Ninh Thuận – “hạt nhân” mới của hạ tầng năng lượng chiến lược
Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận là dự án điện hạt nhân quy mô quốc gia, được định vị như hạt nhân của hạ tầng năng lượng chiến lược nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao năng lực khoa học công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghiệp điện hạt nhân toàn cầu. Việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu chuẩn bị tốt điều kiện để khởi động lại nhà máy không chỉ là động thái kỹ thuật, mà là một lựa chọn chính trị – kinh tế cho thấy Việt Nam chấp nhận quay lại đường đua điện hạt nhân sau tám năm tạm dừng. Đây là thông điệp rõ ràng: nếu muốn giữ đà tăng trưởng và tránh tụt hậu trong cạnh tranh hạ tầng với các nền kinh tế trong khu vực, năng lượng hạt nhân Việt Nam không thể mãi đứng ngoài cuộc.
Vì sao điện hạt nhân trở lại trên bàn chiến lược?
Điểm đáng chú ý nhất trong định hướng mới là cách lãnh đạo cao nhất đặt nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận vào trung tâm một dự án “năng lượng thế kỷ”. Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định đây là cơ hội để “phát triển nhân lực chất lượng cao, nâng cao tiềm lực khoa học công nghệ quốc gia, tham gia vào chuỗi cung ứng công nghiệp điện hạt nhân toàn cầu”. Trong bối cảnh Ninh Thuận đã chứng minh khả năng bứt phá với điện mặt trời, điện gió, tốc độ tăng trưởng GRDP 9%/năm và thu nhập bình quân đầu người tăng gấp 4 lần trong vòng 10 năm, việc tái khởi động điện hạt nhân là bước đi hợp logic: nâng cấp từ một trung tâm năng lượng tái tạo thành nút hạ tầng năng lượng chiến lược, kết hợp cả nguồn tái tạo và nguồn nền công suất lớn, ổn định.
Điện hạt nhân trong bức tranh cạnh tranh hạ tầng khu vực
Nếu chỉ dựa vào năng lượng tái tạo, Việt Nam khó giữ lợi thế khi các nền kinh tế trong khu vực đẩy mạnh hạ tầng năng lượng quy mô lớn. Điện gió, điện mặt trời giúp Ninh Thuận “trở mình” từ tỉnh khó khăn thành địa phương có thu nhập trung bình, nhưng chúng vẫn phụ thuộc thời tiết và cần nguồn điện nền. Năng lượng hạt nhân Việt Nam, nếu được triển khai tại Ninh Thuận với công nghệ hiện đại như cam kết “đảm bảo lựa chọn những công nghệ hạt nhân tốt nhất”, có thể trở thành trụ cột ổn định hệ thống, giảm rủi ro thiếu điện trong các giai đoạn cao điểm. Quan trọng hơn, sở hữu nhà máy điện hạt nhân vận hành an toàn sẽ là tín hiệu mạnh rằng Việt Nam sẵn sàng bước lên nấc thang hạ tầng mới, ngang hàng với những nền kinh tế đặt cược dài hạn vào khoa học – công nghệ cao.
Từ Nghị quyết đến thực tiễn: thử thách của một chiến lược dài hơi
Dù không được nêu cụ thể trong nguồn, định hướng tái khởi động nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận rõ ràng gắn với lộ trình hiện đại hóa hạ tầng, mà địa phương này được yêu cầu trở thành trung tâm năng lượng tái tạo quốc gia, đồng thời chú trọng hạ tầng truyền tải và công nghệ lưu trữ. Vấn đề không còn là “có làm hay không”, mà là làm thế nào để đi cùng lúc ba đường: củng cố hệ thống chính trị trong sạch, nâng chất lượng nguồn nhân lực, và xây dựng niềm tin xã hội vào năng lượng hạt nhân. Nếu Ninh Thuận thành công, nó sẽ trở thành mô hình cho cách một tỉnh cửa ngõ, giàu tiềm năng biển, du lịch và năng lượng, đóng vai trò “ phòng thí nghiệm ” cho hạ tầng năng lượng chiến lược mới. Thất bại, thì Việt Nam mất một thập kỷ nữa loay hoay với bài toán an ninh năng lượng.
Đổi mới tư duy phát triển địa phương trong kỷ nguyên điện hạt nhân
Quyết định chuẩn bị tái khởi động điện hạt nhân cũng kéo theo áp lực thay đổi cách nhìn về phát triển địa phương. Ninh Thuận không còn là nơi cung cấp đất đai, tài nguyên cho một dự án quốc gia rồi chấp nhận hy sinh; Tổng Bí thư nhấn mạnh người dân phải “được tái phân phối, thụ hưởng những thành quả xứng đáng”. Điều đó đặt ra yêu cầu lập quy hoạch mới: từ hạ tầng giáo dục, y tế, văn hóa, đến công viên, cây xanh, môi trường sinh thái, để thu hút nhân tài đến làm việc và sinh sống lâu dài. Ưu điểm là tỉnh đã cho thấy khả năng cải thiện môi trường đầu tư, đứng thứ 11 cả nước về PCI năm 2023. Thách thức là làm sao vừa giữ bản sắc, vừa trở thành đô thị năng lượng hiện đại, nơi điện hạt nhân không bị nhìn như rủi ro, mà như nền tảng cho một tương lai bền vững.
