Đột quỵ là gì và vì sao 3 phút đầu tiên quyết định sự sống còn
Đột quỵ là tình trạng một phần não bộ đột ngột không được cung cấp đủ máu và oxy, khiến tế bào não bị tổn thương nhanh chóng, dẫn đến rối loạn vận động, cảm giác, lời nói hoặc ý thức, nếu không được nhận biết và xử trí trong vài phút đầu có thể gây tàn phế vĩnh viễn hoặc tử vong. Đột quỵ thường xảy ra đột ngột, không có dấu hiệu báo trước; triệu chứng xuất hiện chính là lúc cơn đột quỵ bắt đầu. Điều này có nghĩa là bạn không có "thời gian chuẩn bị" – bạn chỉ có thời gian để hành động. Các bác sĩ nhấn mạnh nguyên tắc “thời gian chính là não bộ”: mỗi phút chậm trễ là thêm một vùng não chết đi. Vì vậy, mục tiêu của chúng ta không phải là hiểu hết y khoa, mà là nhận biết đột quỵ nhanh và gọi cấp cứu ngay.
BE FAST: Cách nhận biết đột quỵ nhanh trong vòng 3 phút
Nếu bạn nhớ được cụm từ BE FAST, bạn đã nắm trong tay bộ công cụ nhận biết dấu hiệu đột quỵ chỉ trong vài phút. B – Balance: người bệnh đột ngột mất thăng bằng, khó phối hợp vận động, đi loạng choạng. E – Eyes: nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực một phần hay toàn bộ ở một hoặc hai mắt. F – Face: mặt méo, xệ một bên; hãy bảo người đó mỉm cười để xem có mất cân đối nửa mặt hay không. A – Arm: yếu tay hoặc chân một bên; yêu cầu họ giơ hai tay, nếu một tay không nâng được hoặc nâng lên rồi từ từ hạ xuống, đó là dấu hiệu nguy hiểm. S – Speech: nói lắp, khó nói, không nói được; không hiểu lời người khác hoặc không làm theo mệnh lệnh đơn giản. T – Time: thấy bất kỳ dấu hiệu nào, phải hành động ngay – gọi cấp cứu khẩn cấp, không chần chừ.
Từ câu chuyện CSGT cứu người: sơ cứu đột quỵ đúng cách là cứu não, không phải "chữa tại chỗ"
Sáng 18/9, trên Quốc lộ 32 đoạn qua xã Hát Môn, Hà Nội, Tổ công tác Đội Cảnh sát giao thông đường bộ số 9 do Trung tá Phạm Việt Dũng làm Tổ trưởng đã kịp thời sơ cứu một người đàn ông đột quỵ khi ông bất tỉnh tại quán ăn ven đường lúc khoảng 8h30. Họ nhanh chóng tiếp cận, thực hiện thao tác sơ cứu ban đầu và lập tức liên hệ Bệnh viện Đa khoa Đan Phượng để hỗ trợ y tế khẩn cấp. Kết quả, nạn nhân Đỗ Kim T., sinh năm 1975, đã hồi tỉnh và dần ổn định sức khỏe. Câu chuyện này cho thấy sơ cứu đột quỵ đúng cách không phải là tự cho uống thuốc hay cố “làm cho tỉnh”, mà là giữ đường thở thông thoáng, đặt nằm an toàn, theo dõi dấu hiệu sinh tồn và quan trọng nhất: gọi cấp cứu, chuyển đến bệnh viện có khả năng cấp cứu tim mạch và thần kinh càng sớm càng tốt. Họ đã cứu não bộ của người đàn ông ấy bằng tốc độ và bình tĩnh, không bằng các mẹo truyền miệng.
Những điều tuyệt đối không nên làm khi nghi ngờ đột quỵ
Phần nguy hiểm nhất không nằm ở bản thân cơn đột quỵ, mà nằm ở những xử trí sai lầm trong những phút đầu. Một quan niệm sai lầm phổ biến là tự điều trị đột quỵ tại nhà bằng thuốc như aspirin. Các bác sĩ giải thích có hai loại đột quỵ: xuất huyết não và nhồi máu não; trong đột quỵ xuất huyết, mạch máu não bị vỡ và chảy máu, còn trong nhồi máu não, cục máu đông làm tắc mạch. Nếu không chụp chiếu, không ai biết bệnh nhân đang thuộc loại nào; dùng aspirin nhầm cho người xuất huyết não có thể làm tình trạng chảy máu nặng hơn. Bạn cũng không nên cố ép bệnh nhân ăn uống, di chuyển mạnh, tự xoa bóp hay cạo gió. Việc duy nhất nên làm là nhận biết dấu hiệu đột quỵ, gọi cấp cứu, giữ người bệnh nằm nghiêng an toàn và chuẩn bị thông tin thời điểm khởi phát triệu chứng để bác sĩ quyết định phương án điều trị.
Vì sao cả cộng đồng phải thuộc lòng dấu hiệu đột quỵ
Đột quỵ không chỉ là chuyện của người cao tuổi hay bệnh nhân tim mạch; nó có thể xảy ra với bất kỳ ai, ở quán ăn, trên đường, trong gia đình. Nhận biết các dấu hiệu đột quỵ khi bản thân hoặc người xung quanh có nguy cơ là vô cùng quan trọng, vì mỗi phút đều quyết định khả năng hồi phục. Câu chuyện CSGT sơ cứu và đưa bệnh nhân đến bệnh viện, nhận được nhiều lời khen ngợi từ cộng đồng, cho thấy xã hội đánh giá cao hành động nhanh và đúng. Nhưng chúng ta không thể luôn chờ có lực lượng chức năng xuất hiện; mỗi người dân cần trở thành "điểm nhận biết" của chính khu phố mình. Nếu bạn từng có cơn thiếu máu não thoáng qua với triệu chứng giống đột quỵ rồi tự hết, bạn càng phải thông báo cho bác sĩ, vì khoảng một phần ba người từng bị như vậy sẽ bị đột quỵ sau đó. Hiểu và hành động sớm không chỉ cứu một người, mà còn giảm gánh nặng tàn phế cho cả gia đình và xã hội.
