Khám sức khỏe miễn phí toàn dân: bước ngoặt của y tế dự phòng cộng đồng
Chương trình khám sức khỏe miễn phí toàn dân là chính sách y tế dự phòng cộng đồng, trong đó mọi người dân được khám sức khỏe định kỳ, tham gia chương trình sàng lọc bệnh và được lập hồ sơ sức khỏe điện tử để theo dõi suốt vòng đời, nhằm phát hiện sớm bệnh mạn tính và thu hẹp chênh lệch chăm sóc sức khỏe giữa các vùng, các nhóm dân cư. Đây không chỉ là một dịch vụ y tế mới mà là cách Nhà nước khẳng định sức khỏe là quyền cơ bản của mọi công dân, không phụ thuộc vào thu nhập, nơi cư trú hay việc có thẻ bảo hiểm y tế. Khi quyền được phòng bệnh và quản lý sức khỏe được chuyển thành hành động cụ thể, trách nhiệm của mỗi người dân không còn là “chờ ốm để đi viện”, mà là chủ động đi khám để không bị bỏ lại phía sau.
Phú Thọ đi đầu: không ai bị bỏ lại phía sau
Tại Phú Thọ, chương trình khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí được thử nghiệm cuối tháng 7 và triển khai đồng loạt từ ngày 1/8 trên toàn tỉnh. Đây là cách cụ thể hóa Nghị quyết 72 với tham vọng rất rõ: mỗi người dân được khám hoặc sàng lọc ít nhất một lần mỗi năm và được quản lý sức khỏe theo vòng đời. Quan trọng hơn, chương trình được thiết kế để vào tận vùng sâu, vùng xa – như xã Đức Nhàn, nơi có hơn 98% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số và nhiều thôn cách trung tâm xã tới 40km. Ở đây, người dân không chỉ được đo huyết áp, khám nội – ngoại khoa, mắt, răng hàm mặt, tai mũi họng, sản phụ khoa, siêu âm và xét nghiệm, mà còn được bác sĩ tư vấn dinh dưỡng, sinh hoạt và chuyển tuyến khi phát hiện bệnh lý. Câu chuyện một người phụ nữ ở thôn Lài chia sẻ phải đi hơn hai giờ để xuống trung tâm huyện nhưng nay được khám ngay tại xã cho thấy tác động rất thực tế: chương trình không phải là khẩu hiệu mà là thay đổi cụ thể trong từng giờ đi lại, từng lần tiếp cận bác sĩ.
Sơn La tăng tốc: từ nghị quyết đến dữ liệu số
Sơn La cho thấy một mặt khác của cuộc chơi: nếu Phú Thọ nhấn mạnh chiều rộng vùng phủ, thì Sơn La đang thử nghiệm chiều sâu chuyển đổi số. Thực hiện kế hoạch khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí, Sở Y tế Sơn La hướng dẫn các địa phương lập dự toán kinh phí từ ngân sách nhà nước và cấp tài khoản đăng ký hành nghề để các cơ sở y tế lập hồ sơ sức khỏe điện tử cho người dân. Con số biết nói: 70/75 xã, phường đã ban hành kế hoạch triển khai, tổ chức khám cho 740.858 người, đạt 54,86% kế hoạch; 400.343 người cài đặt thành công Sổ sức khỏe điện tử trên ứng dụng VNeID, tương đương 28,8% dân số, trong khi tỷ lệ người trưởng thành tiếp cận dịch vụ y tế số đạt trên 42,94%. Một câu trích dẫn đáng nhớ là: “Toàn tỉnh có 20/20 bệnh viện đa khoa, chuyên khoa đã kết nối với Cổng dữ liệu sức khỏe quốc gia”. Điều này nghĩa là, nếu bạn đi khám tại trạm y tế xã và sau đó chuyển tuyến lên bệnh viện tỉnh, dữ liệu của bạn có thể được liên thông, giảm trùng lặp xét nghiệm và giúp bác sĩ hiểu hơn lịch sử bệnh của bạn. Đây không còn là chuyện “hồ sơ lưu trong tủ gỗ”, mà là hồ sơ sức khỏe điện tử đi cùng bạn suốt đời.
Vì sao người dân phải chủ động nắm lấy quyền phòng bệnh?
Điểm chung của những chương trình mới là gom lại ba lợi ích lớn cho người dân. Thứ nhất, phòng bệnh thay vì chữa bệnh: các gói khám sức khỏe miễn phí và chương trình sàng lọc bệnh tập trung đo huyết áp, xét nghiệm, siêu âm, khám đa chuyên khoa để phát hiện sớm bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch. Nếu chờ đến khi xuất hiện biến chứng mới đi viện, chi phí và gánh nặng điều trị sẽ cao hơn nhiều. Thứ hai, giảm bất bình đẳng sức khỏe: khi bác sĩ về tận vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn, người không có bảo hiểm y tế, trẻ em không đến trường, lao động tự do… đều được đưa vào danh sách khám và theo dõi. Thứ ba, tạo “lá chắn dữ liệu” cho cả cộng đồng: khi Hồ sơ sức khỏe điện tử, Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID và Cổng dữ liệu sức khỏe quốc gia được hoàn thiện, hệ thống y tế có thể thấy sớm xu hướng bệnh tật, từ đó thiết kế thêm các chương trình y tế dự phòng cộng đồng phù hợp. Nếu người dân thờ ơ, các chỉ số bao phủ sẽ chỉ đẹp trên giấy, còn bệnh mạn tính vẫn lặng lẽ gặm nhấm sức khỏe từng gia đình.
Làm sao tận dụng tối đa các chương trình khám và sàng lọc miễn phí?
Thay vì chờ được gọi tên, người dân có thể chủ động tiếp cận các chương trình khám sức khỏe miễn phí. Ở cấp tỉnh, Sở Y tế là nơi xây dựng kế hoạch tổng thể, phân công địa bàn, chuẩn hóa dữ liệu dân cư và phân nhóm đối tượng ưu tiên như người cao tuổi, hộ nghèo, người khuyết tật, người mắc bệnh mạn tính. Ở cấp xã, trạm y tế là cửa ngõ trực tiếp, nơi bạn có thể hỏi lịch khám, điểm khám lưu động tại thôn, bản, và hướng dẫn tạo hồ sơ sức khỏe điện tử trên VNeID. Cách tốt nhất để không bị bỏ sót là: (1) đăng ký, xác thực định danh điện tử mức 2; (2) cài đặt ứng dụng VNeID và kích hoạt Sổ sức khỏe điện tử; (3) thường xuyên theo dõi thông báo từ chính quyền địa phương qua loa phát thanh, mạng xã hội, bảng tin thôn, tổ dân phố; (4) đi khám đầy đủ theo lịch hẹn, mang theo giấy tờ tùy thân để cập nhật chính xác dữ liệu. Khi bạn xuất hiện trong hệ thống và hồ sơ sức khỏe điện tử được cập nhật, bạn đang tự thêm một lớp bảo vệ cho mình và gia đình trong dài hạn.
