Tăng trưởng có nhiều trụ đỡ, nhưng chất lượng mới là phép thử
Kinh tế Việt Nam là nền kinh tế đang chuyển động nhờ sự kết hợp giữa sản xuất trong nước, đầu tư, thương mại và sức mua dịch vụ; các chỉ dấu 10 tháng cho thấy nhiều trụ đỡ cùng tăng, song độ bền của đà tăng vẫn cần được kiểm chứng. Báo cáo công bố ngày 3/11 ghi nhận tín hiệu tích cực trên các lĩnh vực sản xuất, đầu tư và dịch vụ. Điểm nổi bật không chỉ nằm ở quy mô vốn FDI hay kim ngạch xuất nhập khẩu, mà còn ở việc sản xuất công nghiệp tăng 12,4%, mức cao nhất cùng kỳ giai đoạn 2019-2026. Chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò chủ lực, trong khi nhiều nhóm hàng như điện tử, xe có động cơ và kim loại tăng khá. Đây là nền tảng đáng mừng, nhưng tăng trưởng chỉ có ý nghĩa lâu dài nếu đơn hàng, năng suất và giá trị tạo ra trong nước cùng cải thiện.
Với người dân, các con số vĩ mô có thể chưa hiện ra ngay trong thu nhập, nhưng sản xuất và dịch vụ mở rộng có thể tạo thêm việc làm, hàng hóa và cơ hội kinh doanh. Câu hỏi quan trọng là phần lợi ích ấy lan tới doanh nghiệp nội địa và hộ gia đình đến đâu, thay vì chỉ thể hiện ở tổng kim ngạch.
FDI tăng mạnh, cần nhìn cả vốn đăng ký lẫn vốn thực hiện
Tính đến cuối tháng 10, tổng vốn FDI đăng ký đạt 54,85 tỉ USD, tăng 74% so với cùng kỳ và là mức cao nhất kể từ năm 2009. Vốn FDI thực hiện đạt 24,08 tỉ USD, tăng 13,1%, cho thấy dòng vốn không chỉ nằm trên giấy mà đã được giải ngân ở mức đáng kể. Tuy vậy, khoảng cách giữa vốn đăng ký và vốn thực hiện nhắc rằng cam kết đầu tư chưa đồng nghĩa với năng lực sản xuất đã hình thành. Chế biến, chế tạo vẫn là điểm hút vốn lớn, phù hợp với nhịp tăng của công nghiệp và nhu cầu xuất khẩu. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng không nên xem quy mô vốn như thước đo duy nhất: hiệu quả còn phụ thuộc vào tiến độ triển khai, liên kết với nhà cung cấp trong nước và khả năng chuyển giao công nghệ. Nếu các yếu tố ấy yếu, dòng vốn lớn có thể tạo tăng trưởng mà chưa tạo được sức lan tỏa tương xứng.
Bởi vậy, điều đáng theo dõi trong các tháng tới không chỉ là vốn đăng ký mới, mà còn là tiến độ thực hiện và mức độ doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Thu hút đầu tư cần đi cùng năng lực nội địa, thay vì chỉ chạy theo con số.
Mốc thương mại ấn tượng đi kèm cảnh báo nhập siêu
Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 10 tháng đạt 1.010,55 tỉ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ; xuất khẩu đạt 499,24 tỉ USD, còn nhập khẩu đạt 511,31 tỉ USD. Mốc vượt 1.000 tỉ USD cho thấy quy mô giao thương mở rộng nhanh, nhưng không nên nhầm quy mô với sức khỏe cân bằng: cả kỳ vẫn nhập siêu 12,07 tỉ USD, trái với mức xuất siêu cùng kỳ năm trước. Nhập khẩu tư liệu sản xuất chiếm phần lớn tổng kim ngạch, một mặt phản ánh nhu cầu máy móc, thiết bị và nguyên liệu phục vụ sản xuất, mặt khác cho thấy hoạt động xuất khẩu còn phụ thuộc đáng kể vào đầu vào từ bên ngoài. Tháng 10 xuất siêu là điểm sáng ngắn hạn, chưa đủ xóa xu hướng nhập siêu lũy kế. Muốn thương mại bền hơn, cần nâng giá trị nội địa trong hàng xuất khẩu và cải thiện năng lực cung ứng của doanh nghiệp trong nước.
Đây là lý do mốc kỷ lục cần được đọc cùng cán cân thương mại, chứ không chỉ như một thành tích. Trong những tháng cuối năm, diễn biến nhập siêu và áp lực giá cả cần được theo dõi để giữ ổn định kinh tế vĩ mô.
Tiêu dùng, du lịch khởi sắc: động lực gần với đời sống
Tiêu dùng du lịch bổ sung một lớp động lực thiết thực hơn cho bức tranh tăng trưởng. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tháng 10 đạt 695,5 nghìn tỉ đồng, tăng 14,7% so với cùng kỳ; tính chung 10 tháng đạt 6.618,9 nghìn tỉ đồng, tăng 13,5%. Khi loại trừ yếu tố giá, mức tăng là 7,7%, nên sức mua thực tế vẫn cải thiện, dù chậm hơn số danh nghĩa. Doanh thu lưu trú, ăn uống và du lịch lữ hành đều tăng; lượng khách quốc tế trong 10 tháng đạt khoảng 19,5 triệu lượt, tăng 13,8% so với cùng kỳ. Với hộ kinh doanh, người lao động và doanh nghiệp dịch vụ, nhịp phục hồi này có thể chuyển thành thêm khách hàng và việc làm. Du lịch được hỗ trợ bởi an ninh, trật tự được bảo đảm, chính sách thị thực thuận lợi hơn và hoạt động quảng bá được tăng cường.
Những tháng cuối năm vì thế là phép thử quan trọng: sản xuất, xuất nhập khẩu và tiêu dùng nội địa cần tiếp tục giữ nhịp, còn sức mua phải đủ thực chất để đỡ doanh nghiệp và việc làm. Kết luận đáng rút ra là kinh tế Việt Nam đang có nhiều động lực cùng nâng đỡ, nhưng muốn biến đà tăng thành nền tảng vững chắc, cần giảm lệ thuộc đầu vào nhập khẩu, nâng sức lan tỏa của FDI và duy trì thu nhập, sức mua của người dân.
