Từ thị trường ngách tới bàn ăn Canada: bước nhảy của thủy sản Việt
Xuất khẩu thủy sản Canada từ Việt Nam là quá trình doanh nghiệp trong nước đưa các sản phẩm thủy sản nuôi trồng và khai thác, gồm tôm, cá tra và nhiều loài cá biển, sang thị trường Canada thông qua các cam kết thương mại như CPTPP, tập trung ngày càng nhiều vào sản phẩm chế biến sâu, có giá trị gia tăng và đáp ứng tiêu chuẩn bền vững khắt khe. Trong 8 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Canada đã tăng 11,9%, đạt 196,77 triệu USD, cho thấy đây không còn là thị trường “phụ” mà đang trở thành một điểm đến chiến lược cho sản phẩm thủy sản Việt. Tôi cho rằng bước nhảy này không chỉ đến từ nhu cầu lớn của Canada, mà còn từ sự chuyển mình quyết liệt của doanh nghiệp Việt, biết tận dụng thương mại CPTPP như một bệ phóng pháp lý vững chắc để gia tăng sức cạnh tranh.
Tôm, cá tra giữ “ngôi vương” nhưng không còn độc diễn
Không ai nghi ngờ tầm quan trọng của tôm và cá tra trong bức tranh tôm cá tra Canada: chỉ trong 7 tháng đầu năm, hai mặt hàng này đã đạt 164,81 triệu USD kim ngạch. Trong đó, tôm đông lạnh mang về 90,2 triệu USD, cá tra đông lạnh đạt 27 triệu USD, chiếm gần 70% về lượng và 71,13% về giá trị xuất khẩu thủy sản sang Canada. Đáng nói hơn, cả tôm và cá tra đều tăng trưởng về sản lượng lẫn giá trị, chứng tỏ sức cầu vẫn ổn định dù thị trường nhập khẩu Canada nhìn chung suy giảm. Theo các cam kết thương mại, nhiều sản phẩm thủy sản chủ lực của Việt Nam vào Canada được hưởng thuế suất 0% hoặc lộ trình cắt giảm sâu. Đây là lợi thế mà các đối thủ chưa có hiệp định thương mại tự do với Canada không có, và nếu doanh nghiệp Việt không tận dụng triệt để thì sẽ là một sự lãng phí khó chấp nhận.
Cá tuyết, cá bơn, cá ngừ: “dàn sao mới” mở rộng danh mục xuất khẩu
Điều thú vị nhất trong bức tranh xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Canada thời gian qua không nằm ở tôm hay cá tra, mà ở các “tân binh” như cá tuyết, cá bơn và cá ngừ. Cá tuyết đông lạnh tăng tới 128,7% về lượng và 334,4% về kim ngạch; cá bơn đông lạnh tăng 114,3% về lượng và 196,2% về giá trị. Cá ngừ đóng hộp cũng tăng 27,7% về lượng và 37,1% về kim ngạch, bám sát xu hướng tiêu dùng thực phẩm tiện lợi và đóng hộp của người Canada. Cùng với đó là sự đi lên của mực, cua đông lạnh và chả cá, cho thấy sản phẩm thủy sản Việt Nam không còn bị giới hạn trong vài mặt hàng truyền thống. Theo tôi, chính sự đa dạng này mới là “bảo hiểm tăng trưởng”, giúp ngành bớt phụ thuộc vào một hai dòng sản phẩm và linh hoạt hơn trước biến động thị trường.
Từ sơ chế đến chế biến sâu: con đường buộc phải đi
Dù số liệu tăng trưởng là tích cực, cấu trúc chế biến thủy sản Việt Nam xuất sang Canada vẫn bộc lộ một điểm yếu cố hữu: phần lớn vẫn là sơ chế hoặc chế biến ở mức trung bình, như fillet đông lạnh, tôm bóc vỏ, khối nguyên liệu cung ứng cho siêu thị, nhà hàng và nhà máy chế biến trung gian. Điều này khiến giá trị gia tăng phần lớn rơi vào tay các khâu sau tại Canada. Tin tốt là nhiều doanh nghiệp lớn đã bắt đầu dịch chuyển, đầu tư công nghệ hiện đại cho các sản phẩm ăn liền, tôm tẩm bột, đồ hộp và cắt thái tinh chế. Trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng thực phẩm tiện lợi, chế biến sẵn và đóng hộp đang mở thêm cơ hội cho sản phẩm giá trị gia tăng, nếu ngành không dám “bứt” khỏi gia công, thủy sản Việt sẽ khó giữ vị thế trước các đối thủ cũng đang chơi cuộc chơi chế biến sâu.
Giữ đà tăng trưởng: CPTPP không thể thay cho chất lượng và bền vững
CPTPP rõ ràng là cú hích thuế quan quan trọng, nhưng đó chỉ là “vé vào cửa”, không phải tấm khiên bảo vệ vĩnh viễn cho xuất khẩu thủy sản Canada từ Việt Nam. Nhu cầu tiêu dùng thủy sản tại Canada được dự báo tiếp tục khả quan khi thị hiếu thực phẩm tiện lợi và cộng đồng người nhập cư châu Á vẫn tăng. Song song, thị trường này siết chặt tiêu chuẩn xanh, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Đây là lý do tôi cho rằng giai đoạn tới, doanh nghiệp Việt buộc phải chuyển lợi thế từ sản lượng rẻ sang chất lượng, minh bạch chuỗi cung ứng và sản phẩm giá trị gia tăng. Việc đầu tư sâu hơn vào công nghệ chế biến tinh, thương hiệu riêng và các chuẩn mực phát triển bền vững không chỉ là khuyến nghị, mà là điều kiện sống còn nếu thủy sản Việt muốn “cắm rễ” lâu dài tại một thị trường Bắc Mỹ vừa khó tính, vừa nhiều cơ hội.
