Chương trình khám sức khỏe toàn dân: Cú tăng tốc và khoảng trống nhận thức
Chương trình khám sức khỏe toàn dân tại Thành phố Hồ Chí Minh là chiến dịch khám sức khỏe miễn phí quy mô lớn, kết hợp chương trình sàng lọc và tạo lập hồ sơ sức khỏe điện tử cho người dân, nhằm xây dựng dữ liệu chuẩn để phục vụ quản lý, dự phòng và phát hiện bệnh sớm trên toàn địa bàn. Sau gần 3 tháng triển khai, thành phố đã khám sức khỏe cho 2.590.623 người, tương đương khoảng 19,6% dân số, với tốc độ hơn 300.000-400.000 lượt khám mỗi tuần. Con số này cho thấy sức bật mạnh mẽ so với giai đoạn đầu chỉ 30.000-40.000 người/tuần. "Tính đến 14h ngày 10/8, TPHCM đã ghi nhận gần 2 triệu người được khám sức khỏe và tạo lập hồ sơ sức khỏe điện tử, đạt tỷ lệ 15%". Vấn đề không còn là thiếu dịch vụ mà là một bộ phận dân cư vẫn thờ ơ với quyền lợi sức khỏe của chính mình.
Khoảng cách 63,83% – 3,34%: Vì sao trung tâm thành phố lại tụt hậu?
Điểm gây tranh luận nhất của chương trình không phải là chất lượng chuyên môn, mà là sự chênh lệch gần 60 lần giữa các địa phương. Phường Phước Thắng dẫn đầu với 63,83% dân số đã được khám, trong khi phường Bến Thành – ngay trung tâm đô thị – chỉ đạt 3,34% và Bàn Cờ 4,86%, đều dưới 5% dù khám sức khỏe miễn phí sẵn có. Ở chiều tích cực, đã có 36/168 phường, xã, đặc khu vượt mốc 30% dân số. Song tỷ lệ rất thấp tại những phường đông dân, tập trung nhiều người lao động và dịch vụ cho thấy rào cản không nằm ở chi phí mà ở thời gian, thói quen và niềm tin. Người dân khu trung tâm quen dùng bệnh viện tư, ngại thủ tục cộng đồng, ít khi dành một buổi cho việc kiểm tra sức khỏe định kỳ. Nếu chính quyền không chủ động mang chương trình sàng lọc đến tận nơi làm việc, trường học, trung tâm thương mại, khoảng cách này sẽ khó thu hẹp.
Hồ sơ sức khỏe điện tử: Từ một lần khám đến chiến lược phát hiện bệnh sớm
Điểm giá trị nhất nhưng ít được người dân nhận thức đầy đủ là hồ sơ sức khỏe điện tử được tạo lập sau mỗi lần khám. Đến giữa tháng 8, gần 2,6 triệu người đã được khám sức khỏe, khám sàng lọc và cập nhật dữ liệu sức khỏe. Mỗi hồ sơ là bản đồ sức khỏe cá nhân: bệnh nền, chỉ số cơ bản, kết quả xét nghiệm, yếu tố nguy cơ. Khi dữ liệu đủ rộng, hệ thống tuyến cơ sở có thể nhận ra sớm các dấu hiệu bất thường, mời người dân tái khám, tư vấn thay đổi lối sống, điều trị trước khi biến chứng xảy ra. Phát hiện bệnh sớm không chỉ là phát hiện ung thư hay bệnh tim mạch, mà là nhìn thấy xu hướng tăng huyết áp, tăng đường huyết, rối loạn mỡ máu ngay từ những lần khám ban đầu. Bỏ lỡ lần khám này là bỏ lỡ ít nhất vài năm theo dõi chủ động mà hệ thống y tế đang cố xây dựng cho từng người dân.
Những rào cản ở phường có tỷ lệ thấp: Thời gian, thông tin và tâm lý "để sau"
Việc một số phường ở trung tâm thành phố vẫn dưới 5% dù chương trình đã tăng tốc rõ rệt, với 300.000-400.000 lượt mỗi tuần, cho thấy thông điệp y tế chưa chạm vào đời sống bận rộn. Người lao động làm việc theo ca, ít thời gian đi khám; nhiều người trẻ xem khám tổng quát là chuyện "khi nào có vấn đề sẽ tính". Công tác truyền thông tại khu vực đông dịch vụ lại dễ hòa lẫn vào vô số quảng cáo thương mại. Sở Y tế đã yêu cầu các địa phương rà soát danh sách người chưa khám, tăng truyền thông, bố trí địa điểm thuận tiện, tổ chức khám ngoài giờ và phối hợp chặt với cơ sở y tế để đẩy tiến độ. Nhưng nếu chỉ chờ người dân tự đến trạm y tế, các phường trung tâm sẽ tiếp tục tụt hậu. Thông điệp cần đi cùng hành động: mang bàn khám sức khỏe đến khu chung cư, chợ, tòa nhà văn phòng, nơi người dân thực sự có mặt.
Người dân nên làm gì để không bỏ lỡ cơ hội khám sức khỏe miễn phí?
Ở giai đoạn tiếp theo, trọng tâm chương trình sẽ dịch chuyển mạnh sang học sinh và người lao động, với hơn 515.000 học sinh (19,83%) và 336.560/6,5 triệu người lao động (5,18%) đã được khám đến nay. Các địa phương được yêu cầu phối hợp trường học, cơ quan, doanh nghiệp, khu công nghiệp để tổ chức khám tại chỗ, linh hoạt theo ca, ngoài giờ. Với người dân, lựa chọn khôn ngoan là: theo dõi thông báo của trường, công ty, UBND phường; đăng ký sớm khi có lịch; coi khám sức khỏe miễn phí và chương trình sàng lọc như một quyền lợi bắt buộc của bản thân. Mỗi lần khám là thêm dữ liệu trong hồ sơ sức khỏe điện tử, tăng khả năng phát hiện bệnh sớm, giảm nguy cơ điều trị muộn. Khi thành phố đang tăng tốc, nếu mỗi gia đình chủ động dành một buổi cho việc khám, mục tiêu nâng độ bao phủ sẽ trở thành công cụ thực sự bảo vệ sức khỏe chứ không chỉ là con số báo cáo.
