Từ chỉ đạo của Thủ tướng đến áp lực thay đổi thật sự trong trường học
Chỉ đạo của Thủ tướng về xử lý gian lận kỳ thi THPT, lạm thu giáo dục và dạy thêm trái phép là gói biện pháp nhằm siết kỷ cương, chống bệnh thành tích giáo dục, tăng minh bạch tài chính trường học và bảo vệ quyền lợi học sinh, phụ huynh thông qua chế tài mạnh với người đứng đầu cơ sở giáo dục và công khai thông tin vi phạm. Đây không phải một thông báo hành chính trung tính mà là lời cảnh báo: nếu trường vẫn coi phụ huynh là “máy đóng tiền” và học sinh là “chỉ số thành tích”, thì sẽ phải đối mặt với xử lý vi phạm trường học ở cấp cao hơn. Chỉ đạo được nêu trong kết luận phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 7, chiều 3/8, do Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì. Cùng thời điểm, Quyết định 1472/QĐ-TTg triển khai kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về chuẩn bị năm học mới và thực hiện Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục.
Lạm thu và dạy thêm trái phép: phụ huynh không còn là nạn nhân im lặng
Điểm khác biệt quan trọng của đợt chỉ đạo này là việc đặt trách nhiệm trực tiếp lên người đứng đầu nhà trường đối với lạm thu giáo dục và dạy thêm trái phép. Các địa phương buộc phải công khai, minh bạch mọi khoản thu đúng quy định và công khai số điện thoại tiếp nhận phản ánh về lạm thu, dạy thêm, học thêm trái quy định. Quyết định 1472 yêu cầu Sở GDĐT, UBND cấp xã và hiệu trưởng công khai đầu mối phản ánh; trường nào để xảy ra lạm thu hoặc tổ chức dạy thêm, học thêm không đúng quy định thì hiệu trưởng và người đứng đầu cơ quan quản lý trực tiếp phải chịu trách nhiệm. Điều này chấm dứt lập luận “do tập thể, do chủ trương chung” từng làm mờ trách nhiệm cá nhân. Khi kênh phản ánh được công khai, phụ huynh có công cụ để buộc nhà trường trả lời, thay vì chịu đựng những khoản thu “tự nguyện bắt buộc”. Đây là đòn đánh thẳng vào bệnh thành tích giáo dục và lợi ích nhóm quanh hoạt động dạy thêm trái phép.
Gian lận kỳ thi THPT: công nghệ cao đòi hỏi cơ chế giám sát cao hơn
Việc siết chặt gian lận kỳ thi THPT diễn ra trong bối cảnh đã xuất hiện các trường hợp thí sinh dùng công nghệ cao để gian lận, nhưng chỉ bị phát hiện sau thi nhờ tố cáo của thí sinh khác. Thủ tướng yêu cầu đổi mới kiểm tra, đánh giá, giảm áp lực thi cử nhưng đồng thời phải tăng cường phòng, chống gian lận trong các kỳ thi, nhất là kỳ thi tốt nghiệp THPT, xử lý nghiêm các sai phạm. Đáng chú ý, ông giao các cơ quan “xử lý triệt để, nghiêm minh các tiêu cực sau kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026, có hình thức công bố thông tin công khai”. Điều này không chỉ nhắm vào thí sinh gian lận kỳ thi THPT mà còn nhắm đến cả cán bộ coi thi, chấm thi, những người từng ẩn nấp sau các quy trình nội bộ. Khi thông tin vi phạm được công bố rộng rãi, uy tín cá nhân và cơ quan bị đặt dưới ánh sáng dư luận, tạo rào cản tâm lý mạnh hơn nhiều so với những hình thức kỷ luật kín.
Bệnh thành tích giáo dục: gốc rễ của gian lận và lạm thu bị “điểm mặt chỉ tên”
Các chỉ đạo lần này thẳng thắn gọi tên bệnh thành tích giáo dục như nguyên nhân sâu xa của cả gian lận kỳ thi THPT lẫn lạm thu. Trong báo cáo năm học, cơ quan quản lý thừa nhận “bệnh thành tích và tâm lý coi trọng điểm số vẫn tạo áp lực đối với người học và cơ sở giáo dục”. Vì chạy theo tỉ lệ lên lớp, tỉ lệ tốt nghiệp, nhiều trường sẵn sàng biến điểm số thành mục tiêu sống còn, kéo theo phong trào dạy thêm trái phép, thi cử gian lận để giữ thành tích. Thủ tướng giao Bộ GDĐT phải có giải pháp cụ thể để khắc phục bệnh thành tích trong dạy, học, kiểm tra, đánh giá; không chạy theo tỷ lệ mà bảo đảm đánh giá thực chất năng lực người học. Song song đó, Quyết định 1472 yêu cầu chấn chỉnh các hiện tượng tiêu cực trong dạy thêm, học thêm và bệnh thành tích, gắn trách nhiệm cá nhân với hệ quả thực tế ở từng trường. Nếu tư duy “điểm số là tất cả” không thay đổi, mọi biện pháp kỹ thuật chống gian lận sẽ chỉ là vá víu.
Phụ huynh cần làm gì trong giai đoạn siết kỷ cương mới?
Dù trọng tâm chỉ đạo là phía cơ quan quản lý, phụ huynh không thể đứng ngoài. Thủ tướng yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố ưu tiên cao nhất cho chuẩn bị năm học mới, bảo đảm đủ giáo viên, cơ sở vật chất, trường lớp, sách giáo khoa, thiết bị dạy học. Nhưng để các cam kết này không biến thành khẩu hiệu, phụ huynh phải dùng những công cụ mới: số điện thoại tiếp nhận phản ánh lạm thu, dạy thêm trái phép; kênh công bố công khai xử lý vi phạm; thông tin về những vụ tiêu cực được điều tra không có vùng cấm, không ngoại lệ. Rà soát và kiểm tra các trường, địa bàn có nguy cơ cao về bạo lực, ma túy, thuốc lá điện tử cũng được yêu cầu thực hiện trước khai giảng để bảo đảm an toàn cho học sinh. Khi nhà nước mở rộng cơ chế phản ánh và giám sát, nếu phụ huynh vẫn im lặng trước lạm thu giáo dục hoặc gian lận thi cử, thì hệ thống khó có thể tự thay đổi.
