Xuất khẩu điện năng lượng tái tạo: Bước đi chiến lược mới của Việt Nam
Xuất khẩu điện năng lượng tái tạo khu vực là chiến lược Việt Nam dùng nguồn điện gió, điện mặt trời trong nước để cung cấp xuyên biên giới cho các thị trường lân cận, thông qua kết nối lưới điện và hạ tầng truyền tải hiện đại, nhằm vừa bảo đảm an ninh năng lượng khu vực, vừa hỗ trợ các nước láng giềng đạt mục tiêu giảm phát thải và phát triển bền vững. Đây không chỉ là câu chuyện bán điện, mà là cách Việt Nam định vị mình trong bản đồ điện tái tạo Đông Nam Á. Trong chuyến công tác tại Singapore, Tổng Giám đốc Petrovietnam Lê Mạnh Cường cùng lãnh đạo PTSC đã làm việc với PETRONAS, TNB và Sembcorp để rà soát tiến độ Dự án xuất khẩu điện năng lượng tái tạo Việt Nam - Malaysia - Singapore (VMS). Việc chủ động dẫn dắt một hành lang xuất khẩu điện năng lượng như VMS cho thấy Việt Nam không muốn đứng ngoài cuộc chơi chuyển dịch năng lượng, mà muốn trở thành điểm kết nối.
Hành lang điện Việt Nam – Malaysia – Singapore: Từ ý tưởng ASEAN đến dự án cụ thể
Dự án VMS hướng tới phát triển kết nối lưới điện giữa Việt Nam, Malaysia và Singapore, thúc đẩy trao đổi điện năng lượng tái tạo xuyên biên giới và tăng cường liên kết hạ tầng năng lượng khu vực. Nói cách khác, đây là một mắt xích quan trọng trong tầm nhìn Lưới điện ASEAN, nơi điện tái tạo Đông Nam Á được luân chuyển linh hoạt theo nhu cầu từng thị trường. Hồ sơ đề xuất đưa VMS vào danh sách dự án ưu tiên trong khuôn khổ Lưới điện ASEAN đã được các bên hoàn tất và gửi Trung tâm Năng lượng ASEAN. Ở Malaysia, TNB cùng đối tác đang chuẩn bị các thủ tục triển khai, trong khi PTSC tại Việt Nam thúc đẩy cấp phép khảo sát và các gói hợp đồng phục vụ quyết định đầu tư cuối cùng (FID) giai đoạn 1. Việc sớm làm việc với nhà cung cấp thiết bị chế tạo dài như hệ thống truyền tải điện một chiều cao áp (HVDC), cáp ngầm và tuabin gió cho thấy các bên hiểu rằng hạ tầng năng lượng Singapore và toàn khu vực chỉ có thể vận hành hiệu quả nếu bài toán chuỗi cung ứng được giải từ đầu.
LNG và năng lượng xanh: Mở rộng hợp tác để củng cố an ninh năng lượng
Song song với xuất khẩu điện năng lượng tái tạo, hợp tác về cung cấp LNG Việt Nam đang được đẩy mạnh như một trụ cột bổ trợ cho an ninh năng lượng. Tập đoàn Dầu khí quốc gia Malaysia (Petronas) đề xuất cung cấp khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) theo hợp đồng dài hạn, đồng thời hợp tác phát triển hạ tầng LNG tại Việt Nam. Đây là cách tiếp cận thực tế: dùng LNG làm nguồn điện nền ổn định, trong khi điện tái tạo đảm nhiệm phần tăng trưởng xanh. Petronas cũng mong muốn thúc đẩy dự án lưới điện liên kết Việt Nam - Malaysia - Singapore, đồng thời quan tâm điện gió, hydrogen, thu hồi và lưu trữ carbon, chuyển giao công nghệ. Việc hai bên trao Thỏa thuận Liên minh Chiến lược, mở rộng hợp tác từ từng dự án sang toàn chuỗi giá trị năng lượng, cho thấy mục tiêu không chỉ là mua bán khí, mà là cùng xây dựng hệ sinh thái năng lượng mới. Nếu được triển khai nhất quán, cấu trúc hợp tác này sẽ giúp khu vực giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài và đa dạng hóa rủi ro.
Vai trò điều phối của Việt Nam trong hợp tác năng lượng khu vực
Điểm đáng chú ý là Việt Nam không chỉ tham gia mà còn chủ động điều phối hợp tác năng lượng khu vực. Các bên trong dự án VMS đã thống nhất thành lập nhóm chuyên gia cấp cao và tổ chức hội thảo chuyên sâu về chiến lược nội địa hóa, quản lý các hạng mục cung ứng dài hạn, đồng thời phối hợp hoàn thiện hồ sơ đáp ứng yêu cầu cơ quan quản lý năng lượng Singapore. Ở cấp Chính phủ, Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định ủng hộ Petronas nghiên cứu mở rộng đầu tư, ký hợp đồng dầu khí mới, và đặc biệt là dự án lưới điện liên kết Việt Nam - Malaysia - Singapore nhằm thúc đẩy kết nối năng lượng khu vực, hiện thực hóa Tầm nhìn Lưới điện ASEAN. Thủ tướng cũng đề nghị hai bên sớm vận hành cơ chế điều phối chung, cụ thể hóa Thỏa thuận Liên minh Chiến lược bằng các dự án và chương trình hợp tác. Cách tiếp cận này cho thấy Việt Nam hiểu rằng để trở thành trung tâm năng lượng, điều quan trọng không chỉ là có tài nguyên, mà là khả năng điều phối lợi ích và tiêu chuẩn giữa nhiều đối tác.
Kết luận: Cơ hội định vị Việt Nam như một nút giao năng lượng mới
Nhìn tổng thể, hành lang xuất khẩu điện năng lượng VMS cùng hợp tác LNG dài hạn đang mở ra cơ hội để Việt Nam trở thành nút giao năng lượng mới của khu vực. Dự án VMS không chỉ giúp đưa điện tái tạo Đông Nam Á ra khỏi phạm vi từng quốc gia, mà còn tạo nền tảng cho một thị trường điện khu vực gắn với tiêu chuẩn xanh và an ninh năng lượng. Trong khi đó, đề xuất cung cấp LNG dài hạn và phát triển hạ tầng LNG tại Việt Nam cho phép xây dựng một cấu trúc cung – cầu ổn định hơn, với mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng và giá thành phù hợp cho tăng trưởng kinh tế. Nếu Việt Nam tiếp tục kiên định với hướng đi này, kết hợp cải cách thể chế và chuẩn bị chuỗi cung ứng, nước ta có thể chuyển từ vị thế người mua – người bán đơn lẻ sang vai trò trung tâm điều phối hợp tác năng lượng khu vực. Đó là bước chuyển mang tính chiến lược, không nên bỏ lỡ.
