Đột quỵ không chờ người bệnh tự hồi phục
Đột quỵ là tình trạng dòng máu đến một phần não bị gián đoạn vì mạch máu tắc nghẽn hoặc vỡ, khiến tế bào thần kinh nhanh chóng bị tổn thương. Khi nghi ngờ đột quỵ, chờ xem triệu chứng có tự hết hay không là lựa chọn nguy hiểm: mỗi phút trì hoãn có thể làm giảm cơ hội điều trị và tăng nguy cơ tổn thương não, tàn tật lâu dài. Tại Việt Nam, mỗi năm có khoảng 200.000 ca đột quỵ mới và 167.000 trường hợp tử vong. Con số này đủ để xem việc nhận biết sớm không chỉ là kiến thức dành riêng cho người lớn tuổi hay người có bệnh nền. Đột quỵ có thể xảy ra ở nhiều người; biết cách phản ứng khi xuất hiện dấu hiệu cảnh báo là điều thiết thực mà gia đình và người xung quanh cần chuẩn bị.
FAST giúp nhận ra dấu hiệu cảnh báo
Quy tắc FAST giúp ghi nhớ những dấu hiệu đột quỵ cần hành động ngay: Face là méo miệng hoặc lệch mặt; Arm là yếu hoặc tê đột ngột một bên tay; Speech là nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời nói; Time là gọi cấp cứu 115. Đừng đợi triệu chứng xuất hiện đầy đủ mới phản ứng: chỉ một biểu hiện đột ngột cũng đủ để gọi cấp cứu và nhờ nhân viên y tế đánh giá. Mất thăng bằng bất ngờ, giảm thị lực bất thường hoặc đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột cũng cần được xem là dấu hiệu đáng lo. Nhận biết đột quỵ càng sớm, người bệnh càng sớm được đưa đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu. Đây không phải lúc tự chẩn đoán; nhiệm vụ của người xung quanh là nhận ra bất thường và gọi trợ giúp.
Giờ vàng đột quỵ: đừng để lỡ cơ hội điều trị
Tỷ lệ người bệnh đến viện trong 4,5 giờ đầu còn thấp: chỉ khoảng 23,2% trường hợp tiếp cận cơ sở y tế trong khoảng thời gian này. Điều đó đáng lo vì một số người bị đột quỵ thiếu máu não, nếu đủ điều kiện, có thể được điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết trong khoảng thời gian phù hợp; trường hợp tắc mạch lớn có thể được xem xét lấy huyết khối tùy kết quả chẩn đoán. Giờ vàng đột quỵ không phải khoảng thời gian để gia đình cân nhắc chờ đợi, mà là lý do để gọi cấp cứu ngay khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ. Đưa người bệnh đến cơ sở có khả năng cấp cứu đột quỵ càng sớm càng tốt giúp bác sĩ đánh giá cơ hội điều trị và hạn chế tổn thương. Nhận biết sớm có ý nghĩa thực tế nhất khi được nối tiếp bằng hành động nhanh.
Gọi cấp cứu, không tự xử trí tại nhà
Khi nghi ngờ đột quỵ, hãy gọi 115 và làm theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu; không tự cho người bệnh dùng thuốc, không chờ triệu chứng thuyên giảm và không trì hoãn việc đến viện. Ngay cả khi dấu hiệu thần kinh tự hết sau vài phút, người bệnh vẫn cần được bác sĩ kiểm tra kịp thời vì có thể đã trải qua cơn thiếu máu não thoáng qua. Về lâu dài, kiểm soát các nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ, hút thuốc và ít vận động cũng rất quan trọng. Khám sức khỏe định kỳ, theo dõi huyết áp, đường huyết, mỡ máu, tuân thủ điều trị bệnh nền, vận động phù hợp và bỏ thuốc lá là những bước phòng ngừa thiết thực. Tuy nhiên, phòng ngừa không thay thế cấp cứu: khi có dấu hiệu cảnh báo, ưu tiên vẫn là gọi trợ giúp ngay.
