8.400 ha là đích đến, không phải kết quả đã có
Sâm Ngọc Linh là cây dược liệu đặc hữu có yêu cầu sinh trưởng gắn với môi trường rừng, vì vậy mở rộng diện tích phải đi cùng bảo tồn sinh thái và kiểm soát chất lượng. Ngày 11/11/2026, Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng ban hành Nghị quyết số 22-NQ/TU về bảo tồn, phát triển sâm Ngọc Linh và các loài dược liệu đến năm 2030, định hướng năm 2045. Đây là bước đưa tham vọng phát triển dược liệu thành ngành hàng chiến lược vào một lộ trình cụ thể; nhưng con số diện tích sẽ không thể tự nó chứng minh thành công.
Đến năm 2030, thành phố đặt mục tiêu phát triển 8.400 ha tại Trà Linh, Trà Tập, Trà Leng, Nam Trà My, Trà Vân và các vùng di thực phù hợp; sản lượng sâm củ hướng tới 60 tấn mỗi năm, trên khoảng 300 ha khai thác. Hiện Đà Nẵng có khoảng 1.000 ha sâm Ngọc Linh và 3.000 ha dược liệu khác. Khoảng cách giữa hiện trạng và mục tiêu rất lớn, nên cần phân biệt chỉ tiêu quy hoạch với diện tích đã trồng. Vùng định hướng bảo tồn, phát triển sâm và dược liệu rộng khoảng 100.000 ha cũng không đồng nghĩa toàn bộ đất đó có thể đưa ngay vào sản xuất.
Giống và rừng quyết định khả năng mở rộng
Muốn trồng sâm Ngọc Linh trên diện rộng, trước hết phải có nguồn giống đủ chuẩn và phù hợp với điều kiện sinh trưởng. Nghị quyết đặt mục tiêu nâng cấp hai cơ sở bảo tồn giống gốc tại Trạm Dược liệu Trà Linh và Trại Sâm Tắk-Ngo, đạt năng lực cung ứng ít nhất 600.000 cây giống đạt tiêu chuẩn mỗi năm. Đây là mắt xích đáng theo dõi: nếu nguồn giống không theo kịp tiến độ, mục tiêu diện tích dễ trở thành cuộc chạy đua số lượng, kéo theo rủi ro về chất lượng và sinh kế người trồng.
Chính sách hỗ trợ hiện có quy định mức tối đa 80% giá mua giống cho hộ, nhóm hộ, cá nhân đủ điều kiện; mức hỗ trợ 100% áp dụng cho những đối tượng đủ điều kiện có nơi ở thuộc vùng đặc biệt khó khăn. Đây không phải hỗ trợ tự động cho mọi người trồng. Kế hoạch của thành phố dự kiến hỗ trợ giống để trồng khoảng 200 ha mỗi năm, tương đương khoảng 1.000 ha trong giai đoạn 2026–2030, chứ không phải toàn bộ phần mở rộng lên 8.400 ha.
Bài toán còn nằm ở rừng: độ che phủ tán cây, nguồn nước, độ ẩm và lớp thảm mục đều ảnh hưởng đến điều kiện sinh trưởng. Bởi vậy, phát triển vùng sâm chỉ bền vững nếu bảo vệ rừng và đa dạng sinh học trở thành điều kiện thực thi, không phải phần việc đứng ngoài chỉ tiêu sản xuất.
Chế biến sâu mới biến diện tích thành giá trị
Điểm nghẽn không dừng ở khâu trồng. Liên kết chuỗi giá trị còn thiếu bền vững, hoạt động khai thác và chế biến còn thủ công, sản phẩm chế biến sâu chưa nhiều; thương mại, truy xuất nguồn gốc, bảo hộ thương hiệu và chống hàng giả vẫn gặp khó. Vì thế, mở rộng vùng trồng mà không đồng thời xây năng lực chế biến và tiêu thụ có thể làm tăng nguồn cung nhưng chưa chắc tạo thêm giá trị cho người dân.
Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030, sản phẩm chế biến sâu chiếm ít nhất 30% giá trị sản phẩm và 50% cơ sở sản xuất, chế biến đáp ứng tiêu chuẩn GMP-WHO. Thành phố cũng định hướng hình thành chuỗi sản xuất, chế biến, tiêu thụ theo tiêu chuẩn GACP-WHO và đầu tư hạ tầng trung tâm công nghiệp dược liệu tại các khu công nghiệp, ưu tiên Khu kinh tế mở Chu Lai. Hướng đi này hợp lý, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào tiến độ dự án, công nghệ chế biến và khả năng tìm đầu ra; sự hiện diện của doanh nghiệp chưa đồng nghĩa chuỗi liên kết đã vận hành hiệu quả.
Một chỉ dấu quan trọng khác là quản lý, truy xuất nguồn gốc toàn bộ diện tích trồng sâm và dược liệu. Với sản phẩm giá trị cao, minh bạch từ vườn trồng đến hàng hóa là nền tảng để kiểm soát chất lượng, hạn chế hàng giả và tạo niềm tin thị trường. Nếu thiếu khâu này, chế biến sâu khó xây dựng được thương hiệu có sức cạnh tranh.
Đo thành công bằng sinh kế và những mốc thực thi
Nghị quyết đặt mục tiêu cải thiện việc làm, thu nhập cho ít nhất 30% số hộ đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng dược liệu; riêng vùng sâm Ngọc Linh là 60%. Thu nhập bình quân của người tham gia phát triển sâm và dược liệu được đặt mục tiêu 96 triệu đồng mỗi người mỗi năm, chưa phải mức đã đạt. Đây là thước đo thực tế hơn một con số diện tích: người dân có tham gia ổn định vào chuỗi sản xuất hay không, và lợi ích có đến được với cộng đồng vùng trồng hay không.
Việc triển khai nghị quyết phải được các cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội quán triệt trong tháng 11/2026; các nhiệm vụ tiếp theo tập trung vào quy hoạch, cơ chế, hạ tầng, nghiên cứu khoa học, bảo tồn nguồn gen, phát triển thương hiệu và mở rộng thị trường. Đến năm 2045, thành phố hướng tới 10.000 ha sâm, trong đó 35–40% diện tích đạt chứng nhận GACP-WHO và sản phẩm chế biến sâu chiếm ít nhất 80% giá trị sản phẩm.
Kế hoạch 8.400 ha có thể tạo nền tảng cho ngành dược liệu, nhưng không nên được đánh giá bằng tốc độ mở rộng đơn thuần. Điều cần theo dõi là chất lượng giống, mức độ bảo vệ rừng, tỷ trọng chế biến sâu, khả năng truy xuất và thu nhập thực tế của người trồng. Chỉ khi các mắt xích ấy cùng tiến triển, phát triển vùng sâm mới chuyển từ mục tiêu trên giấy thành giá trị bền vững.
