Từ “chạy thành tích” sang trung thực: Nội dung cốt lõi của chỉ đạo mới
Chủ trương chống gian lận thi cử trong các kỳ thi 2026-2027 là định hướng của Thủ tướng yêu cầu toàn ngành giáo dục vừa giảm áp lực thi cử, vừa siết kỷ cương, xây dựng văn hóa trung thực, đánh giá thực chất năng lực học sinh ở mọi cấp học.
Điểm nổi bật của chỉ đạo là yêu cầu Bộ GD-ĐT và các địa phương đổi mới tư duy quản lý, chuyển từ “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”, tập trung khắc phục hạn chế và bất cập hiện nay trong dạy, học, kiểm tra và đánh giá. Thay vì chạy theo tỷ lệ lên lớp hay tỷ lệ tốt nghiệp, các nhà trường buộc phải ưu tiên đánh giá đúng năng lực người học, coi trung thực là nền tảng. Đây không chỉ là một thay đổi kỹ thuật mà là cú rẽ về tư duy: thành tích không còn quan trọng bằng chất lượng thực. Với học sinh và phụ huynh, điều đó báo hiệu một mùa thi mới nơi gian lận khó có “đất sống”, nhưng áp lực thi cử cũng phải được tổ chức lại theo hướng dễ thở hơn.
Giảm áp lực thi cử nhưng siết chặt chống gian lận: Hai mục tiêu không loại trừ nhau
Nhiều người lo ngại rằng chống gian lận thi cử đồng nghĩa với việc kỳ thi trở nên căng thẳng hơn, nhưng chỉ đạo lần này đi theo hướng ngược lại: giảm áp lực, tăng trung thực. Thủ tướng yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá để bảo đảm tính thực chất, đồng thời giảm áp lực thi cử, chấn chỉnh kỷ luật trường học và tăng cường phòng, chống gian lận trong các kỳ thi, nhất là kỳ thi tốt nghiệp THPT, xử lý nghiêm sai phạm.
Về mặt nguyên tắc, giảm áp lực không có nghĩa là nới lỏng kỷ luật. Các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết sẽ bị yêu cầu rà soát và cắt giảm để tránh “bội thực” đánh giá, giúp học sinh, giáo viên và cha mẹ bớt căng thẳng. Nhưng với những kỳ thi còn lại, đặc biệt là kỳ thi tốt nghiệp THPT, kỷ luật phòng thi, quy trình coi thi, chấm thi và xử lý vi phạm sẽ được siết chặt, nhằm bảo đảm mọi kết quả đều là thành quả trung thực. Cách tiếp cận này đặt ra thông điệp rõ ràng: ít kỳ thi hơn, nhưng mỗi kỳ thi phải sạch hơn và công bằng hơn.
Quy định thi cử mới: Từ điện thoại thông minh đến cắt giảm kỳ thi
Đối với kỳ thi 2026-2027, quy định thi cử mới không chỉ nằm ở phòng thi mà còn kéo dài tới hành vi của học sinh trên mạng và trong đời sống học đường. Bộ Công an được giao chủ trì phối hợp với Bộ GD-ĐT và các địa phương xây dựng phương án quản lý sử dụng điện thoại thông minh, mạng xã hội trong trường học phù hợp từng cấp học, nhằm hạn chế rủi ro, ngăn chặn bạo lực học đường và kiểm soát nội dung độc hại trên không gian mạng có thể tác động tới học sinh.
Song song, các địa phương được yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá, thi cử, tuyển sinh đầu cấp theo thẩm quyền, giảm các kỳ thi và cuộc thi không cần thiết. Về mặt thực tế, điều này có thể dẫn đến việc nhiều cuộc thi phong trào hoặc kiểm tra hình thức bị loại bỏ, để dành nguồn lực tổ chức những kỳ thi trọng điểm với quy trình chặt chẽ hơn, công nghệ giám sát tốt hơn và chế tài rõ ràng hơn với hành vi gian lận. Học sinh và phụ huynh do đó phải chuẩn bị tinh thần: ít cuộc thi, nhưng mỗi kỳ thi còn lại đòi hỏi tuân thủ nghiêm các quy định thi cử mới.
Tác động thực tế: Áp lực học thêm, lạm thu và quyền phản ánh của phụ huynh
Một thay đổi đáng chú ý là trọng tâm chuyển từ “ép học – ép thi” sang xây dựng môi trường giáo dục minh bạch và tôn trọng phụ huynh. Thủ tướng yêu cầu các địa phương bảo đảm công khai, minh bạch các khoản thu theo quy định, đồng thời công khai số điện thoại tiếp nhận phản ánh về lạm thu, dạy thêm, học thêm trái quy định. Nếu để xảy ra lạm thu hoặc ép buộc, gợi ý học thêm trái quy định gây áp lực lên học sinh và cha mẹ, người đứng đầu cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý trực tiếp sẽ bị xử lý nghiêm.
Với phụ huynh, điều này mở ra kênh bảo vệ quyền lợi rõ ràng hơn: khi cảm thấy bị ép đóng góp hoặc bị gây sức ép học thêm, họ có cơ sở để phản ánh và yêu cầu xử lý. Về phía học sinh, giảm bớt các kỳ thi không cần thiết và hạn chế “chạy đua” chứng chỉ, cuộc thi đồng nghĩa với việc áp lực chuẩn bị thi có thể giảm, nếu nhà trường thực hiện đúng tinh thần chỉ đạo. Tuy nhiên, những em trông chờ vào “đường tắt” qua học thêm, luyện thi và gian lận sẽ phải điều chỉnh lại chiến lược học tập, vì hệ thống đang tiến tới đánh giá năng lực thật thay vì điểm số trang trí.
Học sinh và phụ huynh cần làm gì để thích ứng với kỳ thi 2026-2027
Khi chống gian lận thi cử được đặt ngang hàng với mục tiêu giảm áp lực, trách nhiệm không chỉ thuộc về nhà trường. Học sinh và phụ huynh cũng phải thay đổi tư duy. Trước hết, cần hiểu rằng đánh giá sẽ hướng tới năng lực thực, nên chiến lược học “đối phó”, học tủ, học vì điểm sẽ ngày càng kém hiệu quả. Việc chuẩn bị cho kỳ thi 2026-2027 phải dựa trên việc nắm vững kiến thức, luyện kỹ năng làm bài và tuân thủ kỷ luật phòng thi như “luật chơi” bắt buộc.
Phụ huynh cũng nên chủ động tìm hiểu quy định thi cử mới, các hướng dẫn về sử dụng điện thoại và mạng xã hội trong trường, cũng như quyền phản ánh về lạm thu, dạy thêm. Thay vì dồn con vào các lớp luyện thi dày đặc, họ có thể tập trung hỗ trợ con xây dựng thói quen học tập bền vững, ngủ đủ, giữ sức khỏe và tâm lý ổn định. Kết luận công bằng là: chỉ đạo mới không nhằm làm học sinh sợ thi hơn, mà buộc mọi người chơi lại cuộc chơi giáo dục theo luật trung thực. Ai chấp nhận luật đó sớm, người đó có lợi thế rõ ràng.
