Khi dịch vụ công số không còn ở “trên huyện” mà ngay dưới chân nhà
Kiosk thông minh và trạm công dân số là những điểm dịch vụ công số đặt ngay tại khu dân cư, kết hợp thiết bị số và nền tảng hành chính điện tử để người dân tự tra cứu, nộp hồ sơ, thanh toán trực tuyến và theo dõi tiến độ xử lý thủ tục mà không phải di chuyển lên các trung tâm hành chính truyền thống. Các mô hình này dùng định danh điện tử, căn cước công dân gắn chip và giao diện thân thiện để biến mỗi người dân thành một công dân kỹ thuật số chủ động trong tương tác với chính quyền. Thay vì xây thêm trụ sở, chính quyền đang mang dịch vụ công xuống sát đời sống hàng ngày, ở khoảng cách một đoạn đi bộ, đặt ra câu hỏi: liệu tương lai làm thủ tục sẽ là đi đến trụ sở hay đi đến “góc số” trong tổ dân phố?
Hà Tĩnh: Kiosk thông minh biến tổ dân phố thành “quầy một cửa” thu nhỏ
Tại phường Thành Sen, sáng 12/9, UBND phường ra mắt mô hình “Kiosk thông minh hỗ trợ dịch vụ công tại khu dân cư” ở tổ dân phố 24, thí điểm thêm tại tổ dân phố 29. Thay vì phải đến Trung tâm Phục vụ hành chính công, người dân có thể tra cứu thủ tục, nộp hồ sơ trực tuyến, theo dõi tiến độ và đánh giá mức độ hài lòng ngay tại Kiosk kết nối trực tiếp Cổng dịch vụ công Quốc gia. Quan trọng hơn, hệ thống khai thác dữ liệu từ căn cước công dân để tự động điền thông tin, giảm thao tác lập lại, đúng tinh thần dịch vụ công số thân thiện với người dùng. Mục tiêu ở đây không chỉ là lắp một thiết bị đẹp mắt, mà là thay đổi thói quen: từ xếp hàng nộp giấy sang chủ động dùng hành chính điện tử ngay trong nhịp sống hàng ngày tại khu dân cư.
Theo kế hoạch, sau 3 tháng vận hành, vào tháng 11/2026, phường Thành Sen sẽ đánh giá hiệu quả dựa trên số lượng người dùng, chất lượng hỗ trợ thủ tục và mức độ hài lòng; kết quả sẽ quyết định việc hoàn thiện và nhân rộng mô hình. Đây là bước thử quan trọng: nếu người dân thực sự sử dụng, kiosk thông minh không chỉ giảm thời gian, chi phí đi lại mà còn trực tiếp giảm tải cho bộ phận tiếp nhận hồ sơ tại phường. Nếu không, thiết bị sẽ chỉ là một “món đồ công nghệ” đứng im ở góc phố. Trách nhiệm nằm ở chính quyền cơ sở: phải hướng dẫn, đồng hành cùng tổ công nghệ số cộng đồng để biến Kiosk thành một thói quen mới, chứ không chỉ là một buổi lễ ra mắt.
Hà Nội: Trạm công dân số mở rộng khái niệm dịch vụ công
Trong khi Hà Tĩnh tập trung vào thủ tục hành chính, Hà Nội xây dựng mô hình Digital Citizen Service Station như một trạm đa tiện ích: một điểm vật lý kết hợp nhiều thiết bị, nền tảng và dịch vụ số cùng lúc. Tại đây, công dân dùng căn cước gắn chip hoặc tài khoản VNeID để xác thực, chủ động truy cập dịch vụ mà không qua nhiều khâu trung gian. Online Public Services hỗ trợ nộp thủ tục, thanh toán phí điện tử và theo dõi hồ sơ; song song, trạm còn có tiện ích sức khỏe số, nút SOS an ninh – giao thông, báo tin tội phạm, tra cứu thông tin phương tiện, nộp phạt, thanh toán hóa đơn sinh hoạt và tra cứu thông tin du lịch. Theo kế hoạch, Hà Nội sẽ lắp đặt 100 trạm công dân số trong 6 tháng tại các địa bàn được chọn như Hoàn Kiếm, Phúc Thịnh, Thu Lâm… để có dữ liệu thực tế trước khi quyết định mở rộng toàn thành phố.
Điểm đáng chú ý là yêu cầu an toàn thông tin: dữ liệu cá nhân không được lưu trên hệ thống sau mỗi phiên giao dịch, hạn chế nguy cơ rò rỉ. Hạ tầng cũng được thiết kế để người khuyết tật tiếp cận bình đẳng, có lối đi riêng cho xe lăn. Đây là chi tiết cho thấy Hà Nội hiểu rằng công dân kỹ thuật số không chỉ là những người trẻ thạo công nghệ, mà bao gồm cả nhóm yếu thế. Trạm công dân số, nếu vận hành đúng, sẽ biến khái niệm hành chính điện tử từ một website khó nhớ thành một điểm dịch vụ công gần gũi, nơi người dân có thể vừa đăng ký khám bệnh, vừa nộp phí, vừa gọi hỗ trợ khẩn cấp – tất cả trong một không gian quen thuộc ở cơ sở.
Giảm tải cho trung tâm hành chính, tiết kiệm thời gian cho người dân
Điểm chung giữa kiosk thông minh ở Hà Tĩnh và trạm công dân số tại Hà Nội là cùng tấn công vào một “nút nghẽn” lâu năm: người dân phải đi xa, chờ lâu, phụ thuộc cán bộ khi làm thủ tục. Với kiosk thông minh, người dân Thành Sen không còn nhất thiết phải đến trực tiếp Trung tâm Phục vụ hành chính công phường cho nhu cầu tra cứu, nộp hồ sơ trực tuyến hoặc theo dõi quá trình xử lý; mô hình giúp giảm thời gian và chi phí đi lại, đồng thời giảm áp lực nhận hồ sơ trực tiếp tại bộ phận hành chính công. Với trạm công dân số, định danh bằng CCCD gắn chip hoặc VNeID cho phép công dân tự truy cập nhiều dịch vụ mà không cần qua nhiều khâu trung gian. Nếu các mô hình này được dùng thường xuyên, quầy “một cửa” truyền thống sẽ bớt cảnh quá tải, còn người dân có thể xử lý công việc nhà nước trong những khoảng thời gian linh hoạt hơn.
Từ thí điểm đến phổ cập: dịch vụ công số chỉ có ý nghĩa khi chạm tới cộng đồng
Cả Hà Tĩnh và Hà Nội đều đang trả lời câu hỏi cốt lõi của chuyển đổi số: làm thế nào để dịch vụ công số không dừng ở khẩu hiệu mà vào được đời sống cộng đồng. Phường Thành Sen thừa nhận việc đưa nền tảng, tiện ích số đến gần người dân là yếu tố quyết định hiệu quả chính quyền số; kiosk thông minh được thí điểm chính là để kiểm chứng mức độ người dân chấp nhận và sử dụng. Hà Nội cũng xem kết quả vận hành của 100 trạm công dân số là cơ sở đánh giá hiệu quả và xem xét mở rộng. Một câu nói đáng trích dẫn ở giai đoạn này là: "Theo kế hoạch, Hà Nội sẽ lắp đặt 100 trạm công dân số trong 6 tháng thí điểm tại các khu vực được lựa chọn". Nếu các mô hình chỉ dừng ở vài điểm trưng bày, chuyển đổi số sẽ bị coi là phong trào. Ngược lại, nếu kiosk thông minh và trạm công dân số trở thành thói quen ở từng tổ dân phố, chúng ta mới có thể nói đến một thế hệ công dân kỹ thuật số thực sự, bình đẳng trong tiếp cận hành chính điện tử – nơi quyền được phục vụ không phụ thuộc vào khoảng cách tới trụ sở hành chính.
