Thay đổi cách gọi để can thiệp sớm
Tăng huyết áp là tình trạng huyết áp cao kéo dài, làm tăng nguy cơ tim mạch và cần được phát hiện, kiểm soát bằng đo lường chuẩn cùng kế hoạch chăm sóc phù hợp. Khuyến cáo lâm sàng toàn cầu năm 2026 của Hội Tăng huyết áp Quốc tế (ISH), được TS.BS Nguyễn Quang Bảy, Giám đốc Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa, Bệnh viện Bạch Mai, thông tin, chia chăm sóc thành hai mức: thiết yếu, dành cho các bối cảnh cần yêu cầu tối thiểu, và tối ưu, dành cho nơi có đủ nguồn lực để triển khai chăm sóc toàn diện. Một thay đổi đáng chú ý là bỏ cách gọi “tiền tăng huyết áp” để dùng “huyết áp tăng” với chỉ số tại phòng khám từ 130–139 mmHg tâm thu và/hoặc 80–89 mmHg tâm trương. Đây không phải chỉnh sửa câu chữ cho đẹp: tên gọi mới nhấn mạnh mức huyết áp này đã bất thường và cần được quan tâm, thay vì tạo cảm giác có thể chờ đến khi bệnh tiến triển mới hành động. Cách phân tầng thiết yếu và tối ưu cũng giúp hướng dẫn tăng huyết áp có thể áp dụng ở những nơi có điều kiện chăm sóc rất khác nhau.
Đo huyết áp đúng trước khi đặt mục tiêu
Kiểm soát huyết áp chặt hơn chỉ có ý nghĩa khi con số đầu vào đáng tin. Hướng dẫn nhấn mạnh đo theo quy trình chuẩn tại phòng khám hoặc tại nhà; đo tùy tiện, ngẫu nhiên có thể cho kết quả sai lệch, thường cao hơn thực tế, nên không phù hợp làm căn cứ chẩn đoán hay theo dõi. Để đo tại nhà, người bệnh nên ghi số vào buổi sáng và buổi tối trong 3–7 ngày. Trước mỗi lần đo, nghỉ năm phút; sau đó đo hai lượt cách nhau một phút. Theo dõi ít nhất ba ngày, bảo đảm có tối thiểu 12 lượt đo, rồi bỏ kết quả ngày đầu khi tính trung bình. Nếu đo ba lần trong một lượt, hướng dẫn minh họa cách lấy trung bình hai kết quả sau. Làm đủ quy trình có thể tốn công hơn một lần đo nhanh, nhưng giúp bác sĩ tránh điều chỉnh thuốc dựa trên một con số đơn lẻ. Ở mức chăm sóc tối ưu, đo tại nhà được ưu tiên trong chẩn đoán và quản lý.
Mục tiêu thấp hơn, nhưng không áp dụng máy móc
Khuyến cáo chuyển trọng tâm sang điều trị sớm hơn và hướng tới mức huyết áp thấp hơn. Ở mức chăm sóc tối ưu, mục tiêu là dưới 130/80 mmHg theo kết quả đo chuẩn tại phòng khám, tại nhà và huyết áp ban ngày ghi bằng máy theo dõi lưu động ABPM; ở mức thiết yếu, mục tiêu chung là dưới 140/90 mmHg. Với người có huyết áp tăng ở ngưỡng 130–139/80–89 mmHg, khuyến cáo đề cập việc dùng thuốc cho hầu hết người được xác định trong nhóm này. Tuy vậy, mục tiêu thấp hơn không đồng nghĩa mọi người đều nên theo cùng một ngưỡng. Hướng dẫn yêu cầu cá thể hóa cho người trên 85 tuổi, người trẻ nhưng suy yếu, người có triệu chứng hạ huyết áp khi đổi tư thế hoặc người có thời gian sống thêm dự kiến ngắn. Điểm đáng giá là không biến con số thành mệnh lệnh cứng: mục tiêu phải cân bằng lợi ích kiểm soát với tình trạng và khả năng dung nạp của từng người.
Đơn giản hóa thuốc, đưa công nghệ vào theo dõi
Uống thuốc không đều không phải chuyện nhỏ có thể bỏ qua: tình trạng này gặp ở khoảng 30–50% người bệnh và được xếp là yếu tố nguy cơ tim mạch phổ biến, có thể thay đổi. Hướng dẫn khuyến khích giảm gánh nặng điều trị bằng viên phối hợp nhiều hoạt chất liều cố định, dùng một lần mỗi ngày, cùng ứng dụng nhắc lịch và sự theo dõi của nhóm nhân viên y tế đa chuyên môn. Với đa số người có kết quả đo chuẩn tại phòng khám từ 140/90 mmHg trở lên, khuyến cáo nêu hướng dùng ngay từ đầu viên phối hợp hai thuốc. Nhóm huyết áp tăng 130–139/80–89 mmHg thường ưu tiên một thuốc; có thể cân nhắc phối hợp hai thuốc liều thấp nếu nguy cơ tim mạch cao và huyết áp tâm thu gần 140 mmHg. Với ca kháng trị hoặc chưa kiểm soát, sơ đồ tối ưu bổ sung các thuốc mới như aprocitentan, esaxerenone, baxdrostat, lorundrostat và zilebesiran. Công nghệ số cũng được ghi nhận qua ứng dụng sức khỏe, khám từ xa, công cụ hỗ trợ lâm sàng, thiết bị đeo và đồng hồ thông minh tích hợp trí tuệ nhân tạo. Những lựa chọn này mở rộng cách theo dõi, nhưng không thay thế đánh giá chuyên môn.
Kết luận: đừng tự đổi phác đồ theo một lần đo
Thông điệp thực tế của hướng dẫn tăng huyết áp mới không phải là mọi người cần tự hạ huyết áp bằng mọi giá. Đó là đo huyết áp đúng, theo dõi đủ ngày, dùng thuốc theo kế hoạch và hướng tới mục tiêu phù hợp với hoàn cảnh cá nhân. Viên phối hợp và công cụ nhắc thuốc có thể giúp duy trì điều trị, còn dữ liệu tại nhà giúp việc trao đổi với nhân viên y tế cụ thể hơn. Các ngưỡng điều trị, lựa chọn thuốc và cách diễn giải số đo cần được đặt trong bối cảnh sức khỏe của từng người. Vì vậy, người bệnh không nên tự ngừng, thêm hoặc đổi thuốc điều trị huyết áp chỉ dựa trên một lần đo hay thông tin về công nghệ mới; hãy trao đổi với bác sĩ trước khi thay đổi điều trị. Hướng dẫn chỉ phát huy giá trị khi biến những con số thành quyết định an toàn, nhất quán và có theo dõi.
