Khám sức khỏe miễn phí toàn dân là gì và vì sao đây là bước ngoặt
Chương trình khám sức khỏe miễn phí, khám định kỳ và sàng lọc bệnh tật toàn dân là chính sách cho phép mỗi người dân được kiểm tra sức khỏe ít nhất một lần mỗi năm, kết hợp lập sổ sức khỏe điện tử để theo dõi suốt vòng đời, giúp phát hiện sớm bệnh, giảm chi phí điều trị và tăng khả năng bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Nghị quyết 72-NQ/TW đặt mục tiêu từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm, đồng thời lập Sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời. Đây không chỉ là một chương trình y tế, mà là sự dịch chuyển tư duy từ “chữa bệnh khi đã nặng” sang “chủ động phát hiện sớm bệnh và phòng ngừa”. Nếu nhìn đúng bản chất, đây là cơ hội để từng gia đình tự xây dựng “lá chắn” sức khỏe dài hạn, thay vì đối phó thụ động với rủi ro bệnh tật.
Tiến độ phủ sóng: Hàng chục triệu người đã được khám nhưng khoảng cách vùng miền rất rõ
Chỉ sau hơn ba tháng triển khai chương trình khám sức khỏe miễn phí và sàng lọc bệnh tật, hơn 32,2 triệu người trên cả nước, tương đương 29,88% dân số, đã được khám sức khỏe định kỳ. Đây là con số ấn tượng, chứng tỏ chương trình khám toàn dân không phải khẩu hiệu mà đã thành hành động cụ thể. Tuy nhiên, bức tranh tiến độ lại không đều màu. Quảng Trị mới đạt 49,5% lượt người được khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí, trong khi Đắk Lắk đã bao phủ hơn 2,23 triệu người, đạt khoảng 72,2% dân số. Lai Châu thậm chí vươn lên mức trên 82% dân số toàn tỉnh đã được khám. Sự chênh lệch từ dưới 50% đến trên 70–80% cho thấy nơi nào coi khám sức khỏe miễn phí là ưu tiên chính trị và hành động cụ thể thì tiến độ bứt phá, còn nơi nào vẫn loay hoay ở khâu phối hợp, thống kê thì người dân sẽ chậm được hưởng lợi.
Khám lưu động và sức mạnh của hệ thống cơ sở: Bài học từ Đắk Lắk
Trong bản đồ khám sức khỏe miễn phí toàn dân, Đắk Lắk là ví dụ cho thấy nếu tổ chức tốt, vùng nông thôn, miền núi không hề bị bỏ lại phía sau. Tỉnh này đã huy động hệ thống 102/102 trạm y tế xã, phường làm nòng cốt, phối hợp với 24 trung tâm y tế khu vực, các cơ sở khám chữa bệnh và các đoàn khám lưu động được tổ chức khoa học, chuyên nghiệp để bảo đảm chất lượng chuyên môn. Việc tổ chức khám được thiết kế phù hợp với điều kiện từng địa bàn, giúp người dân tiếp cận dịch vụ y tế ngay tại nơi sinh sống. Ngành y tế xây dựng kế hoạch đưa đoàn khám lưu động tới thôn, buôn, khu phố có nhiều người cao tuổi, người yếu thế, khó khăn trong đi lại. Cách làm này cho thấy khám sức khỏe miễn phí muốn đi vào đời sống thì phải “đi đến dân”, không thể chỉ trông chờ người dân tự đến bệnh viện. Ở đây, tính lưu động là chìa khóa để thu hẹp khoảng cách tiếp cận và bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách thực chất.
Phát hiện sớm bệnh và giảm gánh nặng cho gia đình: Lợi ích thực tế người dân cảm nhận
Nếu bỏ lớp vỏ thống kê, giá trị lớn nhất của chương trình khám sức khỏe miễn phí nằm ở chỗ người dân bắt đầu thấy bệnh tật không còn là “bí ẩn” cho đến khi quá muộn. Một người dân ở Đắk Lắk chia sẻ rằng việc khám định kỳ giúp phát hiện tình trạng bệnh sớm hơn; trước đây nhiều người chỉ đi khám khi bệnh đã nặng, nay được khám định kỳ nên hiểu rõ sức khỏe của mình và chủ động hơn trong chăm sóc. Đó chính là lợi ích mà mọi gia đình nên nhìn thấy: sàng lọc bệnh tật sớm đồng nghĩa với giảm chi phí điều trị, giảm thời gian nằm viện, giảm áp lực về chăm sóc cho người thân. Về lâu dài, phát hiện sớm bệnh sẽ giúp hệ thống y tế bớt quá tải bởi các ca bệnh nặng, để nguồn lực được dùng hợp lý hơn cho bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Chương trình khám toàn dân vì thế không chỉ là chính sách của Nhà nước, mà là công cụ chủ động giảm gánh nặng y tế dài hạn cho từng gia đình.
Thách thức dữ liệu, đối tượng ưu tiên và điều người dân cần làm ngay
Tiến độ giữa các địa phương chênh lệch không chỉ vì khác nhau về nguồn lực, mà còn vì chất lượng quản lý và dữ liệu. Công văn 1129 yêu cầu các tỉnh, thành phải rà soát chính xác ai đã khám, ai chưa khám, phân nhóm đối tượng ưu tiên, tránh trùng lặp, lãng phí và đẩy nhanh tiến độ trong những tháng cuối năm. Các địa phương phải gắn kết quả khám với quản lý sức khỏe lâu dài, lập và cập nhật sổ sức khỏe điện tử, đồng bộ dữ liệu lên VNeID, chia sẻ với dữ liệu bảo hiểm y tế, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh. Điều này cho thấy khám sức khỏe miễn phí chỉ mới là bước đầu; nếu dữ liệu không đầy đủ, sổ sức khỏe không được cập nhật thì lợi ích phát hiện sớm bệnh sẽ suy giảm. Từ góc độ người dân, hành động đơn giản nhưng quan trọng là: chủ động đi khám khi được mời, mang đầy đủ giấy tờ để cập nhật thông tin lên hồ sơ điện tử, và theo dõi lại khuyến nghị của bác sĩ. Chờ chương trình “đến lượt mình” mà không chủ động tham gia là bỏ phí một chính sách hiếm hoi phục vụ trực tiếp cho sức khỏe cộng đồng.
