp, một số bệnh hô hấp có thể diễn tiến nặng, ảnh hưởng sức khỏe lâu dài. Ở đường tiêu hóa, tiêu chảy cấp (do E.coli, Salmonella, Shigella hoặc Rotavirus, Norovirus), ngộ độc thực phẩm, nhiễm giun sán là những vấn đề nổi bật. Nguy cơ đến từ thức ăn, nước uống nhiễm bẩn và thói quen rửa tay kém. Khi trẻ tiêu chảy mà không được bù nước, điện giải kịp thời, tình trạng mất nước có thể đe dọa sức khỏe nghiêm trọng. Bữa ăn bán trú càng làm bài toán an toàn thực phẩm trở nên nhạy cảm, nhất là với trẻ có cơ địa yếu.
- Với bệnh hô hấp: ưu tiên phòng bằng khẩu trang ở nơi đông, thông khí lớp học, tránh để trẻ hít khói thuốc, giữ ấm cổ-ngực khi sáng sớm; chủ động tiêm vaccine cúm hàng năm để giảm nguy cơ bệnh nặng và biến chứng từ cúm.
- Với bệnh tiêu hóa: dạy trẻ rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh; chuẩn bị bình nước riêng; tập cho trẻ thói quen không ăn đồ rơi, không uống nước chưa đun sôi, và báo ngay thầy cô khi đau bụng, nôn, đi ngoài nhiều lần.
Bệnh truyền nhiễm và bệnh do thói quen: Nguy cơ bùng phát trong lớp học đông
Môi trường trường học với số lượng trẻ tập trung đông, thường xuyên tiếp xúc gần là điều kiện thuận lợi để các bệnh truyền nhiễm lây lan. Sởi, thủy đậu, quai bị, tay chân miệng đặc biệt dễ bùng phát khi trẻ chưa tiêm chủng đầy đủ hoặc sức đề kháng kém. Tay chân miệng lây nhanh trong lớp; chỉ trong 10 ngày đầu tháng 8, TP.HCM đã ghi nhận 971 trường hợp mắc. Ở phía “hậu trường”, các bệnh tưởng nhẹ như nấm da, chấy rận, đau mắt đỏ lại âm thầm phá vỡ sinh hoạt, khiến trẻ ngứa ngáy, mất tự tin và dễ nghỉ học dài ngày. Đây là cái giá phải trả cho việc buông lỏng vệ sinh cá nhân, dùng chung mũ, khăn, gối, tai nghe… Bên cạnh đó, sốt xuất huyết đang vào mùa, đã xuất hiện nhiều ca biến chứng suy hô hấp, rối loạn đông máu, xuất huyết tiêu hóa, tổn thương gan nặng – thêm một mối đe dọa khi trẻ sống trong khu dân cư nhiều muỗi.
- Tiêm đủ các mũi theo khuyến cáo Bộ Y tế, đồng thời chủ động tiêm vaccine cúm và sốt xuất huyết khi trẻ đủ điều kiện để giảm nguy cơ mắc và biến chứng nặng.
- Duy trì quy định: không dùng chung lược, mũ, gối; kiểm tra định kỳ tóc, da, mắt của trẻ; xử trí triệt để chấy, nấm, đau mắt đỏ trước khi cho trẻ quay lại lớp để hạn chế lây lan.
Dị ứng, “dịch chồng dịch” và vai trò quyết định của phụ huynh
Một rủi ro ít được nghĩ tới trong mùa tựu trường là dị ứng thực phẩm. Khi chuyển sang ăn bán trú, trẻ dễ tiếp xúc với dị nguyên như tôm, cua, mực, lạc, trứng, sữa và một số loại hạt. TS.BS Nguyễn Hữu Trường lưu ý, phản ứng dị ứng có thể tiến triển nhanh từ ngứa, nổi mày đay, sưng môi đến nôn, đau bụng, khó thở, tụt huyết áp và phản vệ. Đáng lo hơn, trẻ dưới 5 tuổi đang đứng trước nguy cơ “dịch chồng dịch”: cúm A, tay chân miệng, virus hợp bào hô hấp, sốt xuất huyết, nhất là khi chưa tiêm vaccine cúm. Ở thời điểm nhiều loại virus hô hấp, Covid-19, RSV, não mô cầu đều tăng ca nhập viện, phụ huynh không thể chờ nhà trường lo hết.
- Thông báo bằng văn bản cho giáo viên và nhân viên y tế học đường về mọi tiền sử dị ứng của trẻ, nêu rõ thực phẩm cần tránh và dấu hiệu từng gặp, kèm hướng dẫn xử trí của bác sĩ.
- Chủ động phòng ngừa dịch bệnh trẻ bằng việc giữ lịch tiêm chủng đầy đủ, theo dõi thông tin vaccine mới như vaccine tay chân miệng để kịp thời đưa trẻ đi tư vấn và tiêm khi có.
- Tại nhà, diệt lăng quăng, loại bỏ dụng cụ chứa nước đọng, cho trẻ ngủ màn và phòng chống muỗi đốt để giảm nguy cơ sốt xuất huyết, đồng thời theo dõi sát các dấu hiệu bất thường và đưa trẻ đi khám sớm khi có sốt cao, nôn nhiều, giật mình chới với.
Kết luận: Đừng mặc định “ốm vặt” là cái giá phải trả cho mùa tựu trường
Chúng ta có xu hướng chấp nhận việc con bệnh lai rai đầu năm học như điều tất yếu. Thực tế, phần lớn bệnh phổ biến học sinh – từ hô hấp, tiêu hóa, truyền nhiễm đến bệnh do thói quen sinh hoạt – đều có thể giảm mạnh nếu gia đình và nhà trường cùng siết lại kỷ luật vệ sinh, dinh dưỡng và tiêm chủng. Theo BSCKII Phạm Mạnh Thân, để bảo vệ sức khỏe trẻ trong năm học mới, phụ huynh và nhà trường cần phối hợp tăng cường vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường, bảo đảm chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi hợp lý, tiêm chủng đầy đủ và khám sức khỏe định kỳ. Năm học mới không chỉ là cuộc đua điểm số mà là bài kiểm tra về trách nhiệm sức khỏe của người lớn. Ai chủ động hơn hôm nay, con của người đó sẽ khỏe hơn, tập trung hơn và hạnh phúc hơn trên hành trình đến trường ngày mai.
