Chuyển từ bắt lỗi sang ngăn gian lận từ sớm
Chỉ thị 37/CT-TTg là văn bản chỉ đạo trên phạm vi toàn quốc nhằm tăng cường phòng chống gian lận thi cử, kiểm tra và đánh giá trong giáo dục, đồng thời yêu cầu các cơ quan, trường học chủ động ngăn ngừa vi phạm thay vì chỉ xử lý sau khi sự việc xảy ra. Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu ký chỉ thị ngày 20/10/2026. Đây là phản ứng cần thiết: ở một số nơi, kết quả thi và đánh giá chưa phản ánh đúng chất lượng dạy học, trong khi vi phạm quy chế và thiếu trung thực trong học tập, nghiên cứu vẫn xảy ra. Hệ quả không dừng ở điểm số sai lệch; chúng làm tổn hại công bằng giáo dục, chất lượng nguồn nhân lực và niềm tin xã hội. Chỉ thị 37 Thủ tướng vì thế đặt tính liêm chính kỳ thi thành trách nhiệm chung, hướng tới nguyên tắc “học thật, thi thật, đánh giá thật”.
Giám sát chặt hơn, trách nhiệm rõ hơn
Điểm đáng chú ý là các trường và điểm thi không thể trông chờ vào việc giám thị phát hiện vi phạm trong phòng thi. Chỉ thị yêu cầu nhận diện rủi ro trước, phân định trách nhiệm theo vai trò, đồng thời thiết lập kiểm soát chéo, lưu vết hoạt động và kiểm tra độc lập ở những khâu dễ phát sinh sai phạm. Cơ quan quản lý cũng được yêu cầu rà soát quy chế, quy trình và tăng cường công nghệ để phòng ngừa, phát hiện, xử lý hành vi gian lận. Tại khu vực hoặc công đoạn có nguy cơ cao, việc sử dụng camera, thiết bị rà soát kim loại và giải pháp kỹ thuật phù hợp cần được xem xét. Các hành vi như thi hộ, học thay, đạo văn, sửa điểm, làm lộ đề hoặc dùng công nghệ cao để gian lận đều được nêu rõ là mục tiêu phải ngăn chặn và xử lý nghiêm.
Học sinh, phụ huynh và nhà trường cần chuẩn bị gì?
Với học sinh, quy định thi cử mới có nghĩa là cần nắm rõ những gì bị cấm, tuân thủ hướng dẫn tại từng kỳ kiểm tra và không tiếp tay cho việc trao đổi đáp án, thi hộ hay sử dụng thiết bị trái phép. Trường học phải phổ biến quy định, hành vi bị nghiêm cấm, hậu quả và trách nhiệm pháp lý cho cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh, sinh viên, học viên và cha mẹ học sinh. Phụ huynh nên xem việc nhắc con trung thực là trách nhiệm thiết thực, thay vì chỉ gây áp lực về điểm số. Chỉ thị cũng yêu cầu rà soát cách giao chỉ tiêu, đánh giá thi đua và khen thưởng để không tạo sức ép thành tích; không lấy riêng tỷ lệ học sinh khá, giỏi, tỷ lệ tốt nghiệp hay kết quả thi làm căn cứ xếp loại. Đây là thay đổi đáng ủng hộ: giảm động cơ làm đẹp điểm số sẽ giúp kết quả có ý nghĩa hơn.
Các mốc triển khai và điều cần theo dõi
Chỉ thị không chỉ nêu định hướng mà còn đặt ra các mốc để thúc đẩy thực hiện. Bộ Giáo dục và Đào tạo phải hoàn thành trước ngày 15/12/2026 việc rà soát quy chế, hướng dẫn và quy định liên quan, trong đó có nhận diện các cách gian lận mới bằng trí tuệ nhân tạo hoặc thiết bị công nghệ cao. Việc đổi mới giao chỉ tiêu và đánh giá thi đua nhằm hạn chế áp lực thành tích có hạn hoàn thành trước ngày 30/11/2026. Công tác kiểm soát chất lượng đề thi, kiểm tra, đánh giá và bảo mật phải được tăng cường, hoàn thành trước ngày 31/12/2026. Các cơ sở giáo dục cũng cần xây dựng lộ trình, hướng dẫn từng bước triển khai thi và đánh giá trên máy tính khi đủ điều kiện, bảo đảm công bằng và hiệu quả. Phụ huynh và học sinh nên theo dõi hướng dẫn cụ thể của trường; hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc thực thi nhất quán, không chỉ vào quy định trên giấy.
