Cải cách giáo dục: không chỉ sửa kỹ thuật thi cử mà là tái lập đạo đức của hệ thống
Cải cách giáo dục theo định hướng mới của Thủ tướng Lê Minh Hưng là quá trình tái thiết toàn diện từ cách dạy, học, kiểm tra, đánh giá đến đạo đức giáo viên, ý thức thượng tôn pháp luật của nhà trường và học sinh, nhằm xóa bỏ gian lận thi cử, thoát khỏi ám ảnh bệnh thành tích và xây dựng lại niềm tin xã hội đối với chất lượng giáo dục công lập. Thông điệp quan trọng ở đây là: giáo dục không thể được chữa bằng vài quy chế thi mới, mà phải được chữa từ gốc – tức là ý thức chấp hành pháp luật và đạo đức nghề nghiệp của người dạy. Sau những vi phạm thi cử vừa qua, Thủ tướng yêu cầu đổi mới cách dạy, học và đánh giá, kiên quyết chống gian lận, bảo đảm chất lượng thực chất. Ông xem năm học 2026-2027 là năm chuyển trạng thái, với phương châm “Đổi mới tư duy – Chuyển biến mạnh mẽ – Kết quả thực chất”.
Gian lận thi cử: từ ‘bệnh thành tích’ đến vi phạm pháp luật có hệ thống
Điểm sắc nét nhất trong phát biểu của Thủ tướng là cách ông gọi đúng tên gian lận thi cử: đó không chỉ là bệnh thành tích, mà là vấn đề ý thức chấp hành pháp luật của giáo viên và nhà trường. Khi giáo viên vào phòng thi nhắc bài cho thí sinh, như trường hợp ở một trường chuyên với hơn 290 trong số 328 thí sinh đạt từ 9 điểm Toán trở lên và khoảng 140 em đạt điểm tuyệt đối, hệ thống đã không còn sai sót về chuyên môn, mà đã trượt sang phạm trù vi phạm pháp luật. Kết quả thi lại cho thấy điểm trung bình các môn giảm từ 0,2 đến 3,76 điểm, riêng Toán từ 9,58 xuống 6,24. Đây là con số phơi bày sự giả tạo của thành tích và cho thấy gian lận thi cử đang phá hủy chất lượng giáo dục thực chất hơn bất kỳ thiếu thốn cơ sở vật chất nào. Nếu những hành vi này không bị xem là vi phạm pháp luật và bị xử lý nghiêm, mọi khẩu hiệu về cải cách giáo dục sẽ chỉ dừng ở lời nói.
Đặt đạo đức giáo viên và thượng tôn pháp luật làm nền cho chất lượng giáo dục
Điểm gây tranh luận nhưng cần thiết trong chỉ đạo lần này là yêu cầu trực diện đối với đội ngũ giáo viên: dạy học sinh điều đầu tiên phải là đạo đức, ý thức tuân thủ pháp luật; thượng tôn pháp luật phải đặt lên hàng đầu. Khi Thủ tướng nói gian lận thi cử không thể chỉ gọi là bệnh thành tích mà là ý thức chấp hành pháp luật của các thầy cô, ông đã chuyển trọng tâm cải cách giáo dục từ kỹ thuật sang đạo đức nghề. Điều này khó nghe với một bộ phận giáo viên vốn đang chịu áp lực thu nhập và thành tích, nhưng nếu khung đạo đức không được tái lập, mọi nỗ lực nâng cao chất lượng giáo dục sẽ chỉ tạo thêm các áp lực điểm số. Việc điều chỉnh tăng phụ cấp ưu đãi theo nghề của giáo viên lên mức từ 45–80% và phụ cấp nhân viên trường học bổ sung 20% được đặt song song với yêu cầu siết kỷ luật, cho thấy thông điệp: Nhà nước sẵn sàng đầu tư cho đội ngũ, nhưng đổi lại, đạo đức giáo viên phải tương xứng với vai trò dẫn dắt thế hệ trẻ.
Thoát khỏi áp lực điểm số: đổi mới dạy, học, đánh giá thay vì tô hồng báo cáo
Thủ tướng thẳng thắn nhận định phương pháp dạy, học, kiểm tra và đánh giá hiện vẫn còn nặng về điểm số và thi cử. Ám ảnh điểm số đã nuôi dưỡng bệnh thành tích, gian lận thi cử và dạy thêm, học thêm biến tướng, kéo theo gánh nặng chi phí cho gia đình, tạo bất bình đẳng trong tiếp cận chất lượng giáo dục. Định hướng cải cách giáo dục lần này là chuyển trọng tâm từ hoàn thiện thể chế, chính sách sang tổ chức thực hiện đồng bộ, thực chất, trong đó các biện pháp chống gian lận thi cử được coi là ưu tiên hàng đầu của năm học 2026-2027. Yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá, chấm dứt tình trạng phát sinh các loại hồ sơ sổ sách ngoài quy định để giáo viên tập trung vào dạy học, nếu làm nghiêm, sẽ cắt bớt ‘lớp sơn’ thành tích trên giấy, buộc nhà trường nhìn vào kết quả học tập thực. Rà soát, hoàn thiện chương trình, sách giáo khoa và đổi mới thi tốt nghiệp THPT, đại học, cao đẳng sẽ được xây dựng thành kế hoạch, trình trong tháng 10, cho thấy cải cách điểm số không dừng ở khẩu hiệu.
Năm học 2026-2027: chống gian lận thi cử, lạm thu và thiếu sách như một bài kiểm tra về kỷ cương
Năm học 2026-2027 được Thủ tướng xác định là năm chuyển trạng thái với yêu cầu “Thầy ra thầy – Trò ra trò”, nghiêm túc chấn chỉnh bệnh thành tích trong giáo dục. Điểm đáng chú ý là cải cách giáo dục được kết nối với những vấn đề rất đời thường: đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên, không để học sinh vì hoàn cảnh khó khăn mà phải nghỉ học, xử lý ngay tình trạng thiếu phòng học, thiết bị và quá tải tại đô thị, khu công nghiệp. Đồng thời, Thủ tướng yêu cầu không để xảy ra thiếu sách giáo khoa, nhất là tại vùng khó khăn, miền núi, biên giới, hải đảo, và chấn chỉnh lạm thu, dạy thêm học thêm, gian lận thi cử, an toàn trường học, an toàn thực phẩm. Câu nói đáng được trích lại là: “Chấn chỉnh kỷ luật, kỷ cương, xử lý nghiêm sai phạm, không né tránh, không bao che” – nếu được thực hiện đúng tinh thần, năm học 2026-2027 sẽ là phép thử đầu tiên cho mức độ nghiêm túc của chiến lược cải cách giáo dục đang được đặt nhiều kỳ vọng.
