Thượng đỉnh Mỹ - Triều Tiên có thể diễn ra bất cứ lúc nào?

Thượng đỉnh Mỹ – Triều: định nghĩa và nhận định then chốt

Thượng đỉnh Mỹ Triều Tiên là cuộc gặp cấp cao giữa Tổng thống Mỹ và nhà lãnh đạo Triều Tiên, nhằm trao đổi trực tiếp về phi hạt nhân hóa, giảm căng thẳng quân sự và thiết lập cơ chế bảo đảm an ninh lâu dài trên bán đảo Triều Tiên, qua đó định hình lại cấu trúc đối đầu – hợp tác tại Đông Bắc Á và ảnh hưởng tới trật tự chiến lược toàn cầu. Hiện tại, điểm mấu chốt không phải là việc Kim Jong Un Trump gặp lại nhau có diễn ra hay không, mà là cách cộng đồng quốc tế đọc và sử dụng các tín hiệu đối thoại Mỹ Triều Tiên đang xuất hiện. Nếu bỏ lỡ cửa sổ ngoại giao lần này, triển vọng hòa bình bán đảo Triều Tiên sẽ tiếp tục bị treo lơ lửng trong trạng thái đình chiến kéo dài, đầy rủi ro và khó đoán.

Tình báo Hàn Quốc dự báo: hội nghị có thể diễn ra bất cứ lúc nào

Cơ quan tình báo Hàn Quốc (NIS) là bên đầu tiên đặt lên bàn một nhận định táo bạo: "có thể xem xét khả năng cuộc gặp diễn ra bất cứ lúc nào". Phát biểu của nghị sĩ Youn Kun-young trước Ủy ban Tình báo Quốc hội Hàn Quốc cho thấy giới an ninh Seoul tin rằng dù chưa có bằng chứng về các kênh đối thoại chính thức, đã xuất hiện "những dấu hiệu cho thấy có sự trao đổi" giữa Washington và Bình Nhưỡng. Về chính trị, đây là cách Seoul nhấn mạnh rằng cửa sổ cho thượng đỉnh Mỹ Triều Tiên đang mở, đồng thời gây sức ép mềm buộc cả hai bên phải tính đến phương án ngoại giao. Tuy nhiên, việc NIS thừa nhận "chưa có tiếp xúc nào" liên quan đề xuất chấm dứt Chiến tranh Triều Tiên của Tổng thống Lee Jae Myung cho thấy cơ hội vẫn chỉ là tiềm năng, chưa chuyển thành tiến trình thực tế.

Đáng chú ý, đánh giá của NIS xuất hiện đúng lúc nội bộ Hàn Quốc dịch chuyển sang đường lối mềm dẻo hơn. Từ khi nhậm chức, Tổng thống Lee Jae Myung liên tục đề nghị khôi phục đối thoại liên Triều và gần đây đề xuất hai bên thảo luận về việc chính thức chấm dứt Chiến tranh Triều Tiên 1950 – 1953. Về mặt kỹ thuật, hai miền vẫn trong tình trạng đình chiến từ năm 1953 vì chưa có hòa ước hòa bình. Việc tình báo Hàn Quốc công khai khả năng thượng đỉnh cho thấy Seoul muốn gắn đối thoại Mỹ Triều Tiên với mục tiêu rộng hơn là hòa bình bán đảo Triều Tiên. Song, khoảng trống liên lạc với Bình Nhưỡng đồng nghĩa mọi dự báo, dù đáng lưu ý, vẫn mang tính chính trị nhiều hơn là kết luận chuyên môn chắc chắn.

Tín hiệu từ Trump và Kim: ngoại giao cá nhân chưa đủ tạo đột phá

Trục thứ hai của câu chuyện là ngoại giao cá nhân giữa Donald Trump và Kim Jong Un. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, Trump đã ba lần gặp Kim, bao gồm cuộc gặp gây tiếng vang tại Bàn Môn Điếm ngày 30.6.2019. Khi quay lại phát tín hiệu đối thoại, Trump nói ông muốn gặp lại Kim, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì quan hệ tốt với nhà lãnh đạo Triều Tiên, và gần đây cho biết dự định gặp ông Kim Jong Un vào cuối năm nay. Theo truyền thông Mỹ, cuộc gặp thậm chí được hình dung có thể diễn ra bên lề Hội nghị cấp cao APEC tại Thâm Quyến vào tháng 11 tới. Bình Nhưỡng đáp lại bằng lời lẽ đầy cảm xúc khi khẳng định ông Kim vẫn có "những ký ức và cảm xúc tốt đẹp" về Trump, mô tả quan hệ cá nhân "rất tốt".

Vấn đề là, kinh nghiệm quá khứ cho thấy thượng đỉnh dựa trên "tình bạn" lãnh đạo không tự động tạo ra đột phá dài lâu. Các cuộc gặp trước đây từng thổi bùng kỳ vọng về một thỏa thuận phi hạt nhân hóa, nhưng rốt cuộc không đạt được kết quả bền vững. Thực tế quân sự gần đây càng làm lộ rõ giới hạn của ngoại giao cá nhân: chỉ vài giờ sau một phát biểu của Trump về quan hệ với Kim hồi tháng 8, Triều Tiên phóng hơn 10 tên lửa đạn đạo tầm ngắn từ khu vực Bình Nhưỡng và tiếp tục chỉ trích các cuộc tập trận giữa Mỹ, Hàn Quốc và Nhật Bản. Khi lời lẽ thân thiện đi kèm hành động răn đe, thông điệp Trump gửi tới Kim vừa là lời mời đối thoại, vừa là lời nhắc rằng áp lực vẫn luôn hiện diện.

Vai trò của IAEA và Seoul: quốc tế hóa mục tiêu hòa bình bán đảo Triều Tiên

Không chỉ Washington và Bình Nhưỡng quan tâm đến khả năng Kim Jong Un Trump gặp lại nhau, các thể chế quốc tế cũng nhìn thấy giá trị của tiếp xúc trực tiếp. Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi công khai ủng hộ ý tưởng thượng đỉnh, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì tiếp xúc giữa các nhà lãnh đạo. Ông dẫn cả nỗ lực của Trump trong thúc đẩy đối thoại Nga – Ukraine như một ví dụ về sức mạnh của gặp gỡ trực tiếp trong xử lý khủng hoảng quốc tế. Từ góc nhìn kiểm soát hạt nhân, IAEA cần Mỹ và Triều Tiên giữ kênh mở vì không có tiến trình phi hạt nhân hóa nào bền vững nếu thiếu đàm phán chính trị. Sự ủng hộ này biến thượng đỉnh Mỹ Triều Tiên từ một sự kiện song phương thành điểm tựa cho trật tự không phổ biến vũ khí hạt nhân rộng hơn.

Ở Seoul, chính quyền Lee Jae Myung tìm cách bám vào mọi tín hiệu đối thoại Mỹ Triều Tiên để nâng vị thế nước mình như một tác nhân kiến tạo hòa bình bán đảo Triều Tiên. Đề xuất đàm phán chấm dứt chiến tranh, dù chưa nhận được phản hồi từ Bình Nhưỡng, là thông điệp rõ ràng rằng Hàn Quốc không chấp nhận vô hạn hóa trạng thái đình chiến. Tuy nhiên, chính NIS xác nhận chưa có tiếp xúc nào với Triều Tiên liên quan đề xuất này, cho thấy Seoul vẫn phải trông chờ vào điểm bùng nổ ngoại giao từ kênh Mỹ – Triều. Nếu thượng đỉnh diễn ra và tạo ra khung đối thoại mới, Hàn Quốc có cơ sở đưa mục tiêu hòa bình pháp lý – bằng một hòa ước – trở lại bàn thương lượng. Ngược lại, nếu thượng đỉnh thất bại, nỗ lực quốc tế hóa vấn đề Triều Tiên của IAEA và Seoul sẽ tiếp tục bị giới hạn bởi thực tế đối đầu tại khu vực.

Triển vọng và rủi ro: vì sao thượng đỉnh có thể đến rất nhanh mà vẫn mong manh

Nhìn tổng thể, các tín hiệu hiện nay vừa khẳng định khả năng thượng đỉnh Mỹ Triều Tiên có thể diễn ra bất cứ lúc nào, vừa phơi bày mức độ mong manh của tiến trình. Một mặt, Trump muốn gặp Kim vào cuối năm, IAEA ủng hộ, tình báo Hàn Quốc ghi nhận dấu hiệu trao đổi và Seoul theo đuổi cách tiếp cận mềm mỏng hơn. Mặt khác, Triều Tiên chưa phản hồi trực tiếp đề xuất cuộc gặp mới, căng thẳng quân sự không giảm, và cấu trúc đối đầu giữa hai trục Mỹ – Hàn – Nhật và Triều – Trung – Nga ngày càng rõ. Không ít nhà phân tích vì thế vẫn thận trọng về triển vọng một cuộc gặp mới, khi đánh giá rằng Bình Nhưỡng hiện không có nhiều động lực quay lại bàn đàm phán trong bối cảnh quan hệ với Nga gia tăng.

Thực tế này dẫn tới một kết luận không dễ chịu: nếu thượng đỉnh diễn ra, đó sẽ là bước đi mang tính chiến thuật hơn là bước ngoặt chiến lược. Điều tốt nhất mà thế giới có thể kỳ vọng là thượng đỉnh giúp hạ nhiệt chu kỳ khiêu khích – đáp trả và tạo ra khoảng nghỉ cho các sáng kiến hòa bình bán đảo Triều Tiên do Hàn Quốc và các bên liên quan thúc đẩy. Song, kinh nghiệm từ ba cuộc gặp trước đây cho thấy không nên đặt cược toàn bộ hy vọng vào một khoảnh khắc ngoại giao. Thay vào đó, điều cần thiết là chuẩn bị cho một quá trình dài, trong đó thượng đỉnh là điểm khởi đầu để xây các cơ chế ràng buộc pháp lý – từ cam kết phi hạt nhân hóa đến hòa ước chính thức – chứ không phải là đích đến cuối cùng.